96 yıllık genelev düzenlemesi iptal

Anayasa Mahkemesi (AYM) ‘genelev düzenlemesi’ olarak bilinen 96 yıllık kanun maddesini iptal etti.

Anayasa Mahkemesi. Fotoğraf: AA

1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 128’inci maddesi 24 Nisan 1930 tarihliydi. Madde o dönem ‘umumi evler’ olarak tanımlanan yerlerin devlet gözetimi ve denetimiyle faaliyet göstermesine zemin oluşturuyordu.

Yeni düzenleme gerekecek

AYM’nin kararı 17 Kasım’da Resmi Gazete’de yayınlandı. Oybirliğiyle alınan karar Türkiye’de yasal genelev sisteminin hukuken boşa düşmesi demek. Zira genelevlerin faaliyetini sürdürmesinin yasal dayanağı kalmıyor. Dolayısıyla Meclis’in yeni düzenleme yapması gerekecek.

Yasal ve denetimli genelevleri ortadan kalkması, bu tür yerlerin tamamen yeraltına kaymasına, seks işçilerinin sağlık denetimi ve sosyal güvencesinin zayıflamasına, dahası insan ticareti/şiddet gibi suçlara karşı daha savunmasız hale gelmesine yol açabilir.

İnsan onuruna aykırılık

Hükmün, anayasanın devletin temel amaç ve görevlerini belirleyen 5’inci maddesiyle kişinin varlığını koruma hakkını düzenleyen 17’inci maddesine aykırı olduğu vurgulandı.

BBC’nin aktardığına göre kararda “Günümüzde fuhşun insan onuruyla bağdaşmadığı kabul edilmektedir” dendi. Birleşmiş Milletler’in (BM) insan ticaretine karşı sözleşmelerinden örnekler verildi. Seks işçiliğinin bir meslek olarak tanınmasının insan bedenini, özellikle kadın bedenini ekonomik pazarın parçası haline getirebileceği de belirtildi:

“Hâl böyle olunca fuhşun insan onuru ile bağdaşmayan niteliği dikkate alındığında devletin gözetimi ve denetimi altında fuhuş yapılmasına imkân tanıyan kuralın kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile doğrudan ilgisi bulunduğu, buna göre de anayasanın 5’inci ve 17’inci maddeleri kapsamında incelenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.”

İlgili maddeler

İptal edilen madde şöyleydi:

“Madde 128 – Sıhhat ve İçtimai Muavenet ve Dahiliye Vekaletleri müştereken bir yönetmelik neşrederek umumi kadınlar ve evlerin tabi olacakları hükümler ve bu fuhuş yüzünden intişar eden hastalıkların ve bilhassa zührevi hastalıkların sirayetine mani olacak tedbirleri tesbit ve yine müştereken tatbik ederler. Umumi kadınlarla umumi evler ve bunlara benzer mahaller bu yönetmelikte tarif ve tahdit olunacaktır.”

Anayasa’nın 5 ve 17’inci maddeleri:

Madde 5 – Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.

Madde 17 – Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.

Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz.

Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.

(…) meşru müdafaa hali, yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirilmesi, bir tutuklu veya hükümlünün kaçmasının önlenmesi, bir ayaklanma veya isyanın bastırılması (…) veya olağanüstü hallerde yetkili merciin verdiği emirlerin uygulanması sırasında silah kullanılmasına kanunun cevaz verdiği zorunlu durumlarda meydana gelen öldürme fiilleri, birinci fıkra hükmü dışındadır.

RTÜK, ‘genelev sahnesi’nden Netflix’e de ceza kesti