Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati’nin 23 Ağustos’ta yatırım tavsiyesi olarak vatandaşlara borsa borsa yatırımını tavsiye ettikten sonra banka endeksi yüzde 60 primli. Bu endeksten destek bulan BİST 100’se yüzde 18 yükseldi.
İki endeksin ağustos başından beri kaydettiği yükselişse bunun iki katı. Ekonomistler bu durumu şüpheli buluyor.
Nebati, 23 Ağustos’ta “Döviz kuru ve diğer emtialarda dengeli bir seyir var. Getirisi enflasyonun altında. Vatandaşlara şu an en çok getiriyi getiren Borsa İstanbul. Vatandaşlarımızın nereye kanalize olacağı çok açık” diyerek vatandaşlara borsa yatırımı önermişti.
Bu yaz aylarında hızlanan borsa, küresel piyasaların resesyon ve enflasyon ikilemiyle negatif bir seyir izlediği ağustosta rekor üzerine rekor kırarak, yüzde 20 değer kazancıyla son 13 yılın en iyi aylık performansını sergiledi.
Borsaya son bir buçuk ayda yabancı yatırımcının girişi, özellikle de bankacılık endeksinin hükümetin önlemlerinin karlılığı düşüreceği endişelerine rağmen hızlı bir ralliye girmesini sağladı. Pandemi döneminde net karını beş kata kadar artıran bankaların hisseleri yükselişe öncülük etti.
Nebati, Borsa İstanbul’da işlem gören şirketlere 1-18 Ağustos arasında 13,6 milyar lira (750 milyon dolar) yabancı yatırım girdiğini belirtmişti. Bu şartlarda ‘coşan’ Nebati vatandaşa borsayı önermişti.
Ağustostan beri büyük yükseliş
BIST Banka ve BIST 100, Ağustos’un başından beri büyük oranlarda arttı.
BIST Banka, 1 Ağustos’ta 2 bin 215’ken Nebati’nin borsayı önerdiği 23 Ağustos’ta 3 bin 131, 13 Eylül’de de 4 bin 844 oldu. Böylelikle BIST Banka, 1-23 Ağustos arasında yüzde 41,3, 23 Ağustos-13 Eylül arasında yüzde 54,7 ve 1 Ağustos’tan bu yana yüzde 118,6 arttı.
BIST 100 de, 1 Ağustos’ta 2 bin 656, 23 Ağustos’ta 3 bin 121 ve 13 Eylül’de 3 bin 649 oldu. Böylelikle BIST 100, 1-23 Ağustos arasında yüzde 17,5, 23 Ağustos-13 Eylül arasında yüzde 16,9 ve 1 Ağustos-13 Eylül arasında yüzde 37,4 artmış oldu.
Borsadaki değişimi Diken’e değerlendiren ekonomistler bu durumu şüpheli ve sağlıksız bulmuştu.
Ekonomistlere göre borsaya girişler şüpheli
İktisatçı Güldem Atabay, Nebati’nin borsayla ilgili ‘yatırım’ açıklamasının ardından gelişen hamleleri şüpheli bulduğunu söylemişti.
Hükümetin eksi 60 milyar dolara kadar düşen Merkez Bankası rezervleri nedeniyle önümüzdeki kış için döviz arayışında olduğunu belirten Atabay, yabancı girişlerin normal olmadığını belirterek şunları söylemişti: “Böylesi bir ortamda faiz indirimi öncesi bankalarda anormal bir hareketlilik başlıyor. Yatırımcıların Türkiye’ye gelip yönetim riskini alıp bankalara yönelmesini rasyonel olarak açıklamak kolay değil. Böylesine bir durumun arkasından faiz indirimi geliyor ve devam edeceğini de duyuyoruz. Bütün bunlar şaibe yaratıyor. Kar ettiği söylenen bankalarla faiz sınırı ve enflasyon muhasebesi de düşünüldüğünde bu hareketin açıklaması yok. Şu şekilde bir ‘yabancı girişi var’ diyemiyorum. Ama bunun ‘normal yabancı’ olmadığını düşünüyorum. Çünkü örneğin Rusya’yla döviz ihtiyacı kapalı kapılar ardındaki anlaşmalarla temin edilmeye çalışıldı. Bir yandan döviz satışları da devam ediyor. Diğer taraftan ABD Merkez Bankası’nın hamleleri sonrası gelişmekte olan piyasalardan sermaye çıkışları varken Türkiye nasıl olur da seçimlere çeyrek kala sermaye çekiyor? Bu şeffaf değil.”
Atabay ayrıca, 1995’ten beri ekonomist olduğunu ve Türkiye’yle dünyayı takip ettiğini belirten Atabay, hiçbir yerde ekonomi bakanının “Borsaya girin” gibi bir tavsiye verdiğini duymadığını belirtmişti: “Bizde çok büyük fonlar yok. Böyle bir riski önerebilen bir maliye bakanı beni hem hayrete hem de dehşete düşürdü. Dolayısıyla ben bunu normal karşılamıyorum. Buna bağlı olarak da ‘yabancı’ para girişinin kaynağı hakkında şüphelerim artmış oluyor.”
