MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
Sadece elektronik ve yazılı basında dokuz yılda 76 binden fazla habere konu edilen iç hastalıkları ve kardiyoloji uzmanı Prof. Dr. Canan Karatay üzerine yüksek lisans tezi yazıldı.
Karatay’ı tezine konu eden Hakan Koluman, Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde araştırma görevlisi. Tezin başlığı, ‘Hakikat Sonrası Çağın Medya Üzerinden Üretiminin Ekonomi Politik Eleştirisi: Canan Karatay Örneği’.
Bilinirliğini modern bilimi eleştirmesine borçlu
Koluman, Karatay’ın şahsında ‘hakikat sonrası çağ’a bakmış. Modern bilimi temsil eden bir bilim insanının, ‘pop yıldızı’ kadar bilinirliğe ve kitlelere ulaşma imkanına kavuşması nedeniyle Karatay’ı seçmiş: “Karatay’ın bu bilinirliği, bilimsel kimliğini kullanarak, modern bilimin ortaya koyduğu hakikatlere eleştiri yöneltmesiyle meydana geldi.”
Koluman, Karatay’ın 1 Ağustos 2010 ile 6 Ağustos 2019 arasındaki sadece elektronik ve yazılı basında konu olduğu 76 bin 119 haberi içerik analizi yöntemiyle değerlendirmiş.
Haber yapılan her yılın, toplam haber sayısı içerisindeki oranlarına bakıldığında 2018, 33,54’lük oranla en fazla haber yapılan yıl. En az haber yapılan yılsa yüzde 0,07’lik oranla 2010.
2010 ile 2014 arası yapılan haberlerin toplam haberler içerisindeki oranı 7,93 iken, 2015 ile 2019 arası haberlerin oranı yüzde 92,07.
Bu yıllar arasında yapılan haber sayılarında büyük bir artış gözlemleniyor. 2010’da toplam haber sayısı 10 iken, 2014’de 3 bin 278, 2015’de 10 bin 276. 2018’de 25 bin 533’e çıkmış.
Karatay örneği medyayı da anlatıyor
Diken’e konuşan Koluman, şunları söyledi:
“Canan Karatay örneği, içerisinde bulunduğumuz yeni medya düzeninin dinamiklerini anlamak açısından önemli. Bilimsel söylemin, popüler kültürün ve medyanın kesişiminde ortaya çıkan bu örnek, hakikat sonrası çağda bilgi otoritelerinin nasıl sorgulanır hale geldiğini ve yerini medyanın ekonomik-politik ihtiyaçlarına bıraktığını gösteriyor.
Bugün medya, yalnızca bilginin aktarıldığı bir araç değil, aynı zamanda ekonomik sistemin bir parçası. Reyting kaygıları, reklam gelirleri ve popüler söylemler, medya üretiminde belirleyici hale geliyor.”
‘Bu çağda bilgiyi tek yerden almamamız gerektiğini gösteriyor’
Koluman çalışması hakikat sonrasıyla medya ilişkisi ve bunun ekonomik temelleri üzerine kurulu.
Aynı zamanda bilim adına ortaya atılan popüler söylemler, söz konusu temellerden hareketle sorgulanıyor: “Yani tıp bilimiyle ilgili söz sahibi olan bir metin değil.”
Medyanın bir işleyiş mantığı olduğunu söyleyen Koluman, şöyle devam etti: “Özellikle tartışmalı alanlarda alternatif gerçeklikler yaratılması, popülariteyi kendiliğinden ortaya çıkarıyor. Gerçeği değiştiremeyenler yanına bir benzerini ekleyerek medya sistemi üzerinden var olabiliyor.
İçerisinde yaşadığımız dönem bu yüzden hakikat sonrası. Canan hoca tecrübeli ve başarılı bir doktor. Ancak bu çağda bilgiyi tek kaynaktan almamamız, alternatif bilgi kaynaklarını teyit ederek kanaatimizi oluşturmamız gerektiğinin de bir göstergesi.”
Koluman sonuç olarak, hakikatin ekonomik ve politik güç ilişkilerinden bağımsız bir şekilde var olamayacağını anlamamız gerektiğini vurguladı: “Amacım, bu çalışmayla insanları daha eleştirel bir medya okuryazarlığına teşvik etmek ve hakikatin izini sürme çabalarına katkı sunmaktı.”
‘Akıl ve bilime dayalı hakikatin yerini yoruma açık, kişisel anlayış aldı’
Kolesterolün fazlasının kalp ve damar hastalıkların yol açtığının çoktan kanıtlanmasına rağmen, Karatay aksini söylüyor, ‘faydalı’ diyor. Düşürücü ilaçların bırakılmasını tavsiye ediyor. Kırmızı et, yağdan zengin beslenme öneriyor.
Gebelikte kan şekeri ölçüm testinin anne ve bebeğe zarar verdiğini savunuyor. Oysa saptanması halinde yönetilebilecek gebelik diyabeti, bebeğin ölümüne dahi yol açabilecek ciddi sorunlara yol açabiliyor.
‘Sıvı’ dediği aşılara karşı çıkıyor. Türkiye’de resmi rakamlara göre 100 binden fazla insanın öldüğü Covid-19 pandemisinde ‘kelle-paça çorbası içilmesi gerektiğini’ söylemişti.
Doğrusunu yani ‘hakikat’i anlatmaya çalışan bilim insanları Karatay kadar sesini duyuramıyor. ‘Ezber bozduğu’ sanılan Karatay, sayfalarda, TV’lerde, Youtube’de çok daha fazla yer buluyor.
Koluman “İçinde olduğumuz hakikat sonrası çağda, akıl ve bilime dayalı modern hakikat anlayışı yerini yoruma açık ve kişiden kişiye değişiklik gösteren bir anlayışa bıraktı” diyor.
Bilim gözden düşürülüyor
Koluman bu çalışmasında tarihin farklı dönemlerinde farklı yaklaşımlarla ele alınan hakikat kavramının, her dönemde güç ilişkilerine bağımlılığını vurguluyor. Hakikatin günümüzde büyük topluluklar tarafından önemsiz görülmesinin temellerini inceliyor.
Yaşadığımız çağın hakikat anlayışını belirleyen, insanlığın evreni açıklama ve anlamlandırma çabasının en önemli ürünü olan bilimsel yaklaşımın, siyaset, medya ve toplumsal müdahalelerle gözden düşürülmesinin nedenlerini ekonomi politik yaklaşımla ele alıyor.
