Dünyanın üç büyük nükleer gücünün liderleri, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi marjındaki tarihi üçlü buluşmada nükleer silahların denetimini konuştu, Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni (UCM) hedef aldı.

Dünyanın üç büyük nükleer gücü ilk kez Çin’in Şıncın kentinde aynı masaya oturdu.
ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in ‘dünya barışının sağlanması’ dahil ‘çığır açıcı nitelikte’ konuları görüşeceği söylenmişti.
Analistlere göre zirveden beklentileri düşürmekte fayda vardı, fakat görüşmelerin neticesi küresel güvenliği pekala etkiliyor.
The Guardian’ın aktardığına göre üçlü görüşmeden ana başlıklara ilişkin dişe dokunur bir anlaşma çıkmadı.
Bir saatten fazla süren görüşmenin ardından liderler ‘barış bildirgesi’ dedikleri bir metin yayınladı.
Peki ya ne öne çıktı? Beş başlıkta…
Trump zirve için ‘tarihi’ dedi
Trump görüşmeye başlarken Putin’e ve Şi’ye ”Adeta tarih yazıyoruz” dedi. ABD başkanına göre nükleer silahsızlanmanın ve taraflardan birinin nükleer silah kullanma riskini azaltmanın tam zamanıydı.
Trump ayrıca ülkeler arası diyalog kanallarının tıkanması halinde barışın mümkün olamayacağını savundu. Üç lider de dünyayı koruma görevinin kendilerine düştüğü görüşünü yineledi.
Her şeyden evvel, zirve tarihte bir ilk olması itibarıyla mühimdi.
Z-Ben Advisors’ın Şangay’daki müdürü Peter Alexander, ”Şi’nin bu görüşmeden elde edeceği siyasi kazanım Trump ve Putin’i masaya oturtabilmek olacak” demişti.

Nükleer silahların denetimi ana gündemdi
Üçlü zirve şubatta süresi dolan ‘New Start’ nükleer anlaşmasının gölgesinde geçti. Anlaşma, ABD ve Rusya’nın cephaneliğine sınır getiriyordu, her iki tarafın konuşlandırılmış stratejik nükleer savaş başlığı sayısını da 1550’yle kısıtlıyordu.
Putin Eylül 2025’te bu sınırların gönüllü olarak bir yıl daha korunmasını önermiş, ne var ki Trump teklife burun kıvırarak Çin’i de kapsayacak yeni bir anlaşma çağrısı yapmıştı.
Nitekim perşembeki toplantıda Şi, nükleer savaşın önlenmesi gerektiğini söyleyerek nükleer silahların ‘tamamen yasaklanıp hepten imha edilmesi’ için de çağrı yaptı. Fakat bu çağrıdan öteye gitmedi; yeni bir silah kısıtlaması getirecek bir anlaşmaya varılmadı.
Trump’a göre Şi, akıbeti belirsiz Hürmüz Boğazı’nın açık kalması gerektiği ve İran’ın nükleer silaha sahip olmaması gerektiği konusunda hemfikir. İran nükleer programının sivil amaçlı olduğunu ve silah üretmek gibi bir niyet taşımadığını defalarca açıklamıştı.
Ukrayna da konuşulduğuyla kaldı
Putin görüşme sırasında Ukrayna’daki savaşa atfen Trump ve Şi’ye çatışmaların çözümü konusunda ülkelerinin ‘pek çok ortak çıkarı’ bulunduğunu söyledi.
Toplantıya sırtında bir savaşın yüküyle giren yalnızca Putin değildi. Trump’ın İran’da başlattığı savaşın maliyeti giderek artıyor, tünelin ucuysa hala görünmüş değil.
Toplantı, Ukrayna’daki savaşın sona erdirilmesi yolunda ilerleme kaydedildiğine dair işaret vermedi.
Zirvenin ardından yayınlanan ortak barış bildirgesinde ne İsrail’in, ne Gazze’nin, ne Lübnan’ın, ne de Ukrayna’nın adı geçti.

Trump Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni hedef aldı
Trump, Şi ve Putin’in uzlaştığı ‘barış bildirgesi’ndeki maddelerden biri Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni sert eleştiriyordu.
Trump, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) ‘kontrolden çıktığını’ savundu ve mahkemenin yetkisini aşırı ölçüde aştığını iddia etti.
Peki halihazırda mahkeme üyesi olmayan bu üç gücü UCM konusunda bu denli rahatsız eden ne?
* ABD: UCM’yle ilişkisi epeydir husumetli. Fakat mahkeme Afganistan’daki ABD askerlerinin istismar iddialarını soruşturmaya başladıktan sonra gerginlik tırmandı. Mahkeme, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hakkında Gazze’de savaş suçu işlediği gerekçesiyle yakalama kararı çıkarınca da köprüler atıldı. Trump yönetimi artık açıkça UCM’nin dağıtılmasını talep ediyor. ABD mahkemeye ve yetkililerine yaptırım uyguladı.
* Rusya: Tıpkı ABD gibi UCM’ye hiçbir zaman güvenmedi. Mahkeme, Rusya’nın Ukrayna’ya saldırılarına ilişkin Putin hakkında yakalama kararı çıkardıktan sonra kayış koptu.
* Çin: Mahkemeyi hiçbir zaman desteklemese de geçmişte nispeten ılımlı bir tavır takınmıştı. Fakat aralarında Filipinler’in eski devlet başkanı Rodrigo Duterte’nin de bulunduğu bazı devlet liderleri hakkında art arda çıkarılan yakalama kararlarının ardından mahkemeyi sert eleştirmeye başladı. UCM’ye ayrıca Çin’i Sincan’daki Uygurlara karşı soykırım yapmakla suçlayan aktivistlerden başvurular geldi. Çin bu iddiayı reddediyor.
Ortak ‘barış bildirgesi’
Görüşmenin ardından Çin ve Rusya devlet medyası ortak ‘barış bildirgesi’ yayınladı ve Birleşmiş Milletler’in (BM) küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi için reform çağrısı yaptı.
Bildirgedeki taahhütler, yakıt arzının artırılmasından ‘nükleer riskleri azaltmak’ için diyaloğa kadar uzanıyor.
ABD, Çin ve Rusya, veto yetkisine sahip BM Güvenlik Konseyi daimi üyeleri arasında zaten yer alıyor. Üç ülke, Asya, Afrika ve Güney Amerika ülkelerine daha büyük bir rol verilmesini savunuyor.
Rusya’ya göre Batılı ülkeler ve NATO ülkeleri konseyde halihazırda fazlasıyla temsil ediliyor ve Rusya’nın çıkarlarına karşı tek blok halinde oy kullanıyor.
Bildirge UCM’yi de hedef aldı. Metne göre mahkeme ve benzeri kurumlar ‘yargı yetkilerini kötüye kullanmamalı’.