Üç haftada Türkiye’den Avrupa’ya gönderilen 42 ürün ‘zehir’ ve ‘kansorejen’ madde tespiti gerekçesiyle iade edildi. Bazıları piyasadan geri çekilip imha edildi.
Tarım ve Orman Bakanlığı, 7 Ocak 2025’te yeni yönetmelikle pestisit limitlerinde güncellemeye giderek Avrupa Birliği (AB) standardı getirmişti.
Bakanlık yönetmeliğin yayınladığı tarihten itibaren üç ayda uyum sağlanacağını belirtmişti. O tarihten önce yürürlükteki hükümlere uygun olarak üretilmiş gıdalar içinse “Raf ömrü boyunca piyasada bulunabilir” denmişti.
Buna karşın Avrupa’dan gıda bildirimlerinin ardı arkası kesilmiyor.
27 Ekim: Organik incir kurusu
Almanya Türkiye’den aldığı organik kuru incirlerde izin verilen limitin 6 katı Okratoksin A tespit edildi. Bir başka sevkiyatta da kuru incirlerde izin verilen limitin 4 katı Okratoksin A saptandı. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
Okratoksin A nedir?
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın açıklamasına göre Okratoksin A toksik (zehirli) bir madde.
Bu zehirli madde, bağışıklığı baskılayıcılık, böbreklerde fonksiyonel ve yapısal bozukluklar, kanser oluşumu, sinir sistemini bozma gibi insan sağlığı için son derece ciddi yan etkilere sahip bir mikotoksindir.
29 Ekim: Nar
Türkiye’den Bulgaristan’a gönderilen narlarda iki çeşit pestisit bulundu.
Pestisitlerden sipermetrin için izin verilen limit 0,05 mg/kg – ppm. Bulunan miktarsa 0,197+/-0,099 mg/kg – ppm. Yani güvenli limitin 4 katı.
Tespit edilen diğer pestisit fenvaleratteyse izin verilen limit 0,02 mg/kg – ppm. Saptanan miktarsa 0,188+/-0,094 mg/kg – ppm. Yani güvenli limitin 9,4 katı.
Narlar ‘tehlikeli’ koduyla geri gönderildi.
Pestisitlerin zararları
Pestisitler, insanlarda kısırlık, hormonal sistemde ve sinir sisteminde bozukluklar ve kanser gibi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Pek çok kişi gıda ve su yoluyla bu zehirlere maruz kalıyor, ancak özellikle tarım işçileri gibi doğrudan pestisitlerle çalışanlar ve bunların uygulandığı bölgede bulunan kişiler özellikle büyük risk altında.
30 Ekim: Kayısı
Hollanda Türkiye’den aldığı kayısı parçalarının içinde çekirdek parçaları buldu. ‘Yabancı cisim’ olarak tanımladığı parçalar ‘tehlikeli’ kodu geçen yetkililer, ürünleri tüketiciden geri çağırdı.
3 Kasım: Organik dut, kuru incir, bitki çayı, nar
Türkiye’den Almanya’ya gönderilen kurutulmuş organik dutlarda güvenli limitin yaklaşık 5 katı Okratoksin A tespit edildi.
Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla piyasadan geri çağrıldı.
Kuru incir
İtalya Türkiye’den aldığı kuru incirlerde hiç olmaması gerekirken 91 kat fazla Okratoksin A saptadı. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan geri gönderildi.
Bitki çayı
Almanya Türkiye’den aldığı bitki çaylarında Türkiye’den gelen bitki çaylarında hiç olmaması gerekirken 371 katı pirolizidin alkaloidler tespit etti. Ürünleri ‘tehlikeli’ koduyla almadı.
Pirolizidin alkaloidler nedir?
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın sayfasında yer alan açıklamaya göre pirolizidin alkaloid (PA) grubu bileşikler bazı bitkiler tarafından sentezlenen toksik etkili sekonder metabolitler. Bu nedenle, PA’ların baharat, çay, bitkisel çay, takviye edici gıda ve bal gibi ürünlerde varlığının tespit edilmesi ve bunlardan kaynaklanan insan sağlığı risklerinin belirlenmesi önemli.
Zararları
Yine bakanlığın sayfasındaki bilgiye göre insanda akut toksik etkiler için hedef organ karaciğer. PA’ya yüksek miktarlarda maruz kalınması sonucunda, hepatomegali, karın bölgesinde inflamasyon ve birçok vakada siroza kadar ilerleyen bir tablo ortaya çıkabilir.
Nar
Türkiye’den Avusturya’ya gönderilen narlarda üç çeşit pestisit saptandı. Bir üründe birden fazla pestisit olması ‘pestisit kokteyli’ olarak tanımlanıyor.
