MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
Türk Neonatoloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Esin Koç bebekleri erken doğan ve yenidoğan yoğun bakım ünitelerinde tedavi gören ailelere, endişelenmemeleri, doktorlara ve hemşirelere güvenmeleri çağrısı yaptı.
Yenidoğan çetesi skandalıyla ortaya saçılanlar sağlık sektörüyle ilgili ciddi güven sorunu ve kaygıya da yol açtı. Bazı aileler yoğun bakım desteğiyle hayatta tutulmaya çalışılan bebeklerini, ‘gereksiz yere’ orada olduğu ya da tedavilerinin ihmal edildiği korkusuyla hastaneden almaya çalışıyor. Koç, “Olan yine bebeklerimize olacak” dedi.
Hiç kuşku yok ki sektörün farklı alanlarında da bu güven kaybının etkisi görülecek. Yapılan tanı ve tedaviler daha fazla sorgulanacak ve dava konusu olacak.
Hayatın ilk 28 günü çok önemli
Yenidoğan (neonatal-yaşamın ilk 28 günü) sağlığın en kırılgan olduğu dönem. Bebek ölümlerinin yarısından çoğu bu dönemde oluyor. Türkiye’de bebek ölüm hızı 2023 verisine göre bin canlı doğumda 9,1, neonatal ölüm hızı 5.7 ve beş yaş altı ölüm hızı 14 oldu.
Ülkede yılda yaklaşık bir milyon bebek (2023’de yaklaşık 958 bin) dünyaya geliyor. Bazıları erkenci, anne karnında geçirmeleri gereken zamanı tamamlayamadan, henüz olgunlaşmadan doğuyorlar. Prematüre doğum oranımız yıllık yüzde 12.9. Bu yaklaşık 130 bin prematüre bebek demek. En riskli grupsa, doğum ağırlığı bin 500 gr. altındakiler. Prematüre bebeklerin bakımı çok zor ve pahalı. Çünkü yüksek teknoloji, özel yoğun bakım üniteleri, özel cihazlar ve daha da önemlisi özel eğitim almış doktor ve hemşireler gerektiriyor.
Tek kuvözde üç bebeğin yatırıldığını günlerden toplam 13 bin 657 yenidoğan yoğun bakım yatağına ulaştık. Bunların 7 bin 144’ü özel sektörde, diğerleriyle Sağlık Bakanlığı ve üniversite hastanelerinde.
‘Biz fedakarlıkla çalışırken bu işlerin olması bizi kırıyor, üzüyor’
Avrupa Neonatoloji Derneği’nin de gelecek dönem başkanı seçilen Koç, Diken’in sorularını yanıtladı. Son olayın münferit olduğunu ve geneli yansıtmadığını belirten Koç, hekim ve hemşirelerin yenidoğan yoğun bakım ünitelerinde fedakarlık ve özveriyle çalıştıklarını söyledi.
Ailelerin çok endişeli ve bu olaylardan sonra da doktorlara karşı önyargılı olabileceklerini belirten Koç, zaten sorun olan sağlıkta şiddetin artmasından kaygı duyuyor. Koç, “Bu çetenin en ağır cezayı alacağına ben çok eminim. Biz hekimler, hemşireler de görevimizi yapmaya devam edeceğiz” dedi.
Prematüre bebeklere bakmanın kolay olmadığını hatırlatan Koç, şöyle devam etti:
“Biz gece-gündüz büyük fedakarlıklarla çalışırken bu işlerin olması bizi çok kırıyor, üzüyor, motivasyonumuzu azaltıyor. Anneleri de şartlar elverdiğince doktor ve hemşire gibi yenidoğan ekibinin bir parçası yapmaya çalışıyoruz, yoğun bakıma alıyoruz. Prematüre bebeklerin de duyguları var, ağrı duyabiliyorlar. Anneleri yanlarına gelince, onlara dokununca, kanguru yöntemi dediğimiz, bebeği annenin koynuna verip cilt cilde temas uygulayınca bunu hissediyorlar.
