Borsa İstanbul’da bankacılık endeksi, art arda ikinci günde de gerilerken, kayıp yüzde 10’a yaklaştı ve devre kesici sistem devreye alındı.
Türkiye’de hisse senetleri diğer gelişmekte olan ülkelere kıyasla haftalardır yükselişini sürdürmüştü.
Borsa İstanbul bugünkü açıklamasında, saat 10:00 itibariyle Vakıfbank’la başlayarak Akbank, Albaraka Türk, Yapı Kredi ve Garanti BBVA gibi büyük bankalar için kayıpları durduran devre kesici sistemin devreye alındığı belirtildi.
Bankacılık endeksi geçen ayın başından bu yana iki katın üzerine çıkmış ama dün yüzde 8 gerileyerek eksiye dönmüştü.
Nebati borsayı önermişti
Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati, 23 Ağustos’ta “Döviz kuru ve diğer emtialarda dengeli bir seyir var. Getirisi enflasyonun altında. Vatandaşlara şu an en çok getiriyi getiren Borsa İstanbul. Vatandaşlarımızın nereye kanalize olacağı çok açık” diyerek vatandaşlara borsa yatırımı önermişti.
Bu yaz aylarında hızlanan borsa, küresel piyasaların resesyon ve enflasyon ikilemiyle negatif bir seyir izlediği ağustosta rekor üzerine rekor kırarak, yüzde 20 değer kazancıyla son 13 yılın en iyi aylık performansını sergilemişti.
Borsaya son bir buçuk ayda yabancı yatırımcının girişi, özellikle de bankacılık endeksinin hükümetin önlemlerinin karlılığı düşüreceği endişelerine rağmen hızlı bir ralliye girmesini sağlamış, pandemi döneminde net karını beş kata kadar artıran bankaların hisseleri yükselişe öncülük etmişti.
Nebati, Borsa İstanbul’da işlem gören şirketlere 1-18 Ağustos arasında 13,6 milyar lira (750 milyon dolar) yabancı yatırım girdiğini belirtmişti. Bu şartlarda ‘coşan’ Nebati vatandaşa borsayı önermişti.
Ağustostan beri büyük yükseliş
BIST Banka ve BIST 100, Ağustos’un başından beri büyük oranlarda arttı.
BIST Banka, 1 Ağustos’ta 2 bin 215’ken Nebati’nin borsayı önerdiği 23 Ağustos’ta 3 bin 131, 13 Eylül’de de 4 bin 844 oldu. Böylelikle BIST Banka, 1-23 Ağustos arasında yüzde 41,3, 23 Ağustos-13 Eylül arasında yüzde 54,7 ve 1 Ağustos’tan bu yana yüzde 118,6 arttı.
BIST 100 de, 1 Ağustos’ta 2 bin 656, 23 Ağustos’ta 3 bin 121 ve 13 Eylül’de 3 bin 649 oldu. Böylelikle BIST 100, 1-23 Ağustos arasında yüzde 17,5, 23 Ağustos-13 Eylül arasında yüzde 16,9 ve 1 Ağustos-13 Eylül arasında yüzde 37,4 artmış oldu.
Ekonomistler şüpheli
Borsadaki değişimi Diken’e önceden değerlendiren ekonomistler bu durumu şüpheli ve sağlıksız bulmuştu.
Ekonomist Güldem Atabay, 1995’ten beri ekonomist olduğunu ve Türkiye’yle dünyayı takip ettiğini belirten Atabay, hiçbir yerde ekonomi bakanının “Borsaya girin” gibi bir tavsiye verdiğini duymadığını belirtmişti: “Bizde çok büyük fonlar yok. Böyle bir riski önerebilen bir maliye bakanı beni hem hayrete hem de dehşete düşürdü. Dolayısıyla ben bunu normal karşılamıyorum. Buna bağlı olarak da ‘yabancı’ para girişinin kaynağı hakkında şüphelerim artmış oluyor.”
Ekonomistler ayrıca, yabancı girişinin kalıcı olmayacağına dikkat çekmişti.
VİOP’ta yüksek kaldıraçlar
Vadeli işlemlerdeki işleyişle ilgili Reutars’a bilgi veren bir bankacılık analisti “Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda (VİOP) kaldıraç kullanılabiliyor. Bundan dolayı yatırımcılar kendi sermayelerinden çok daha büyük alım gerçekleştirebiliyorlar. Öte yandan bunun karşısında da arbitraj fonları ya da fon olmasa bile pozisyon almak isteyen yatırımcılar olabilir. VİOP’te alım geldiğinde, VİOP’yle hisse fiyatı arasındaki fark çok açılıyor. Vadelide alınan pozisyon hisseyi de yukarı getiriyor ve vadelide çok daha büyük pozisyonlar alınabiliyor. Bu şu ana kadarki yükselişin nedeniydi” dedi.
Analistler vadeli işlemlerde arbitraj fırsatlarının olduğuna dikkat çekerek, banka hisselerinin spotta alınıp vadelide satıldığında vade sonunda yüzde 80’e varan getiri fırsatının doğduğunu ve faizin bu kadar düşük olduğu bir ortamda da bunun çok yüksek bir kazanç imkanı sunduğunun altını çiziyor.
Bir başka bankacılık analistiyse bunun sağlıklı bir yapı olmadığının altını çizerek “Endeks yükseldiği zaman sizin varlığınız artıyor. O zaman daha fazla işlem yapıp daha da pozisyon alabiliyorsunuz teminat yükseldiği için. Ama endeks düştüğü zaman da teminat tamamlama yükümlülüğü geliyor bu da düşüşü hızlandırıyor” dedi.
