Diken bu hafta okumaya değer üç kitap eleştirisini derledi.
Bu hafta seçtiğimiz kitap eleştirileri ve özetleri şöyle:
- Ömer Turan’ın ‘Kıyıya Paralel’ adlı Mehmet Fırat Pürselim romanı eleştirisi (Papirüs Yayınları).
- A. Ömer Türkeş’in ‘Kurdun Zamanı‘ adlı Joe Nebo romanı eleştirisi (Çeviren: Fazilet Mıstıkoğlu, Doğan Kitap).
- Erhan Meydan’ın ‘Körlemesine’ adlı Claudio Magris romanı eleştirisi (Çeviren: Leyla Tonguç Basmacı, Yapı Kredi Yayınları).
Bir gencin odasına girip kendi gençliğinize rastlayabilirsiniz. Bunun için kapıda biraz ciddiyet bırakmak gerekebilir.
Mehmet Fırat Pürselim’in Papirüs Yayınları’ndan çıkan Kıyıya Paralel romanında geçmişe böyle giriyoruz: konuşmaya pek istekli olmayan bir gencin karşısında, gençliğinin sözcüklerini yeniden bulan bir yetişkinle…
Yıllar sonrasından geliyor ses; o yazın tuzu daha kurumamış anlatıcının ağzında. İlk sayfalarda okurla kurulan yakınlıkta duyuyoruz romanın canlı dilini. Okura yüksekten seslenmeden, sandalyesini biraz yakına çekerek konuşuyor Pürselim.
…
Gündelik konuşmanın her çeşidine yer var burada. Argo, hukuk kitaplarındaki sözlerle yan yana yürüyor; futbol konuşmaları aşka, belgesellerdeki anlatıcının sesi arkadaş topluluğuna karışıyor. Sözcük oyunlarıyla uzayan takılmalar arasında kendini düzelten, anlattığına karşı çıkan bir ses duyuyoruz. Parantezlerde birden kolumuza giriyor anlatıcı; az önce söylediğine yeniden bakarken bugünün sözcüklerini de taşıyor o yıllara… Hatırlayan yetişkinle hatırlanan gencin dili birbirine karışıyor.
…
Doksanlı yıllar, romanın cümlelerinde dolaşıyor asıl…
Tarkan’ın şarkılarıyla açılıp kapanan kasetler, gazeteyi katlama biçiminden anlaşılan siyasi görüşler, otomobil markalarına göre kazanılan saygınlık: o yılların küçük izleri bunlar. Gençlerin birbirini nasıl tanıdığını gösteriyor her biri… Cumhuriyet okumakla Grup Yorum dinlemenin kişiyi hemen bir görüşe yerleştirdiği çevrede, eğlencenin kıyısına sokulmuş ülkenin gerilimi…
Darbe sonrasında insanların özgürce konuşma ve toplanma olanakları azalmış; buna alışveriş hevesi eşlik ediyor. Bilgiyi gösteriye çeviren kimi televizyon programları da geçiyor bu sayfalardan; görünür olmakla anlaşılmak arasındaki farkı büyüterek… Sivas’ta yakılanların avukatlığını yapma düşü de o yazın içinden yükseliyor.
Böylece eski şarkıları duymanın tatlı heyecanına, geçmişe bugünden yeniden bakmanın huzursuzluğu ekleniyor. Bir kaseti çevirirken öbür yüzünde ülkeyle karşılaşıyoruz.
Gecenin birkaç saatine sığıyor gençliğin koca yazı…
Ömer Turan’ın Edebiyat Burada‘daki yazısı
Joe Nesbo deyince akla ilk gelen elbette polis dedektifi Harry Hole’un maceraları oluyor. Oysa Harry Hole serisinden farklı seriler, seri dışı -bağımsız- romanlar ve hatta çocuk kitapları bile yazmıştı Nesbo ama hiçbiri Harry Hole’un gölgesinde kalmaktan kurtulamadı.
Türkiye’de yeni çıkan “Kurdun Zamanı”nın herhangi bir seriyle bağlantısı yok. Bu romanında Joe Nesbo, Amerikanın Minneapolis kentinde intikam amaçlı cinayetler işleyen bir katilin ve onu yakalamaya çalışan bir dedektifin hikayesini onların zihinlerinde dolaşarak anlatıyor.
…
Norveçli yazar Holger Rudi, kendi aile köklerinin uzandığı bu kentte 2016 yılında işlenen cinayetleri araştırmak, nedenlerini anlamak ve hikayeleştirmek için gelmiştir. Ancak bunu başarabilmesi için “yalnızca katilin değil, bu hikâyedeki herkesin” zihnine girmesi gerektiğinin farkındadır.
Bilinen gerçekleri kendi hayal gücünde yeniden biçimlendirmek için, olayların geçtiği mekanları dolaşmak, olup bitenleri onların gözlerinden yaşamak ister. Nihai hedefi “o insanlık dışı olayların içinde insani olanı” bulmaktır.
İşte bu andan sonra anlatı ağırlıklı olarak 2016 yılına dönüyor.
