Dünyada bol para döneminin sonuna doğru gidilirken Türkiye, iktisatçıların açıklamakta zorlandığı ekonomi politikalarında ısrarcı.
AKP hükümetinin değersiz TL’yle daha çok ihracat yapıp cari açığı kapatma hayallerinin önüne Rusya-Ukrayna savaşı geçerken, yüzde 70’lere yürüyen enflasyona karşı da henüz somut bir adım yok.
Ayrıca parasal sıkılaşma sürecinin Türkiye’ye faturası da benzeri ülkelerden hayli farklı.
Güney Afrika, Brezilya, Endonezya, Hindistan ve Türkiye dünyanın ekonomik açıdan ‘kırılgan beşli’ olarak tanımladığı ülkeler. Söz konusu tanım, bu ülkelerdeki yüksek enflasyon, zayıf büyüme, yüksek dış açık ve sıcak paraya bağımlılık nedeniyle yapılıyor.
Pandemi sonrası dünyada kısılmaya başlayan para muslukları da ‘kırılgan beşli’ açısından önemli dönüm noktalarından biri. Sürecin en sancılı yaşandığı ülkelerin başındaysa Türkiye var.
Güçlü dolar hikayesi
ABD Merkez Bankası (Fed) bir süredir hızla yükselen enflasyona karşı parasal sıkılaşma silahını çekmiş durumda. Fed, mart toplantısında, 2018’den bu yana ilk kez faiz artırdı. Söz konusu hamle ABD Doları için de destekleyici bir unsur. Fed’den daha agresif adımlar gelebileceğine yönelik sinyaller doların diğer para birimleri karşısındaki gücünü gösteren dolar endeksini nisanda 103,9’la 20 yılın zirvesine taşıdı. Ayrıca ABD’de yükselen faizler gelişmekte olan piyasalardan daha fazla para çıkışı anlamı da taşıyor.
Kırılgan beşlide görünüm
Modern iktisat teorilerinde faiz artırımları yükselen enflasyona karşı en önemli kalkan. Bol para dönemi kapanırken, ‘kırılgan beşli’deki ülkeler de tedbiri elden bırakmak istemiyor.
Brezilya, geçen yılın martından bu yana toplamda 975 baz puanlık faiz artırarak, politika faizini yüzde 11,75’e kadar çıkardı. Agresif sıkılaşmanın önümüzdeki aylarda da devam etmesi öngörülüyor.
Güney Afrika, geçen yıl kasım ve ocak toplantılarında toplam 50 baz puan faiz artışının ardından martta da 25 puanla döngüyü sürdürdü. Son faiz artışıyla beraber ülkenin politika faizi yüzde 4,25 oldu.
Endonezya, son olarak martta beklentilere paralel olarak politika faizini yüzde 3,5’te sabit tuttu. Ancak ülke yüzde 2,64’lük enflasyonuyla hala pozitif getiri tarafında kalmayı başarıyor.
Hindistan, nisanda yükselişe geçen enflasyona karşı 40 baz puanlık artışla politika faizini 4,40’a çıkardı. Beklenti 2023 sonuna kadar 275 baz puanlık daha faiz artırılması yönünde.
Türkiye’yse geçen yıl eylülden aralık ayına kadar toplamda 500 baz puanlık faiz indirdi. Politika faizi şu an yüzde 14’te. Ancak son olarak açıklanan yüzde 61,14’lük enflasyon sonrası TL’nin negatif reel getirisi 47 puana kadar çıktı.
Faiz oranlarındaki değişim (Eylül 2021-günümüz)
| Türkiye | 19 | 14 |
| Güney Afrika | 3,5 | 4,25 |
| Endonezya | 3,5 | 3,5 |
| Hindistan | 4 | 4,4 |
| Brezilya | 4,25 | 11,75 |
Enflasyondaki değişim (Eylül 2021-günümüz)
| Türkiye | 18,95 | 61,14 |
| Güney Afrika | 4,6 | 5,9 |
| Endonezya | 1,52 | 2,64 |
| Hindistan | 5,59 | 6,95 |
| Brezilya | 8,99 | 11,30 |
