Türkiye Barolar Birliği (TBB), AİHM’in Türkiye İşçi Partisi Milletvekili Can Atalay’la ilgili hak ihlali kararının ardından tahliye ve milletvekilliği görevine dönüş çağrısı yaptı.

Atalay, 25 Nisan 2022’den beri Gezi davasından tutuklu.
Anayasa Mahkemesi (AYM), Mayıs 2023 seçimlerinde milletvekili seçilen Atalay hakkında iki defa hak ihlali kararı vermiş ve tahliyesini istemişti.
Ama hem İstanbul 13’üncü Ağır Ceza Mahkemesi hem de Yargıtay bu kararları tanımamıştı.
Diken yazarı ve anayasa hukukçusu Murat Sevinç, ”Memleket yargısı için dahi hayli cüretkâr bir adım!” diye yazmıştı. ”2023 Türkiye’sinde dahi kabullenilmesi güç bir karar.”
Atalay’ın vekilliği 30 Ocak 2024’te düşürülmüştü.
AYM, 1 Ağustos 2024 tarihli gerekçeli kararında milletvekilliğinin düşürülmesini ‘yok hükmünde‘ bulmuştu.
Konu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) taşınmıştı. AİHM, 17 Kasım 2026’da Atalay’ın derhal serbest bırakılması gerektiğine hükmetti.
Türkiye Barolar Birliği (TBB), AİHM’in hak ihlali kararını şöyle değerlendirdi:
”AİHM, AYM kararlarına eksiksiz uyulmasının hukukun üstünlüğü bakımından elzem olduğunu, AYM kararlarının uygulanmamasının, yurttaşları kendilerine tanınan hakların etkili şekilde uygulanmasından yoksun bırakarak anayasal düzeni tehlikeye atacağını ve bireysel başvuru usulünün etkililiğini zayıflatmaya elverişli olduğunu yinelemiştir.
AİHM, AYM kararlarının eksiksiz olarak uygulanmasını sağlamak ve gelecekte benzer ihlalleri önlemek üzere tüm uygun genel tedbirleri almanın devletin görevi olduğunu kabul etmiştir. AİHM ayrıca, Şerafettin Can Atalay lehine 32.500 avro manevi tazminata hükmetmiştir.”
‘Susturma ve çoğulculuğu boğma’
TBB’ye göre AİHM, Atalay’ın durumu ile Türkiye’de özgürlüklerinden mahrum bırakılmış siyasi muhaliflerin, insan hakları savunucularının ve gazetecilerin durumunun ayrı düşünülemeyeceğini vurguladı:
”(AİHM), AYM kararlarının uygulanmasının da Yargıtay’ın onayına bağlı bulunmadığını belirtmiştir. AİHM bunun yanı sıra, Cumhurbaşkanının ve Cumhurbaşkanı Başdanışmanının Yargıtay’ın tutumuyla ilgili açıklamalarını, Venedik Komisyonu’nun ve Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiserinin Türkiye’de yargı bağımsızlığını zayıflatan siyasi baskı ile ilgili kaygılarını dikkate alarak, Şerafettin Can Atalay’ın özgürlüğünden yoksun bırakılmasının sürdürülmesini, Atalay’ı susturma ve çoğulculuğu boğma amacına yönelik olarak nitelendirmiş; dışa vurulmayan asıl niyetin ise insan hakları savunucularının çalışmaları üzerinde caydırıcı etki yaratmak olduğunun altını çizmiştir.
AİHM, bunun özgürlük ve güvenlik hakkı (AİHS md. 5) ve serbest seçim hakkı (AİHS’ye Ek 1 No.lu Protokol md. 3) bağlamında, AİHS ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklerin, ilgili maddelerde belirtilen sınırlama amaçları dışında sınırlanmalarını yasaklayan AİHS’nin 18. maddesinin ihlali olduğuna hükmetmiştir.”
‘Hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayan ayrımcılıklar’
TBB şöyle devam etti:
”Temel hakların ihlal edilip edilmediğini denetlemekle yetkili AYM’nin kararlarının uygulanmaması, insan haklarına saygılı hukuk devleti ilkesine duyulan güveni sarsmaktadır. AİHS ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklerin, Sözleşme’de belirtilen amaçlar dışında sınırlandırılması da insan haklarına saygılı devlet olma niteliğini zayıflatan, hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayan ayrımcılıklara yol açabilen kaygı verici bir durumdur.
İnsan haklarına saygılı hukuk devleti olmanın gereği, AYM ve Yargıtay dâhil bütün yargı organlarının uymakla yükümlü olduğu AİHM kararlarıyla belirlenen standartlara uygun hareket edilmesidir. Bu standartlara uyum sağlandığı sürece insan hakları ve hukuk devleti açığı giderek kapanacak ve bu alanda duyulan haklı kaygılar yerini güven duygusuna bırakacaktır.
Türkiye Barolar Birliği olarak, insan haklarına dayalı hukuk devleti standartlarının eksiksiz biçimde hayata geçirilmesi için mücadelemizi kararlılıkla sürdüreceğiz.”