Bebeklerin çoğunu kurtarıyoruz. Ama prematüre bebekler riskli. Bizim yapabileceklerimiz bir yere kadar. Tam teşekküllü hastanelerde 24 saat uğraşmamıza rağmen bazen bu bebekleri kaydebiliyoruz.”
En az 600 yenidoğan uzmanına ihtiyacımız var
Türkiye’de yaklaşık 456 yenidoğan (neonatolog) uzmanı var. İhtiyacımızsa en az 600 yenidoğan uzmanı. Zahmetli ve uzun süren bir eğitim süreci var. Dört yıllık çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlığından sonra üç yıllık yüksek ihtisasla yenidoğan uzmanı olunuyor. Zorunlu hizmet hem uzmanlık hem de üst uzmanlık eğitiminden sonra yapılıyor.
Uzun eğitim süreci, zorlu çalışma koşulları ve ailelerin açtığı malpraktis davaları nedeniyle ne çocuk hastalıkları uzmanlığı ne de neonatoloji üst ihtisas kadroları doluyor. Son olayın genç hekimlerin tercihlerini olumsuz etkilemesi bekleniyor.
Koç, “Genç hekimler nöbeti, riski olmayan, dermatoloji, radyoloji gibi uzmanları tercih ediyor. Bu olaydan sonra tercihler iyice azalacak. Yenidoğan yoğun bakım ünitelerinde çalışacak hekim ve hemşire bulmakta zorlanıyoruz” dedi.
Mevzuat iyi, denetlemek zor
Koç alanı düzenleyen mevzuatın iyi olduğunu ancak uygulama ve denetimlerde sıkıntılar yaşandığını söyledi: “Genelde yönetmelikler mükemmel hazırlanmış. Seviyelere göre kaç küvöz, solunum cihazı, doktor, hemşire vs. olması gerektiği çok güzel belirtilmiş. Ancak denetlemek o kadar kolay değil.”
Seviye 3 yeni doğan yoğun bakımları, seviye 1 ve 2’ye göre daha ileri yeni doğan yoğun bakım hizmetlerinin verildiği, gerektiğinde devamlı yaşam desteğinin sağlandığı birimler.
Buralarda, vücut ağırlığı 1500 gramın altındaki, gebelik haftası ve vücut ağırlığı ne olursa olsun dolaşım desteği gerektiren iki veya daha fazla organ işlev bozukluğu olan, invaziv mekanik ventilasyon, küçük cerrahi işlemler uygulanan, periton diyalizi veya hemofiltrasyon, retinopati muayenesi ve tanımlı başka tıbbi girişimlerin yapılabiliyor. Gerektiğinde devamlı yaşam desteğinin sağlanabiliyor.
‘Tüm özel hastaneleri karalamak haksızlık’
Seviye 3 yenidoğan yoğun bakım merkezi sayımız 456. Son 15 yılda 4.5 kat artmış.Koç bu sayının yeterli olduğunu belirtti ve şunları söyledi:
“Ama seviye 3 merkezlerin de 302’si özel de, 154 kamu ve üniversite hastanelerinde. Küvöz sayısı da 5.5 kat artmış yine yarıdan fazlası özelde. Çok iyi özel hastaneler de var. Hepsini karamak haksızlık olur.
Merkez sayısı ve küvöz, ventilatör gibi cihazlar da yeterli. Bir de seviye 4 var. Bu seviye sadece eğitim ve araştırma ile üniversite hastanelerinde bulunuyor. Yönetmeliğe göre seviye 3 yenidoğan bakım ünitelerinde tercihen bir yenidoğan uzmanının bulunması gerekiyor.
Ancak Türkiye’de yenidoğan uzmanı sayısının yetersizliği nedeniyle kısa süreli eğitimle sertifika alan çocuk hastalıkları uzmanları da bu ünitelerde çalışabiliyorlar. Sertifikası olmayan da çalışabiliyor. Biz bunu doğru bulmuyoruz. Doğru olan yenidoğan uzmanlarının görev alması.“
