Bilimsel araştırmalar, elektronik sigara (e-sigara) kullanan birçok kişinin öne sürüldüğünün aksine hem sigara hem de e-sigara kullanmaya devam ettiğini gösteriyor. Böylece çift (dual) kullanımla zararlı etkiler katlanıyor. Pod sistemleri daha yüksek nikotin akışı sağlayarak bağımlılığı da güçlendiriyor.
Sigaranın zararlarının kanıtlanması, ülkelerin farklı önlemlerle tüketimini azaltma yoluna gitmesi karşısında tütün endüstrisi de boş durmadı. Zaten yıllar öncesinden ‘B planı‘nı hazırlamışlardı. Hedefleri, önlerinde uzun yıllar olan çocuk ve gençlerdi. Sigara eski ve kötü kokuyordu, zararları ‘deşifre‘ olmuştu, e-sigara ve ısıtılmış tütün ürünleriyse (ITÜ) yeniydi. Endüstri bunları ‘daha az zararlı‘ ve ‘sigara bıraktırıcı‘ olarak pazarlamaya başladı.
Bilimsel literatürde “E-sigara kesin olarak daha az zararlıdır” sonucuna ulaşan yüksek kaliteli, uzun dönemli bir çalışma yok. Mevcut veriler, ‘zarar azaltma’ söyleminin abartılı, erken ve çoğu zaman ticari olduğunu gösteriyor.
Kapalı alan yasaklarını delmek için kullanılıyor
Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Füsun Yıldız, endüstrinin son ürünlerinin aslında bağımlılığı sürdürme amaçlı olduğunu söyledi:
“E-sigaranın ve ITÜ’nün ortaya çıkışı, tütün endüstrisinin ‘Sigara içmeyen yeni bir nesli bağımlı yapacak, sigara içenleri ise kaybetmeyecek bir ürün yelpazesinin piyasaya sürülmesi’ şeklinde yorumlanmalı.
Tütün endüstrisi için en değerli şey nikotin bağımlılığı. E-sigara, nikotini daha ‘modern’, ‘teknolojik‘, ‘temiz’ ve ‘zararsızmış’ gibi gösteren bir ambalajla sunuyor. Bu ürünler, gençleri hedef alıyor.
‘Daha az zararlı’ algısı yaratmanın yanı sıra, kapalı alan yasaklarını delmek için kullanılıyor. En önemlisi nikotin bağımlılığını sürdürmesine rağmen bir sigara bırakma yöntemi olarak halka sunuluyor.
Bağımlılık yapan madde nikotin, hem e-sigarada hem de klasik sigarada aynı.”
Dünya Sağlık Örgütü de e-sigaraların sigara bırakmada etkin bir yöntem olduğuna dair yeterli bilimsel kanıt bulunmadığını söylüyor.
Yıldız, “Tüm tütün ürünleri sigara; e-sigara, puro, pipo, nargile, sarmalık tütün hepsi zararlıdır, insanları hasta eder ve öldürür” uyarısında bulundu.
Nikotini daha hızlı veriyor, bağımlılığı güçlendiriyor
Sigara bırakmaya yardımcı olamayacağını gösteren başka kanıtlar da bulunduğunu anlatan Yıldız, şöyle devam etti:
“Bazı cihazlar nikotini çok daha hızlı verir. Pod sistemleri, sigaradan daha yüksek nikotin akışı sağlayabileceğinden, bağımlılığı zayıflatmak yerine güçlendirir. Üstelik bazı yeni nesil cihazlar, bir paket sigaraya eşdeğer nikotini çok kısa sürede verebildiği için bağımlılık potansiyeli daha da yüksek.
Bağımlılığın başka bir ayağı; ‘davranışsal bağımlılık’ dediğimiz el alışkanlığı, çekme–üfleme ritüeli, sosyal kullanım hepsi sürer. Yani kişi sigarayı bırakmaz, sadece format değiştirir.
E-sigaralar ve ITÜ’lerindeki aromaların kokusuz olması, kolay saklanabilmesi bağımlılığın daha erken başlamasına ve bu da ileride sigaraya geçiş riskinin artmasına neden olur.
Kullanılan ürün sayısını artırıyor
Bir başka önemli sorun da yapılan bilimsel araştırmalar, elektronik sigara kullanan birçok kişinin sigarayı tamamen bırakmak yerine hem sigara hem de elektronik sigara kullanmaya devam ettiğini yani dual kullanıcı olduğunu ve nikotin bağımlılığının devam edip bir de kullanılan ürün sayısının arttığını gösteriyor. Tüm bu bilimsel kanıtlardan dolayı e-sigara ve ITÜ sigara bırakma yöntemi değil.”
Yeni nesil ürünlerin beyin üzerindeki etkisi sigarayla neredeyse birebir aynı. Çünkü bağımlılığı oluşturan temel madde nikotin, her iki üründe de bulunuyor ve beyinde aynı etkiyi yapıyor. Nikotinik reseptörleri aktive ediyor, dopamin salınımını arttırıyor, ödül–ceza sistemini yeniden programlıyor, tolerans ve yoksunluk döngüsünü başlatıyor.
Bu mekanizmanın üründen bağımsız olduğunu belirten Yıldız, “Beyin ‘Bu elektronik, bu daha modern, bu daha az zararlı’ diye bir ayrım yapmaz. Sadece nikotini görür ve bağımlılık döngüsünü başlatır” dedi.
Yedi binden farklı aroma, hepsi zarar
Bilimsel veriler e-sigara aerosolünde nikotin dışında aynı klasik sigaralarda bulunan formaldehit, asetaldehit, akrolein gibi irritanlar ve kanserojenler, ağır metaller (nikel, kurşun, krom), uçucu organik bileşikler ve ultra ince partiküller bulunduğunu gösteriyor.
Ayrıca klasik sigaralarda olmayan yedi binden farklı aroma bu ürünlerde kullanılıyor. Aromalı elektronik nikotin ürünlerinin solunum yollarında ve hücresel düzeyde toksisiteye neden olduğuna dair bilimsel kanıtlar oluştu. Özellikle çilek, kahve ve mentol gibi aromaların, hücrelerde inflamasyon ve metabolik aktivite kaybına yol açtığı görüldü.
Her iki ürünün beynin yanı sıra damar sistemi üzerindeki etkileri de benzer. Hem sigara dumanı hem e-sigara aerosolleri solunum yollarında irritasyon ve inflamasyon oluşturuyor. Bu durum astım, KOAH ve kronik bronşit için riskli. Bu hastalıkların kontrol altına alınmasını güçleştiriyor ve ataklara neden oluyor.
Akciğerleri söndürüyor
E-sigara ve ITÜ son derece ağır bir tablo olan akciğer hasarıyla seyreden solunum yetmezliği, yoğun bakım ve hatta sonrasında ölüme kadar gidebilecek EVALI’ye, çok ağır tablolara ve yaşam kaybına da neden olabiliyor.
Gençlerde spontan pnömotoraks (akciğer sönmesi) ve akut kimyasal pnömoni denilen ağır klinik durumlar da bildiriliyor.
Nikotin sadece bağımlılık yapmıyor. Kalp hızını artırıyor, damarları daraltıyor, tansiyonu yükseltiyor. Ayrıca bağışıklık sistemini baskılıyor ve enfeksiyon gelişimini kolaylaştırıyor. Yıldız, “Çok geniş kapsamlı bir çalışmada sigara bırakma yöntemi olarak e-sigara kullanan bireylerde ilerleyen dönemlerde akciğer kanseri gelişim oranları daha yüksek olarak bildirildi” dedi.
