'Myanmar soykırım işledi': UAD'den emsal karar

Dünyanın en yüksek yargı organı Uluslararası Adalet Divanı (UAD), güneydoğu Asya ülkesi Myanmar’ın 2017’deki askeri harekat sırasında Arakanlı Müslüman azınlığa karşı soykırım suçu işlediğine hükmetti.

Karar Gazze’de katliamlarını sürdüren İsrail aleyhine emsal oluşturabilir.

Fotoğraflar: AA

1945’te kurulan Birleşmiş Milletler’in (BM) yargı organı Lahey’deki UAD, yedi yıldır süren yargı sürecinin ardından tarihinde ilk kez bir devleti soykırımdan sorumlu tuttu.

Nazi Holokost’unun ardından 1948’de BM sözleşmesiyle tanımlanan soykırım suçunu kanıtlamak, savaş suçlarına göre daha zor. Soykırım için ulusal, etnik, ırki ya da dini bir grubu yok etmeye yönelik özel bir kastın varlığının kanıtlanması gerekiyor.

UAD Başkanı Yuji Iwasawa, 15 üyeli mahkemede dokuz yargıçtan oluşan çoğunluğun, ‘Myanmar Birliği Cumhuriyeti’nin Arakanlı Müslümanlara karşı soykırım işlediği’ sonucuna vardığını açıkladı:

”Divan, (Myanmar’ın) ülkedeki Arakanlı Müslümanların önemli bir kısmını yok etme kastıyla Soykırım Sözleşmesi kapsamına giren eylemler gerçekleştirdiğine kanaat getirmiştir.”

Gambiya’nın Myanmar aleyhine açtığı davadaki kararı Barış Sarayı’nda okuyan Iwasawa, Myanmar güvenlik güçlerinin binlerce sivili öldürdüğünü, cinsel şiddet uyguladığını ve Arakanlı Müslümanların evlerini yaktığını belirtti.

Myanmar ordusunun 2016-17’deki askeri operasyonları neticesinde 700 binden fazla Arakanlı Müslüman sınırı geçip Bangladeş’e sığınmak zorunda kaldı. Bangladeş’e ulaşanlar yetişkinlerin ve çocukların katledildiğini, toplu tecavüzleri ve köylerin yakıldığını anlattı.

Divan ayrıca Myanmar’ın, güvenlik güçleriyle birlikte hareket eden kişilerin soykırım işlemesini önlemediğine ve failleri cezalandırmadığına hükmetti.

The Guardian’ın aktardığına göre Bangladeş’teki bir mülteci kampında nihai kararı televizyondan takip eden Arakanlı Müslümanlar haberi sevinçle karşıladı, alanda alkış sesleri yükseldi.

Divan, Myanmar’ın 23 Ocak 2020’de soykırım iddialarına ilişkin delillerin yok edilmesini önleme ve bunları koruma yükümlülüğünü de ihlal ettiğine hükmetti.

Gazze davasına emsal olabilir

Myanmar, tıpkı İsrail’in Gazze’de iddia ettiği gibi, gerilla tarzı saldırılar düzenleyen Arakanlı Müslüman bir silahlı gruba karşı meşru askeri operasyon yürüttüğünü savunuyordu.

Gelgelelim yargıçlar ‘terörizmle mücadele’ iddiasını reddetti.

Bu karar UAD’de görülen Gazze davasında belirleyici olabilir. İsrail, o davada toplu ölümlere yol açan saldırılarının bir terörle mücadele operasyonunun parçası olduğunu savunuyor.

UAD ayrıca Myanmar’ın, soykırım yaptığı Arakanlı Müslümanların uğradıkları zararı tazmin etmesi gerektiğine de hükmetti.

Kararda Myanmar’ın Arakanlı Müslümanların yararına iade tedbirleri alması istendi. Buna göre Myanmar’ın hukuka aykırı eylemleri nedeniyle yerinden edilen Arakanlı Müslümanların yaşadıkları yerlere güvenli, gönüllü, onurlu biçimde dönmesi ve ailelerin yeniden bir araya gelmesi sağlanacak.

Bir grup uluslararası insan hakları uzmanı, tarihi kararın ardından askeri yetkililerin bir an önce yargılanması için çağrı yaptı.

Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, şöyle dedi:

”Bu karar artık somut eylemlere dönüşmeli. Mahkeme, Myanmar’ın sorumluluklarını net bir şekilde ortaya koydu. Bu durum, dünya genelindeki tüm devletlere, soykırımdan sorumlu olanların hesap vereceğine dair güçlü bir mesaj gönderiyor. UAD’nin kararları hukuken bağlayıcıdır, nihaidir ve temyiz edilemez.”  

BM Mülteciler Yüksek Komiserliği, Haziran 2026’da Bangladeş’te yardıma muhtaç 1,2 milyon Arakanlı Müslüman sığınmacı olduğunu açıklamıştı.

Soykırım delillerle sabit

Myanmar’dan istenen iade tedbirleri arasında tüm mülklerin iadesi, kayıpların aranarak Arakanlı Müslümanların geleneklerine uygun yeniden defnedilmesi, fiziksel ve psikolojik rehabilitasyon ve Arakanlı Müslümanların zulme karşı korunması da yer aldı.

Divan, Arakanlı Müslümanların Soykırım Sözleşmesi kapsamında korunan ayrı bir etnik grup olduğunu tespit etti.

Divana göre Myanmar güvenlik güçleri, çocuklara aşırı şiddet uyguladı ve 2017’de yaklaşık 10 bin kişiyi öldürdü.

Ayrıca vatandaşlık ve seyahat kısıtlamalarının gıda ve ilaca erişimi engellediğini ve kamplardaki 100 binden fazla Arakanlı Müslümanın son derece yetersiz koşullarda yaşadığını tespit etti.

Divana göre Myanmar’ın 2005-2018’de uyguladığı özel evlilik şartları, çocuk sayısı sınırlamaları ve fütursuz cinsel şiddet şüpheye yer bırakmayacak biçimde Arakanlı Müslümanların doğumlarını engellemeyi amaçlıyor.

Davaya giden yol nasıldı?

Myanmar ordusu, Ağustos 2017’de Arakan eyaletinin kuzeyinde ‘temizleme operasyonları’ başlatmıştı. Katliamlar, tecavüzler ve köylerin yakılması sonucunda yüz binlerce Arakanlı Müslüman Bangladeş’e sığınmıştı.

Gambiya, İslam İşbirliği Teşkilatı’nın desteğiyle 11 Kasım 2019’da UAD’de Myanmar aleyhine dava açmıştı. Divan, 23 Ocak 2020’de geçici tedbir kararı almış, 22 Temmuz 2022’de Myanmar’ın ön itirazlarını reddetmişti.

Davaya 11 ülke müdahil olmuş, esasa ilişkin duruşmalar 12-29 Ocak 2026’da yapılmıştı.

UAD kararları kesin ve bağlayıcı, temyiz yolu yok.

UAD’nin Myanmar kararının, Gazze’de katliamlarını sürdüren İsrail aleyhine Güney Afrika’nın açtığı dava için de emsal oluşturması bekleniyor.