1996 yılında çalışmaya başladığım Amerikan şirketinde iş kazası yaşanmadan geçen günler sayılırdı. Her yeni gün bir öncekinin üzerine eklenir, iş kazasız gün için hedeflenen rakama ulaşıldığında çalışanlara çeşitli ödüller verilir, yeni hedef gün sayısı belirlenirdi. Küçük altınlardan büyük altınlara, sonunda ‘beşi bir yerde’ye kadar uzanan bu ödüllendirme sistemini hatırlıyorum.
Daha sonra çalıştığım bir Türk-Amerikan ortaklığında iş kazası olmadan geçirilen her ay için iki koyun kurban edildiğini hatırlıyorum. Bir tarafta kazasız geçen günlerin sayılması ve hedefler konulması, diğer tarafta kazasız geçti diye şükredilen günler için kurban kesilmesi… Elbette bu uygulama, iş güvenliği önlemlerinin alınmadığı anlamına gelmez. Alındığına bizzat şahidim. Ancak tehlike karşısında geliştirilen iki farklı yaklaşımın yan yana duruşu bugün bile düşündürücü geliyor bana. Çünkü riskin gerçekleşmemesini dilemekle gerçekleşmesini önlemek farklı şeyler.
Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda meydana gelen ölümcül iş kazasının ardından bütün bu anılar yeniden canlandı.
Bana kalırsa bütün bunların arkasında daha geniş bir değer kaybı var. Giderek insanın değerini kazandığı parayla ölçen bir topluma dönüşüyoruz. Ne bildiğinden, ne ürettiğinden, neye emek verdiğinden önce ne kazandığın soruluyor. Para kazanamamak yalnızca ekonomik bir güçlük değil, neredeyse kişisel bir yetersizlik gibi görülüyor.
Ne var ki, bütün bu toplumsal aşınma, iş cinayetlerinin somut sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor. İşverenin yükümlülükleri, devletin denetim görevi ve işçinin hakları yerli yerinde duruyor. İş güvenliği, yalnızca çalışanların dikkatli olmasına, yöneticilerin iyi niyetine ya da işletmelerin vicdanına bırakılamaz. Bağımsız denetimlerin yapılması, tehlikelerin önceden belirlenmesi, önlemlerin uygulanması ve çalışanların haklarını kaybetme korkusu yaşamadan kullanabilmesi gerekir. Bir insanın hayatını korumak iyi niyete sağlanamaz.
