MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
Covid-19 vakalarını bir süre gizlemesi nedeniyle Çin’deki salgınlar tedirginlik yaratmaya devam ediyor. Ancak ülkedeki insan metapnömovirüsü (hMPV) vakalarındaki artış tedirginliğe yol açsa da virüs 14 yıldır biliniyor. Türkiye’de de yıllardır görülüyor.
Türkiye’nin içinde bulunduğu kuzey yarımkürede kış yaşanıyor. Her kış olduğu gibi solunum yolu enfeksiyonları (grip, Covid-19 soğuk algınlığı, RSV vs.) kış aylarında en yüksek seviyeye ulaşıyor.
Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre de paniğe gerek yok. hMPV’nin Çin’de de beklendiği gibi kış aylarında arttığını söylüyor. Örgüt ülkede açık ara, en yaygın enfeksiyonun grip olduğunu ve bu oranın giderek yükseldiğini de ekliyor.
Yeri gelmişken hatırlatalım, çoğu kişinin çocukken ve yaşamları boyunca birden fazla defa yakalandığı mMPV, solunum yolu hastalıklarına neden olan birçok patojenden biri. İlk olarak 2001’de tanımlandı. Uzun zamandır insan popülasyonunda var.
Mevsimsel grip ve Covid-19’a benzer şekilde öksürük, ateş, burun tıkanıklığı ve hırıltı gibi belirtilere yol açan HMPV, çoğu vakada hafif seyrederken bebekler, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde bronşit veya zatürre gibi ciddi komplikasyonlara sebep olabiliyor.
Virüs, öksürme veya hapşırma sırasında yayılan damlacıklar yoluyla ya da hasta kişilere veya virüsün bulunduğu yüzeylere temas yoluyla bulaşıyor.
Diken’in sorularını yanıtlayan Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Esin Şenol şöyle konuştu:
“İnsanların bu virüsü yeni duyuyor olması, yeni bir virüs olduğunu göstermez. Kuzey yarım küredeki bütün ülkelerde kasım, aralık gibi bildirilir. Ancak iklim değişimi nedeniyle biraz daha geç mevsimlere kayıyor.
Bütün solunum yolu virüslerinde salgının piki dediğimiz şeyi yani yükselmesini daha geç ve kısa süreli görüyoruz. Ancak salgın yapan hastalık etkenleri artık dört mevsim dolaşıyor.”
Sağlık Bakanlığı’nın grip takip sistemi var. Takipte aile hekimlerinden ve hastanelerden gelen hasta örneklerinde bakılan virüsler arasında mHPV yok.
Ancak hastaneye zatürre ya da başka ağır tablolar nedeniyle yatırılan hastaların taranması sırasında mHPV’ye bakılıyor. Şenol, “Bu virüs aslında kırılgan, bebek ya da çocuk olmayanlarda soğuk algınlığı gibi seyrediyor” dedi.
Çin’den gelen haberlerde 14 yaş altı vakalara vurgu dikkat çekiyor. Şenol bunu şöyle açıkladı:
“Bulaşıcı hastalıklarda ilkokul ve ortaokullar, sınıflar büyük bir bulaşma kaynağı oluyor. Enfeksiyonlar ailelere de oradan taşınıyor. Ülkeler enfeksiyonları yönetebilmek için okulları takip ediyor. Okullarla ilgili de önlem alıyor. Örneğin Birleşik Krallık da solum yolu hastalıklarında okul çocuklarını yakından izler.”
Aciller ağzına kadar grip dolu
Şenol şu anda Türkiye’de mMPV’nin değil gribin sorun olduğunu söyledi: “’Çevremdeki herkes hasta ve serum taktırmaya gittim’ ifadelerini duyuyorsanız grip salgını başlamıştır.”
Yoğun bakımlara grip nedeniyle hasta yatırdıklarını belirten Şenol, halk arasında domuz gribi olarak bilinen H1N1 virüsünün yaygın olduğunu söyledi.
Acillerin de ağzına kadar grip vakalarıyla dolu olduğunu anlatan Şenol şöyle devam etti: “Salgınlar acillerle yönetilmez. Sistem tarafından yönetilir. Acil servislerin solunum yolu enfeksiyonlarıyla istilası, dakikaların önemli olduğu gerçek acillerin ölümü demek. Ambulansın yolunu kapatmaktan farkı yok. Acil servisler, poliklinik değil. Dünyada böyle çalışan bir acil işleyişi de yoktur.”
Gribin kalp krizleri, miyokardit (kalp kası iltihabı) inme ve zatürreyle yakın ilişkili bir hastalık olduğunu vurgulayan Şenol, gebe, çocuk, ileri yaştakilerde ölüme yol açabildiğini belirtti.
Özellikle kış aylarında serum taktırarak iyileşmek için de gelen de çok. Şenol bunun gereksiz olduğunu söyledi: “Serum taktırmanın ve damardan vitaminler boca etmenin bir yararı yok. Aksine zararı olabilir.”
İkinci sırada Covid-19 var
Grip konusundaki bilgilendirmenin çok önemli olduğunu hatırlatan Şenol, şunları söyledi: “Grip, nezle, Covid-19, zatürrede doğal bağışıklık gelişmiyor. Sağlık otoritesi (bakanlık) bu bilgilendirmeyi yapsa, insanlar gribi ‘bu sene de bağışıklığım düştü’ diye algılamayacak.
Grip her sene ülkemizde ciddi salgınlar yapıyor. Kırılgan ve riskli gruplar başta olmak üzere altı ayın üzerindeki herkese grip aşısı öneriyoruz. Aşı yapılmamış vakaların da test ve tedaviyle doğru yönetilmesi gerekir.”
Şu anda ikinci sıklıkta Covid-19 görülüyor. Bu nedenle değil, başka hastalıklar nedeniyle yatan hastalarda Covid-19 saptadıklarını anlatan Şenol, “Covid bulduğumuz hastaların ne kadar kırılgan olduğunu gösteren bir seyirle geliyor. Başka sebeple yatan hasta kötüleşiyor. Zatürre, solunum sıkıntısı gibi bulgular gelişenlerde testle saptıyoruz. Covid-19’un PCR testi haftalarda pozitif çıkıyor. Bu virüs atılımının çok fazla olduğu anlamına geliyor. Özellikle bağışıklık sistemi kırılgan olanlarda” dedi.
Bir başka sık saptanan hastalık RSV. Solunum sinsityal virüsü olarak da bilinen RSV, akciğerleri ve solunum yollarını enfekte eden yaygın bir solunum virüsü.
Grip ve Covid-19 semptomlarıyla benzerlik gösteriyor. Çocuklar, yaşlılar ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde ağır tablolara yol açabiliyor.
Gripten korunmak için
En etkili yöntem aşı. İdeali sezon başlamadan, ekim sonu, kasımda aşılanmak. Ayrıca grip ve benzeri hastalık geçirildiğinde aşağıdaki kişisel önlemler alınabilir:
- Evde istirahat etmek.
- Hasta kişilerle yakın temastan kaçınmak. Çatal, kaşık ve havluyu ortak kullanmamak.
- Hastayken, hastalığı bulaştırmamak için mümkün olduğunca diğer insanlarla temas etmemek
- Aksırma ve öksürme esnasında burun ve ağzı kağıt mendille kapamak. Kullanılan kağıt mendili çöpe atmak.
- Su ve sabunla elleri sık yıkamak.
- Bulaşma yollarından olan ağız, burun ve gözlere kirli ellerle temas etmekten kaçınmak.
- Mekanları sık sık havalandırmak.
