Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği (KLİMİK), Türkiye’de antibiyotiklerin yoğun ve gereksiz kullanımının antibiyotik direncini artırdığına, bunun da enfeksiyon hastalıklarının tedavisini güçleştirdiğine dikkat çekti.

18-24 Kasım Antibiyotik Farkındalık Haftası nedeniyle yazılı açıklama yapan KLİMİK, Türkiye’nin, Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) ülkeleri arasında kişi başına antibiyotik tüketiminin en fazla olduğu ülke.
On reçetenin en az üçünde antibiyotik de var. KLİMİK bu yoğun tüketimin diğer ülkelere kıyasla daha yüksek oranda antibiyotik direncine yol açtığını vurguladı: “Üstelik direnç sadece hastanelerde değil toplumda gelişen basit enfeksiyonlarda tedavi güçlüğüne neden oluyor.”
Antibiyotikler, 1940’lı yıllardan beri bakterilerin neden olduğu çoğu ölümcül ve bulaşıcı hastalıkları iyileştirmek için kullanılan ilaçlar. Antibiyotikler sayesinde son 75 yılda ortalama insan ömrünün uzadı, milyonlarca hayat kurtuldu.
Fakat antibiyotiklerin kullanılmasıyla birlikte bakteriler direnç geliştirmeye başladı. Bir bakterinin bir antibiyotiğe dirençli hale gelmesi, artık o antibiyotiğin o bakterinin yol açtığı enfeksiyonların tedavisinde kullanılamayacağı anlamına geliyor.
Dirençli bakteriler yüzünden insanlar ölüyor
Bakteriler direnç geliştirmek konusunda yetenekli. Günümüzde tıbbin geliştirdiği tüm antibiyotikler, dirençli bakterilerle karşılaşılıyor. İlaçlara dirençli bu bakteriler ölümlere neden oluyor. Dirençli bakteriler nedeniyle yılda yaklaşık 700 bin kişi hayatını kaybediyor.
Dirençli bakteriler ekonomik kayıplara da yol açıyor. Avrupa’da yayınlanan bir raporda sadece AB ülkeleri için dirence bağlı maliyetin –işgücü kayıpları dahil- yılda 1.5 milyar avro olduğu belirtildi.
Gelecekte beklenen tablonun daha da karamsar olduğunu ifade eden dernek açıklamasında özetle şunları söyledi:
“2050’de en sık görülen ölüm nedeninin dirençli bakteri infeksiyonları olacağı vurgulanıyor. Hatta her üç saniyede bir kişinin direnç nedeniyle öleceği ve 2050’de 10 milyon kişinin bu nedenle kaybedilebileceği belirtiliyor. Bu kanser ve trafik kazaları nedeniyle gerçekleşmesi beklenen ölümlerin toplamından daha fazla.”
Virüsleri etkilemez, ateş düşürmez, bağışıklığı güçlendirmez
Türkiye’de artık antibiyotikler reçetesiz verilmiyor, gereksiz antibiyotik kullanımını azaltmak çok mühim.
Dernek antibiyotik direncinin sadece hastanelerde değil toplumda gelişen basit enfeksiyonlarda tedavi güçlüğüne neden olduğunu vurguladı: “Örneğin idrar yolu enfeksiyonu geçirmekte olan hastaların yaklaşık üçte birinde artık tablet şeklinde ağızdan bir antibiyotik verilemiyor. Bu durum, alt ve üst solunum yolu enfeksiyonları, cilt enfeksiyonları için de geçerli. Antibiyotik kullanımı akılcı şekilde yapılmazsa ülkemizi ve insanlığı kötü günler bekliyor.”
Hastaların kendilerinin de hekimlerden antibiyotik yazmalarını talep ettiklerini hatırlatan KLİMİK, şunları söyledi:
“Akut enfeksiyonlar özellikle solunum yolu enfeksiyonlarının yüzde 80-90’ı virüslerden kaynaklanıyor. Antibiyotikler virüslere etki etmez. Antibiyotikler ateş düşürücü de değil. Bağışıklık sistemini güçlendirmezler tersine vücuttaki faydalı bakterileri de öldürerek bağışıklık sistemini zayıflatırlar. Bu yüzden doktor önermedikçe kesinlikle antibiyotik kullanılmamalı.”
Antibiyotik öncesi yıllara dönüyoruz
Açıklamada özetle şu uyarılar yer aldı:
Antibiyotik öncesini unutmayalım
Antibiyotiklerden önce en iyi, en hijyenik hastanelerde doğum yapan 100 kadından biri infeksiyon nedeniyle kaybediliyordu veya akciğer infeksiyonu yani zatürre on çocuktan birinin hayatını kaybetmesine yol açıyordu.
Günümüzde bize çok basit bir infeksiyonmuş gibi görünen beta hemolitik streptokoka bağlı gelişen -halk arasında bilinen adıyla beta- bademcik iltihabı tedavi edilemediği için binlerce genç insan romatizmal kalp hastalığına yakalanıyor, kalp yetmezliği nedeniyle ölüyordu.
Menenjitten hastalar kaybediliyordu; yaşamaya devam edenlerse sağırlık, felç gibi ağır hastalıklarla mücadele ediyordu. Büyük bazı ameliyatlardan önce enfeksiyondan koruma amacıyla (cerrahi profilaksi) verilen antibiyotikler olmadığı için ameliyatların başarısı düşüktü.
Basit enfeksiyon için hastaneye zorunlu yatış
Günümüzde polikliniğe gelen ve basit sayılabilecek infeksiyonu olan bir hastaya tablet şeklinde verebileceğimiz bir antibiyotik olmadığını bunun için hastaneye yatması gerektiğini söylemek zorunda kalıyoruz. Hastanede, yoğun bakım ünitelerinde yatan bazı hastalarımız içinse tıpkı 1940’lı yıllardan önce olduğu gibi antibiyotik seçeneğimiz olmaksızın tedavi etmeye çalışıyoruz çünkü bakterilerin bazıları elimizdeki tüm antibiyotiklere dirençli.
Yenilere de hızla direnç gelişiyor
Yeni geliştirilen antibiyotiklerin sayısı çok az, çok pahalı ve yan etkisi yüksek ilaçlar. Üstelik bu antibiyotiklere de eskisinden de hızlı bir şekilde direnç gelişiyor maalesef. Çünkü bakteriler gen aktarımı yoluyla direnci birbirine bulaştırıyor ve doğada bu direnç genleri sürekli olarak birikiyor.
Dolayısıyla antibiyotikleri doğru kullanmazsak yeni antibiyotiklerin geliştirilmesi de çözüm olamayacak ve antibiyotik öncesi yıllara döneceğiz. Sadece enfeksiyonların tedavisi aksamayacak, bugün bilimsel-teknolojik gelişmeler sayesinde yapılabilen hayat kurtarıcı pek çok tıbbi girişim ve tedavi de enfeksiyon riski nedeniyle yapılamaz olacak.
Örneğin başta kemik iliği olmak üzere organ nakilleri, kanser ameliyatları, kanser kemoterapileri yapılamayacak. Basit ameliyatlarda bile enfeksiyondan ölüm riski çok artacak. Tüm bunları önlemenin yolu antibiyotiklerin dikkatli ve doğru kullanılması. İnsanlık olarak şimdilik başka seçeneğimiz yok.