Fransız araştırma gemisi, Türkiye’den onay çıkmasının ardından Yunanistan-Kıbrıs elektrik bağlantı projesi için deniz tabanı araştırmalarına başlamak üzere Girit’ten ayrıldı. Ancak Ankara-Atina hattında yetkilendirme hakkının kimde olduğuna ilişkin tartışma sürüyor.
Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti, Great Sea Interconnector (GSI) elektrik hattı projesi için Doğu Akdeniz’e kablo döşemek istiyor.
Girit’ten başlayarak deniz altından döşenecek kablolarla Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Avrupa elektrik şebekesine bağlanması, böylece adanın enerji gereksiniminin daha sürdürülebilir biçimde ve ucuza sağlanması planlanıyor.
Avrupa Birliği (AB) de maliyeti iki milyar avroyu aşması beklenen projeye 658 milyon avro destek vadetti.
898 kilometrelik hattın döşenmesinin ardından projenin 1200 kilometrelik bir kablo hattıyla İsrail’e kadar uzatılması da öngörülüyor. Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti ve İsrail proje üzerindeki uzlaşmayı 2019’da kamuoyuna duyurmuştu.
Yunanistan ile Kıbrıs Cumhuriyeti arasındaki son görüşmeler sonrasında GSİ’nin canlandırılması kararlaştırıldı; Türkiye’yle diplomatik sorun çıkmaması adına Fransız bir şirket de projeye dahil edildi.
Fransız yatırım fonu Meridiam, ağustostaki ihaleyle projenin yüzde 66’lık çoğunluk hissesini satın aldı. Ancak Türkiye ile Yunanistan arasında Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanları konusu, tarafların belirlediği kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölgeleri (MEB) tartışma konuları olarak kaldı.
Türkiye, Libya’yla yaptığı deniz yetkilendirme anlaşmasıyla ortaya çıkan haritaya göre projedeki çalışmalar öncesinde Ankara’dan izin alınması gerektiğine işaret ediyor. Yunanistan ise Girit adasından kaynaklanan kıta sahanlığına ve MEB’e göre bölgenin kendi yetki alanında olduğunu savunuyor. Atina ayrıca Türkiye-Libya anlaşmasının uluslararası hukuka aykırı olduğunu, Yunanistan ile Mısır arasında 2020’deki deniz yetkilendirme anlaşmasının bir bölümünü ihlal ettiğini öne sürüyor.
Dışişleri Yunanistan’ın seyir ikaz duyurularını iptal etmişti
Projeye ilişkin Ankara’dan ilk açıklama 1 Ekim’de Milli Savunma Bakanlığı’ndan (MSB) gelmişti.
Açıklamada “Kıta sahanlığımızda icra edilecek her türlü kablo/boru döşeme veya bilimsel araştırma faaliyetlerinin kıyı devleti olan ülkemizle önceden koordine edilmesi gerekmektedir” denmiş, ‘kıta sahanlığında izinsiz hiçbir faaliyete izin verilmeyeceği’ vurgulanmıştı.
7 Kasım’daysa Dışişleri Bakanlığı, Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti’nin denizin altına kablo döşeme çalışmalarıyla bağlantılı olarak denizcilere verdiği NAXTEX’ini (seyir ikaz duyuruları) Türkiye’nin iptal ettiğini duyurmuştu.
Fransa devreye girdi
BBC’nin haberine göre gerilimin daha da artmaması için son aylarda Fransa devreye girdi.
Her ne kadar Yunanistan’ın ve Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Doğu Akdeniz tezini savunsa da Fransa’nın Türkiye’yle ilişkilerini bozmamak ve Fransız şirketinin çıkarlarını korumak amacıyla nötr bir tutum takındığı değerlendiriliyor.
Haberler Fransız gemisine ilişkin Türk makamlarına sunulacak metnin nasıl formüle edileceğine ilişkin Ankara, Atina ve Paris’in uzun müzakereler yürüttüğüne işaret ediyor.
Fransa’nın Ankara Büyükelçisi Isabelle Dumont’un 5 Kasım’da Dışişleri Bakan Yardımcısı Mehmet Kemal Bozay’la görüşmesinde ağırlıklı olarak bu konunun ele alındığı belirtiliyor.
Türkiye 10 Kasım gecesi NAXTEX yayınladı
Müzakereler sonunda Türkiye 10 Kasım gecesi NAVTEX yayınladı. Gemi, 19 Mart 2027’ye kadar Türkiye’nin belirlediği koordinatlarda çalışma yapabilecek.
Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’na bağlı Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı’nın (SHOD) hazırladığı ve Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü’nün Antalya İstasyonu’nun duyurduğu NAVTEX’de şu ifadeler yer aldı:
* Türk NAVTEX servis sahası ve 18 Mart 2020 tarihinde, A/74/757 sayı ile Birleşmiş Milletlere dış sınırları bildirilen Doğu Akdeniz’deki Türk kıta sahanlığı içindeki bir alanda, yetkili Türk makamları ile koordine edilmiş ve Türk makamlarının muvafakati alınmış hatlar boyunca deniz bilimsel araştırma çalışmaları yapılacaktır.
* Söz konusu sualtı kablo döşeme çalışmalarına yönelik araştırma faaliyeti, Abeille Marengo isimli gemiyle 10 Kasım 26-19 Mart 27 tarihleri arasında aşağıdaki noktaları birleştiren hatlar boyunca gerçekleştirilecektir.
NAXTEX’te Fransız gemisinin çalışma yürüteceği alanların koordinatları da yer aldı.
Fransız araştırma gemisi Abeille Marengo’nun gelişmelerin ardından 10 Kasım’da Girit’teki Heraklion limanından yola çıktığı bildirildi.
Atina’dan karşı NAVTEX
Türkiye’nin bu adımının ardından Yunanistan karşı bir NAVTEX’le Fransız gemisinin araştırma yapacağı bölgenin kendi yetki alanında olduğunu duyurdu.
Türk tarafının bilgilendirmesinin ‘yok hükmünde’ olduğunu, Fransız gemisinin çalışmalarına ilişkin yetkilendirmeyi Atina’nın yaptığı belirtildi.
Tarafların karşılıklı NAVTEX’lerinin ardından Abeille Marengo gemisinin Girit’ten ayrılarak çalışmalara başladığı, ilk aşamada Yunan karasularında daha sonraysa tartışmalı bölgelere geçeceği kaydediliyor.
Gemi, Girit’teki Heraklion limanına 27 Ekim’de gelmişti.