Tespit edilen pestisitler ve miktarları şöyle:
| Pestisit türü | İzin verilen limit | Saptanan miktar |
| Imidacloprid | 0,01 mg/kg – ppm | 0,083 ± 0,042 mg/kg – ppm |
| Tiyofanat-metil | 0,1 mg/kg – ppm | 0,48 ± 0,24 mg/kg – ppm |
| Siflutrin | 0,01 mg/kg – ppm | 0,032 ± 0,016 mg/kg – ppm |
Yani izin verilen limitin;
- 8,3 katı Imidacloprid
- 4,8 katı Tiyofanat-metil
- 3,2 katı Siflutrin
tespit edildi.
4 Kasım: Kurutulmuş dut
Hollanda Türkiye’den aldığı kurutulmuş dutlarda izin verilen limitin 2 katı Okratoksin A saptadı. ‘Potansiyel risk’ koduyla ürünleri tüketiceden geri çağırdı.
5 Kasım: Nar, kuru incir, çay, organik incir
Türkiye’den Bulgaristan’a gönderilen narlarda iki çeşit pestisit tespit edildi. Pestisitlerden asetamiprid izin verilen limitin 9,1 katı, piriproksifen ise 4,2 katı fazla çıktı.
Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan geri gönderildi.
Kuru incir
Bulgaristan’a gönderilen kuru incirlerde de izin verilen limitin yaklaşık 6 katı Okratoksin A bulundu. İncirler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
Bulgaristan’a gönderilen bir başka kuru incir sevkiyatında da güvenli limitin yaklaşık 2 katı Aflatoksin B1 saptandı.
Yine aynı ülkeye gönderilen diğer sevkiyatta izin verilen limitin 6 katı Aflatoksin B1, 5 katı da total aflatoksin tespit edildi. Kuru incirlerin hepsi ‘tehlikeli’ koduyla geri gönderildi.
Aflatoksinlerin zararları
Tarım ve Orman Bakanlığı sitesinde şu tanım yer alıyor: “Aflatoksinler, kuvvetli zehir ve kanserojen maddelerdir. En zehir etkili olanı hem kanser hem de gen yapısını değiştirebilen Aflatoksin B1’dir.”
Bakanlık sitesinden ayrıca, ‘tüketicilerin korunması için ithalat, ihracat ve rutin kontroller esnasında numuneler alındığını ve bakanlığa bağlı laboratuvarlarda analiz edildiğini’ belirtiyor: “Zararlı olabilecek miktarda aflatoksin içeren gıda ve yemler tüketime sunulmaz.”
Çay
İtalya Türkiye’den aldığı sallama poşet çayda sibutramin saptadı. Ürünler ‘potansiyel risk’ koduyla sınırdan reddedildi.
Sibutramin, kilo vermede, verilen kilonun korunmasında ve obezite tedavisinde kullanılan bir ilaç. Avrupa’da sibutramin kullanımına izin vermiyor. Bu ilaç hakkında vatandaşlarını yüksek tansiyon veya kalp ritim bozukluğu gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Organik İncir
Almanya Türkiye’den aldığı organik kuru incirlerde izin verilen limitin 5 katı Okratoksin A buldu ve ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddetti.
6 Kasım: Kuru incir
Türkiye’den İtalya’ya gönderilen kuru incirlerde izin verilen limitin yaklaşık 3 katı Okratoksin A çıktı. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan geri gönderldi.
7 Kasım: Kuru incir, Dubai çikolatası
Bulgaristan Türkiye’den aldığı kuru incirlerde izin verilen limitin 4,5 katı Okratoksin A tespit etti. Ürünleri ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
Türkiye’den İtalya’ya gönderilen kuru incirlerde de izin verilen limitin yaklaşık 10 katı Okratoksin A saptandı ve ‘tehlikeli’ koduyla geri gönderildi.
Türkiye menşeili kuru incirleri geri gönderen bir diğer ülkeyse Almanya. İzin verilen limitin 15 katı Okratoksin A bulundu ve ‘potansiyel riskli’ kodu verildi.
Dubai çikolatası
Almanya Türkiye’den aldığı Dubai çikolatasında alerjen yer fıstığı tespit etti. Etikette belirtilmeyen bu bilgi nedeniyle yetkililer alıcıları ‘tehlikeli’ koduyla bilgilendirdi.
10 Kasım: Kuru incir
Türkiye’den Bulgaristan’a gönderilen kuru incirlerde izin verilen limitin yaklaşık 5 katı Okratoksin A bulundu. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
Almanya da Türkiye’den aldığı kuru incirlerde izin verilen limitin 19 katı Okratoksin A, 3 katı Aflatoksin B1 saptadı. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla geri gönderildi.
Kuru incirleri geri gönderen bir diğer ülkeyse İtalya. Hiç olmaması gerekirken 34 kat fazla Aflatoksin B1 çıktı ve ‘tehlikeli’ kodu verildi.
