İbrahim Kiras: Uluslararası mafya düzeni

Okura not

Günün 11’i, Türkiye medyasındaki görüş ve yorum çeşitliliğini yansıtmak amacıyla hazırlanmaktadır. Aşağıda özetini bulacağınız yazıya yer vermemiz, içeriğini onayladığımız ve/veya desteklediğimiz anlamına gelmez.

Trump, Putin ve Şi’nin ilk defa üçlü bir zirvede buluşacakları haberi ister istemez bütün dünyada “Yeni bir Yalta veya Potsdam mı?” sorusunun sorulmasına yol açtı. Bilindiği üzere İkinci Dünya Savaşı sonlarında önce Yalta’da ve ardından Potsdam’da masaya oturan Amerikan, Rus ve İngiliz liderleri birlikte Avrupa’nın siyasi haritasını belirleyen kararlar almışlardı.

Yalta’nın ve Potsdam’ın asıl anlamı üç ülkenin kendilerini bütün dünyanın siyasi geleceği hakkında karar verme yetkisine sahip görmeleriydi. Dolayısıyla şimdiki yeni zirvenin de başta Avrupa ülkeleri olmak üzere bütün dünyada belli ölçüde endişe doğurması sebepsiz sayılmaz. Üstelik şimdiki masada Avrupa’nın temsilcisi de yok. Aksine hasımları var.

1648’de Avrupa’daki 30 Yıl Savaşları’nı sona erdiren Vestfalya Barışı önce Avrupa kıtasında, bilahare bütün dünyada kabul görecek bir uluslararası düzen getirmişti. Kutsal Roma Germen İmparatorluğu’nun ve Vatikan’ın devletler üzerindeki otoritesini sona erdiren bu düzen, devletlerin münhasır egemenliği, sınırların dokunulmazlığı ve birbirinin iç işlerine karışmama prensiplerine dayanıyordu.

Vestfalya düzeni başlangıçta yalnızca Avrupa ülkelerinin birbirleriyle ilişkilerini kapsayan bir çerçeveydi ama 20. yüzyılın iki büyük savaşının ardından uluslararası ilişkilerin temeli olarak benimsendi. Milletler Cemiyeti ve Birleşmiş Milletler teşkilatı Vestfalya normları esas alınarak oluşturuldu.

Aradan geçen zamanda güç kullanarak bu ilkelerin ihlal edildiğini defalarca gördük. ABD’nin özellikle Güney Amerika’da gerçekleştirdiği müdahaleler veya yakın zamanda Rusya’nın Kırım yarımadasını işgal ve ilhak etmesi gibi.

Ancak bugün Trump tarafından bir doktrin olarak ortaya konulan yaklaşım uluslararası ilişkilerde Vestfalya normlarının artık tanınmayacağını ve “güç siyaseti”nin yeniden esas olacağının resmen ilanı demek. Yani bir anlamda uluslararası mafya düzeninin…

İbrahim Kiras’ın yazısı