İlk sahnede yoksul insanların barındığı, kriminal tiplerin yuvalandığı hırpani bir sitede, bir tetikçinin bir silah satıcısını hedef aldığı suikast girişimine tanıklık ediyoruz. Sonradan adının -“Lobo” (Yalnız Kurt) lakaplı- Tomas Gomez olduğunu öğreneceğimiz Meksika göçmeni tetikçinin zihninden geçenler olayın intikam amaçlı olduğunu düşündürüyor;
“Titremeye başladığımı hissettim. Midem bulandı. Kendimi Monica’yı ve çocukları düşünmeye zorladım. Tüfeğe bir fişek daha sürerken, onları aklından çıkarma dedim kendime.”
Ve artık sahneye çıkma sırası bir başka “yalnız kurt”a geldi, yani Minneapolis Cinayet Şubesi’nin sorunlu detektifi Bob Oz’a.
…
Kökleri on yıllarca önce bu kıtaya/kente gelen Norveçli göçmenlere uzanan Oz da -Gomez gibi- buralara ait olmadığını hisseden yalnız bir adam.
A. Ömer Türkeş’in Sanatatak‘taki yazısı
Claudio Magris’in Körlemesine romanını Avrupa modernitesinin ve genel olarak modernliğin şiddet tarihini görünür kılan bir tarihsel-politik roman olarak tanımlayabiliriz. Zor okunan, okuru kendisiyle mücadeleye zorlayan ve sunduğu “estetik hazzı” da böylece olanaklı kılan bir roman.
Tarih, mitoloji ve hafızanın iç içe geçtiği katmanlı yapısı, belleği, kimliği ve dili parçalanmış bir karakterin çok sesli monoloğuyla, ilk cümleden son cümleye ayrı bir dikkat talep ediyor. Bu yapının edebi bir jest olduğunu söyleyemeyiz; bizatihi anlatının biçimi, anlatılan meseleyi kendisiyle ortaya koymaktadır.
Farklı sesler, zamanlar ve tarihsel olaylar birbirine karışarak dilsel bir labirente dönüşüyor romanda; okur ancak bu labirentte yol alabildiği ölçüde edebi hazzı duyumsayacak, önünde açılan etik-politik sorunun mahiyetini ve kendi sorumluluğunu kavrayacaktır.
…
Geçmişin yıkıntılarından siyaset adına bugüne kalan, siyasetin kaybıdır. Tarihsel ilerleme inancının çöktüğü, kapitalizmin alternatifsizliği kanaatinin hâkim olduğu, siyasetin de idari biçimlere indirgendiği bir bugünden söz ediyoruz.
Kanaatlere rağmen şiddetin egemenliği yükseliyor, kapitalist-dünya sisteminin yapısal krizi derinleşiyor; buna mukabil devrimci siyasetin krizi de derinleşiyor. Olağanlaşmış bir felaketin sürekliliği haline geliyor manzara.
Bu uğrakta, Körlemesine romanı geçmişe bakma biçimiyle politik bir tarihselleştirme girişiminde bulunuyor.
…
1992’de Trieste’deki bir akıl hastanesine yatırılmış olan Salvatore Çipiko (yerel ağızdaki söylenişiyle Tore), Yugoslavya Komünist Partisi militanıdır. Romanın ilk bölümünde yer alan klinik dosyasından, doktoru aracılığıyla hakkında şunları okuruz:
”10.04.1910’da Tazmanya’nın Hobart Town şehrinde doğdu. (…) Daimi mesleği yok (…) Yasadışı komünist partisi militanı. Defalarca tutuklanmış. (…) İspanya’da savaşa katılmış. (…) Dachau’ya sürülmüş. 1947’de iki bin ‘Monfalconeli’ ile birlikte sosyalizmi kurmak amacıyla Yugoslavya’ya göç etmiş. (…)
1949’da Goli Otok Gulag’ına, Quernero’daki Çıplak Ada, namı diğer Kel Ada’ya sürülmüş. Öteki mahkûmlarla beraber hayvanlar gibi ve öldüresiye çalıştırılmış, eziyet ve işkenceye maruz kalmış. Sayıklamaları ve zulmedilme hezeyanı da o dönemden kalmış olmalı. (…) Başına gelen felaketleri abartma konusunda mitomaniye meyilli. (…) Paranoyakça düşünceleri var. (…) 1949’da Yugoslavlar tarafından Goli Otok’a sürülüşüyle ilgili takıntıları mevcut. (…) Düşündüklerini tekrar eden sesler duyuyor. (…)
Stereotipik hareket bozukluğu hastası, halüsinasyon ve sayıklama nöbetleri geçiriyor. (…) belirgin duygu-düşünce ikilemleri var, aklındaki görüntüleri kendi varoluşçu varlığının çerçevesine yerleştiremiyor ve bunları sayıklamalarla dolu bir roman haline getirmeye meyilli. Hâlâ Avusturalya’da olduğundan ve özellikle 1800’lerin ortalarında Tazmanya’ya sürülen ve orada ölen bir maceraperest olan Jorgen Jorgensen adındaki birisinin klonu olduğundan emin görünüyor.”
Erhan Meydan’ın K24‘teki yazısı