11 Kasım: Kuru incir
Almanya Türkiye’den aldığı kuru incirlerde izin verilen limitin yaklaşık 4 katı Aflatoksin B1 buldu ve ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddetti.
İtalya da kuru incirleri ‘tehlikeli’ koduyla geri gönderdi. Ürünlerde izin verilen limitin 20 katı Aflatoksin B1, 16 katı da Okratoksin A saptandı.
İtalya bir diğer sevkiyattaki kuru incirlerde de izin verilen limitin yaklaşık 3 katı Aflatoksin B1, 2 katı da Okratoksin A saptadı ve ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddetti.
13 Kasım: Gıda takviyesi, organik kuru incir
Polonya Türkiye’den aldığı gıda takviyelerinde titanyum dioksit tespit etti. Ürünler ‘potansiyel risk’ koduyla sınırdan reddedildi.
Titanyum dioksit E171 koduyla bilinen bir gıda katkı maddesi. Gıdalarda nem tutucu ve renklendirici olarak kullanılıyor. Özellikle beyaz renkli gıdalarda renk ve parlaklığı artırır.
Türkiye’de ve Avrupa’da yasak
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi’nin (EFSA), 2016’da yaptığı çalışmada titanyum dioksitin insan sağlığı için endişe yaratmadığı belirtilmiş.
Ancak 2021’deyse yeni bir raporla titanyum dioksitin yarılanma ömrünün uzun olduğu için vücutta birikebileceğini duyurmuştu. DNA hasarı veya mutasyonun ihtimali araştırıldığında da titanyum dioksitin DNA sarmal kırılmalarına ve kromozomal hasara neden olma potansiyeline sahip olduğu saptandı. Gen mutasyonlarınaysa neden olmadığı sonucuna ulaşıldı. EFSA, bu sonuçlar kapsamında titanyum dioksitin gıda katkı maddesi olarak güvenli kabul edilemeyeceği kararı verdi.
2020’de Fransa titanyum dioksit içeren gıdaların ihracat ve ithalatını yasakladı. 2022’deyse Avrupa Komisyonu yasakladı.
Türkiye’deyse 1 Nisan 2024’ten itibaren bu katkı maddesinin gıdada kullanılması yasaklandı.
Organik kuru incir
Almanya Türkiye’den aldığı kuru incirlerde güvenli limitin yaklaşık 5 katı Aflatoksin B1 tespit ederek ‘tehlikeli’ koduyla geri gönderdi.
Almanlar başka sevkiyattaki organik kuru incirleri de ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddetti. Ürünlerde izin verilen limitin 3 katı Okratoksin A bulundu.
14 Kasım: Kuru incir
İtalya’ya gönderilen kuru incirlerde izin verilen limitin 17 katı Okratoksin A saptandı. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
Bulgaristan da Türkiye’den aldığı kuru incirlerde izin verilen limitin yaklaşık 4 katı Okratoksin A buldu ve ‘tehlikeli’ koduyla geri gönderdi. Ayrıca iki farklı sevkiyatı da aynı kodla geri gönderdi. Sevkiyatların birinde izin verilen limitin yaklaşık 4 katı hem Aflatoksin B1 hem de Okratoksin A tespit edildi. Diğerindeyse güvenli limitin 3 katı Okratoksin A çıktı.
Türkiye menşeili kuru incirleri geri gönderen bir başka ülkeyse İtalya. İzin verilen limitin yaklaşık 4 katı Aflatoksin B1 tespit edildi. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
17 Kasım: Kuru incir, biber, kuru üzüm
Bulgaristan Türkiye’den aldığı kuru incirlerde izin verilen limitin 3 katı Okratoksin A saptadı. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla geri gönderildi. İki sevkiyat daha aynı kodla geril gönderildi. Sevkiyatların birinde izin verilen limitin 2 katı, diğerindeyse 74 katı Okratoksin A bulundu.
Biber
Türkiye’den Bulgaristan’a gönderilen taze biberlerde izin verilen limitin 9,5 katı fosthiazate (pestisit) tespit edildi. Biberler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
Kuru üzüm
Türkiye’den Hollanda’ya gönderilen kuru üzümlerde (çocuklar için atıştırmalık) izin verilen limitin 6 katı asetamiprid (pestisit) saptandı. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla imha edildi.
18 Kasım: Kuru incir, kekik
Fransa Türkiye’den aldığı kuru incirlerde izin verilen limitin 2 katı Aflatoksin B1 tespit edildi. Diğer sevkiyatta da zin verilen limitin 5 katı Okratoksin A çıktı. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla geri gönderildi.
Kuru kekik
Fransa Türkiye’den aldığı kuru kekikleri de izin verilen limtin 2 katı pirolizidin alkaloidler çıktığı için ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
