ZEYNEP KARAARSLAN BAŞARAN
@zeynepbasaran
Güzel Türkiye’miz… Dünyada eşi benzeri yok. Bu güzellikte huzurla yaşayamıyoruz diye düşünsek de, iktidar kavgaları, çekişme, savaş insanın olduğu her yerde her zaman olagelmiş. Kanıtı ne derseniz, antik Yunan mitolojisi derim.
Nedir mitoloji? Evrenin yaradılışı ve işleyişiyle ilgili söylencelerdir. Antik Yunan mitolojisinin kapsamı da budur. Zannetmeyin ki bu hikayeler ulvi, hikayelerde cirit atan tanrılar ve tanrıçalar asil ve tanrısaldır. Bilakis antik Yunan mitolojisinde zulüm, kıskançlık, hırsızlık, kandırmaca, tecavüz gırladır.
Tanrılar, tanrıçalar, müzler, periler kadar fani insanlar da barındıran bu hikayeler, bugün bile bizi bize açıklar niteliktedir. O nedenle de yüzyıllardır insanlar için cazibelerini korurlar. Disney filmlerinden, Percy Jackson gibi kitap serilerine, antik Yunan mitolojisinin kahramanları her yerde karşımıza çıkıp durur.
İşin ilginç tarafı, Türkiye, bu mitolojik hikayelerin pek çoğunun sahnesidir. Örneğin, Kaz Dağları Zeus’un doğduğu yerdir. Truva Savaşı’na sebep olmuş tanrıçalar arası güzellik yarışması burada yapılmıştır. Tanrıların kenti Olimpos sönmeyen ateşin kentidir ve bu ateş Antalya, Çıralı’da bugün hala yanmaya devam etmektedir. Ereğli’deki Cehennem Ağzı mağaraları, Herkül’ün, cehennemin kapısını beklediği söylenen üç başlı canavar köpek Kerberos’u yakaladığı yerdir. Cehennemin kapısı olduğu söylenen bu yerde, sonradan kömür bulunması ne ilginçtir.
Yeni başlayanlar için ‘Mitologya’
Mitoloji okumak için iyi bir başlangıç noktası Edith Hamilton’un Mitologyası’dır. Yunan, Roma ve İskandinav mitolojilerini ele alan bu eser, ilk yayınlandığı yıl olan 1942’den bu yana gündemden hiç düşmemiştir. ‘Altın Dal’ isimli kitap da bu alanda bir klasiktir. Bir antropolog olan James Frazer tarafından, 1890 yılında yazılan Altın Dal, dinin ve folklorun köklerini ortaya koyar. Öğrencilik yıllarıma geri dönüp baktığımda, bu iki kitabın Batı edebiyat kanonunu işleyen derslerde okuma listlerinde mutlaka yer aldığını hatırlıyorum.
Hem yaşadıkları ülkeyi daha iyi tanımaları, hem de bu toprakların bizden önce pek çok halka ev sahipliği ettiğini anlamaları açısından, çocukların da bu hikayeleri erken yaşta duymalarının faydalı olduğunu düşünüyorum. Anna Milbourne ve Louis Stowell’in kalemlerinden ‘Yunan Mitolojisi’ kitabı bu bakımdan uygun bir eser. Ben de çocuklarımla beraber bu kitabı okumuştum, hatta hızımızı alamayıp Ereğli’deki Cehennem Ağzı mağaralarına da gitmiştik.
Mitoloji deyip de Azra Erhat’tan söz etmemek olmaz. Bu hümanist Türk aydını, edebiyatımıza büyük katkılarda bulunmuştur. Bunlardan biri Batı kültürünün temeline kapı açan Mitoloji Sözlüğü ise, diğeri Homeros’un İlyada’sını eski Yunan aslından, A. Kadir ile beraber çevirmiş olmasıdır. İlyada, Odise ile Avrupa edebi geleneğinin kökünde yer alan epik bir şiirdir. Benim en sevdiğim Azra Erhat eserleri ise ‘Mavi Yolculuk’ ve ‘Mavi Anadolu’dur. Karış karış Türkiye’yi gezmek, gezerken de öğrenmek isteyenler için bu kitaplar birer rehber niteliği taşıyor ve pek çok mitolojik referans barındırıyor.
İlle de roman olsun diyenlerdenseniz, o halde Madeline Miller’ın ‘Ben, Kirke’si güzel bir seçim olur. Yunan mitolojisinde yer alan pek çok hikayenin ve Odise’nin, cadı Kirke’nin bakış açısından yeni baştan yazıldığı bu eser, erkek egemen epik hikayelere güçlü bir kadın bakışı getiriyor.
Bu haftalar, ülkemizin kaderini düşünerek geçti, geçiyor. Çok özel bir dönemde, çok sıra dışı bir şeyler yaşadığımızı zannediyoruz. Oysa mitolojik hikayeler bize insan doğasının değişmezlerini, zorlukların tarihsel değil ezeli ve ebedi olduğunu anımsatıyor.
Sisifos’a acıyor musunuz?
Mesela Sisifos’un hikayesi… Korint Kralı Sisifos, Zeus’a karşı bir hainlik yapar, bu hainliği türlü hilekarlıklarla perçinler. Tanrılar da onu sonsuza dek bir taşı dağın tepesine iterek çıkarmakla cezalandırır. Taş tepeye her erişir gibi olduğunda, tekrar aşağıya yuvarlanacaktır. Yani Sisifos, sonsuza dek aynı sonuçsuz çaba ve kısır döngüye mahkum edilmiştir. Acıdınız mı Sisifos’a? O zaman Albert Camus’nün ‘Sisifos Söyleni’ isimli eserini okumanın tam vakti. Yenilgi tekrarlansa da, direnmek insan olmanın anlamıdır.
Bu yazıda bahsi geçen yazarlar, kitaplar:
Rick Riordan, Percy Jackson serisi
Edith Hamilton, Mitologya
James Frazer, Altın Dal
Anna Milbourne ve Louis Stowell, Yunan Mitolojisi
Azra Erhat, Mitoloji Sözlüğü, İlyada, Mavi Yolculuk, Mavi Anadolu
Madeline Miller, Ben, Kirke
Albert Camus, Sisifos Söyleni
