İsrailli bir yetkili, ABD-İran müzakerelerinin olumlu seyretmediğini, ‘ilerleyen günlerde atılacak sert adımlar için’ ABD’yle koordinasyonda olduklarını söyledi.
İsrail devlet televizyonu KAN’a konuşan adı paylaşılmayan yetkiliye göre bazı üst düzey İranlı yetkililer, ABD’nin tekliflerine olumlu yanıt verirken bazıları mücadeleyi sürdürme fikrini savunuyor.
ABD Başkanı Donald Trump, dün İran’ı ‘ait olduğu yere, Taş Devri’ne’ döndürmekle tehdit etti. Trump dün 19 dakikalık ulusa sesleniş konuşmasında İran savaşını ‘büyük başarı’ diye niteleyip ‘işi bitirmeye’ yaklaştıklarını öne sürdü:
“Temel stratejik hedeflerin tamamlanmak üzere olduğunu memnuniyetle söyleyebilirim… Son dört haftada silahlı kuvvetlerimiz sahada hızlı, kararlı ve ezici zaferler kazandı; daha önce çok az kişinin gördüğü türden zaferler…”
KAN’ın haberi Trump’ın bu açıklamasından önce yayınlandı.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, dün ABD halkına hitaben dört sayfalık mektup yayınladı ve şöyle sordu: “Bu savaşla Amerikan halkının tam olarak hangi çıkarına hizmet ediliyor?”
ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşın son durumu
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırılarıyla başlayan savaşta bir ay geride kaldı. İran’da ülkeyi 37 yıldır yöneten Ali Hamaney dahil birçok komutan ve yönetimde sözü geçen bürokrat öldürüldü. İran’sa Körfez ülkelerine saldırılar düzenleyip Hürmüz Boğazı’nı kapatarak yanıt verdi. Bölge ülkelerine yayılan savaş, enerji piyasalarını da derinden sarstı.
Savaşta gündemin ana maddelerinden birini petrol, sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ve jet yakıtı ticaretindeki aksamalar oluşturdu.
Trump 21 Mart’ta ‘İran’ı yok etmekte olduklarını’ belirterek ‘ateşkes istemediğini’ söyledi. Ertesi gün, İran’a Hürmüz Boğazı’nı gemi trafiğine açması için 48 saat mühlet verdi. Aksi takdirde enerji altyapısı vurmakla tehdit etti.
ABD başkanı 23 Mart’taysa İran’la ‘düşmanlıklara kesin çözüm için’ yapıcı görüşmeler yürüttüklerini, bu nedenle İran’ın enerji altyapısına tüm saldırıları beş gün ertelediğini duyurdu.
İranlı yetkililerse ‘ABD’yle hiçbir müzakere yapılmadığı’nı ve konunun ‘finans ve petrol piyasalarını manipüle etmek için kullanıldığı’nı söyleyerek Trump’ı yalanladı.
25 Mart’ta ABD’nin Tahran’a bir aylık ateşkesi içeren 15 maddelik plan sunduğunu ortaya atıldı. İran bunu reddettiğini duyurarak ateşkes için tazminat ve Hürmüz Boğazı’nın kontrolü dahil ABD’ye beş şart koştu.
26 Mart’ta İran, ABD’nin teklifine verdiği resmi yanıtta savaşın tekrarlanmamasını ve tazminat ödenmesini talep etti.
Aynı gün Trump, İran’ın enerji santrallerine saldırıları 10 gün daha erteledi.
30 Mart’taysa Trump, İran’daki askeri operasyonları sonlandırmak için ‘yeni ve daha makul bir rejimle’ ciddi görüşmeler yürüttüklerini ve büyük ilerleme kaydettiklerini öne sürdü. Anlaşmaya varılmaması olasılığına karşı da tehditler savurdu.
ABD başkanı son olarak İran savaşının ne zaman biteceği sorusuna “Sanırım iki ya da üç hafta içinde. Sonra oradan çekileceğiz” diye yanıt verdi. Ardından Hürmüz Boğazı’yla da hiçbir işlerinin olmadığını ve boğaz için petrole ihtiyaç duyan ülkelerin adım atması gerektiğini savundu.
