Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın imzaladığı ‘Mekke Anlaşması’ TBMM Genel Kurulu’nda oylanıyor. Peki 16 maddelik anlaşma neleri öngörüyor?
Anlaşmayı 7 Ağustos’ta Mekke’de Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif imzalamıştı.
20 Ekim’de Meclis’e gelen anlaşma teklifi, 27 Ekim’de TBMM Dışişleri Komisyonu’ndan geçmişti.
Komisyonda AKP ve MHP’nin yanısıra CHP Grup Başkanı Faik Öztrak da ‘evet’ oyu verirken Yeni Parti, DEM Parti, Yeni Yol ve İYİ Parti anlaşmaya ‘hayır’ dedi. Suudi Arabistan ve Pakistan’daki onay süreçleriyse daha önce tamamlanmıştı.
Teklifin tümü üzerindeki görüşmelerin tamamlanmasının ardından 4 Kasım’da tek tek maddelere geçildi ve anlaşmanın ilk maddesi Meclis’ten geçti.
BBC’nin haberine göre üç ülke arasında savunma, güvenlik ve istihbarat iş birliğinin güçlendirilmesini öngören Mekke Anlaşması 16 maddeden oluşuyor.
Anlaşma, üç ülkeyi ‘çekirdek taraflar’ diye tanımlıyor.
Yeni Parti, DEM Parti, İyi Parti ve Yeni Yol, Türkiye’nin üstleneceği askeri yükümlülüklerin belirsizliğine ve bölgesel çatışmalara dahil olma riskine dikkat çekmişti.
Anlaşmanın tartışmalı ikinci maddesine göre taraflardan birine saldırı, üç ülkeye birden yapılmış sayılacak.
Türkiye ne taahhüt ediyor?
Ortak savunma taahhüdü
– 1’inci Madde: Taraflardan herhangi birinin toprak bütünlüğü, egemenliği ve uluslararası alanda tanınan sınırları tehdit edilirse veya tehlikeye düşerse, taraflar bunları bertaraf etmek maksadıyla gerekli tüm yöntemleri kullanacak.
– 2’nci Madde: Taraflardan herhangi birine dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm taraflara saldırı olarak sayılacak. Bir tarafın saldırıya uğraması halinde, anlaşmanın tarafları karşılıklı yardım imkanlarının tamamını kullanarak derhal yardım edecek.
Savunma ve askeri işbirliği
– 6’ncı Madde: Ortak tatbikatlar ve eğitimler, personel değişimi ve silahlı kuvvetler arasında birlikte çalışmayı kolaylaştıracak faaliyetler yürütülecek.
Savunma sanayii entegrasyonu:
– 3’üncü ve 7’nci maddeler: Anlaşmaya taraf ülkeler arasında teknoloji transferi, ortak Ar-Ge projeleri, ortak üretim ve savunma sanayii alanında sıkı işbirliği yapılacak.
Güvenlik ve terörle mücadele:
– 4’üncü Madde: Taraflar uluslararası güvenlik konularında düzenli istişare edecek ve tehdit ve tehlikeleri bertaraf etmek için bireysel ve ortak tedbirler geliştirmek üzere sürekli ve etkili bir şekilde birbirine yardım edecek ve işbirliği edecek.
– 5’inci Madde: Taraflar terörizmin tüm türlerine karşı operasyonel düzeyde işbirliğini artıracak ve ortak güvenlik değerlendirmeleri yapacak.
İstihbarat paylaşımı:
– 9’uncu Madde: İstihbarat ve güvenlik bilgileri paylaşılmasının önü açılacak.
Lojistik destek
– 10’uncu Madde: Savaş, barış veya olağanüstü durumlarda silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer askeri teçhizat desteği sağlanacak.
Kurumsal yapı
– 8’inci Madde: Dışişleri ve Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan bir Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulacak. Komite anlaşmanın uygulanmasını yönetecek, yeni üyelerin katılımını değerlendirecek ve merkezi Suudi Arabistan’da olacak bir sekretarya tarafından desteklenecek. İlk genel sekreter Pakistanlı olacak.
Kalan maddelerdeyse tarafların bu anlaşmayı hukuki dayanak olarak kabul edeceği ve ihtiyaç halinde ek yasal düzenlemeler önerebileceği belirtiliyor.
Metinde ‘Anlaşma, tarafların daha önce akdetmiş oldukları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez’ deniliyor.
Ayrıca anlaşmanın 16’ncı maddesine göre taraflar, yürürlüğe girdikten sonra 10 yıl boyunca anlaşmadan ayrılamayacak. Bu süre dolduktan sonra çekilmek isteyen tarafın en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunması gerekecek.
Dahası, anlaşmadan çekildikten sonra bile sürmekte olan projeler ve gizlilik yükümlülükleri sona ermeyecek.
