Plan ve Bütçe Komisyonu’nda kabul edilen 36 maddelik vergi paketinin kısa zamanda Meclis Genel Kurulu’na gelmesi bekleniyor. Peki yeni paket kimleri, nasıl etkileyecek?
Hükümet teklifi ‘vergi adaletini güçlendirme’ ve ‘kayıt dışılıkla mücadele’ gerekçeleriyle sundu. Fakat DW Türkçe’ye göre Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca hazırlanıp kanun teklifine eklenen Etki Analizi, düzenlemenin ana etkisinin kamu gelirlerini artırmak olduğunu gösteriyor.
Kamuya açık yayınlanmayan Etki Analizi’ne atıf yapan haberlere göre paketin toplam etkisi yaklaşık 350 milyar lirayı bulacak. Bunun 200 milyar liradan fazlası ek gelir, 150 milyar lirasıysa tasarruftan gelecek.
Düzenlemelerin büyük bölümü doğrudan vergi tabanını genişletmeye ve istihdam üzerindeki prim yükünü artırmaya odaklanıyor.
Yeni gelir kaynağı hedefi
Hazine, 2025 bütçesindeki açıkla mücadele için yeni gelir kaynakları oluşturmayı hedefliyor. Buna göre işveren prim oranının bir puan artırılması 2026’da 111 milyar lira, prime esas kazanç üst sınırının asgari ücretin dokuz katına çıkarılması 63,7 milyar lira, kira istisnasının daraltılması 22 milyar lira, noter harçlarının devreye girmesiyse 13,1 milyar lira ek gelir yaratacak.
Diğer yandan genç girişimci teşvikinin kaldırılması ve işveren prim desteğinin düşürülmesiyle yaklaşık 110 milyar liralık tasarruf hedefleniyor.
Bu tablo, paketin mali gerekçesinin sosyal boyutun önüne geçtiğini gösteriyor.
Ekonomist Emre Şirin düzenlemelerin ‘reform’ olarak sunulmasına rağmen teknik olarak bir gelir artırıcı düzenleme niteliği taşıdığını söylüyor:
“Kamu harcamaya devam edecek ve kaynak ihtiyacı artacak. Bu ihtiyacın karşılanması için ilave vergi, harç ve ceza icatları sürecek. Borçlanma, faiz yükü ve yeniden borçlanma döngüsü 2026’da da en büyük problem olacak.”
Kira gelirlerinde ne değişiyor?
Konut kira gelirlerindeyse vergi istisnası artık yalnızca emekli, dul, yetim ve malul aylığı alanlara uygulanacak. Diğer mülk sahipleri yıllık kira gelirinin tamamını beyan etmek zorunda kalacak.
Uzun vadeli konut kredisiyle ev alıp kiraya verenlerin faiz giderlerini düşebilme imkânı da kaldırılıyor. Bu, kredili ev sahipliği ile kredisiz mülk sahipliği arasındaki vergi farkını kapatma gerekçesiyle açıklanıyor. Eleştirilerse bu adımın özellikle düşük ve orta gelirli haneler için servet vergisine dönüşen bir yük yaratacağı yönünde.
Şirin, bu değişikliğin kiracıları da dolaylı olarak etkileyeceğini vurguluyor:
“Vergi yükü görünürde ev sahiplerinin sırtına geliyor ama piyasa koşullarında bu maliyet kiraya yansıyacak. Kira uygulamasının maliyeti kiracıların sırtına yüklenecek ve kiracılar için daha zor bir dönem başlayacak.”
Gayrimenkul ve araç satışlarında ne amaçlanıyor?
Tapuda satış bedeli ile gerçek piyasa değeri arasında fark tespit edilirse vergi ziyaı cezası artık yüzde 25 yerine bir kat olarak uygulanacak. Böylece eksik beyanın caydırılması hedefleniyor.
İkinci el araç satışlarındaysa noter harç muafiyeti kaldırılıyor; satış bedeli üzerinden binde 2 oranında, en az bin lira harç alınacak.
Hükümet bu düzenlemeyle kayıt dışı ticareti azaltmayı amaçlıyor fakat bu adım işlem maliyetlerini yükselterek piyasayı daraltabilir.
Şirin bu düzenlemeleri dolaylı vergi artışlarının bir parçası olarak değerlendiriyor: “Enflasyon ve kaynak yaratma sorunlarının acısını yine sabit gelirli çekecek.”
Hangi meslek gruplarına yeni yükler geliyor?
Dikkat çeken bir diğer başlık sağlık, taşınmaz ve kıymetli maden sektörlerine getirilen yıllık ruhsat ve faaliyet harçları.
Özel sağlık kuruluşlarından diş polikliniğine, veteriner kliniğinden kuyumculuk işletmelerine kadar çok sayıda meslek grubu artık her yıl 10 bin lira ile 7,5 milyon lira arasında değişen harç ödemek zorunda kalacak. Bu uygulama, vergi oranını artırmadan gelir tabanını genişletme stratejisi olarak değerlendiriliyor.
Sosyal güvenlikte hangi değişiklikler öne çıkıyor?
Kanun teklifi yalnızca vergi düzenlemeleriyle sınırlı değil. İşveren prim oranı yüzde 11’den yüzde 12’ye, emeklilik prim oranı bir puan artırılıyor.
Kısmi süreli çalışanlar, tarım işçileri ve ev hizmetlerinde çalışanların prim oranları da yüzde 20’den yüzde 21’e çıkarılıyor. İmalat dışı sektörlerde Hazine prim desteği dört puandan iki puana düşürülüyor, genç girişimcilere verilen prim desteği tamamen kaldırılıyor.
Bu adımlar Sosyal Güvenlik Kurumu gelirini artırmayı hedefliyor fakat kayıt dışılıkla mücadelede ne kadar etkili olacağı tartışmalı. Ayrıca askerlik borçlanması, isteğe bağlı sigorta ve BAĞ-KUR ihya prim oranları yüzde 45’e yükseltiliyor. Bu da sigorta yükünü doğrudan artıracak.
‘Vergide adaletsizlik artarak devam edecek’
Şirin şu yorumu yapıyor: “Vergi, zaten açlık ve yoksullukla imtihan edilen dar gelirlinin sırtında kalmaya devam edecek. Vergilendirmede adalet artmadığı gibi dolaylı vergiler ve stopaj yoluyla alınan gelir vergisi nedeniyle adaletsizlik artarak devam edecek.”
