MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
2023 Türkiye Gençlik Araştırması (TGA-2023) gençlerin cinsel sağlık ve üreme sağlığı (CSÜS) ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (CYBE) konusunda bilgilerinin sınırlı olduğunu ortaya koydu.
Erkeklerin yüzde 23’ü ve kadınların yüzde 17’si kadın organlarını, erkeklerin yüzde 15’i ve kadınların yüzde 26’sı erkek organlarını dahi bilmiyor.
Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) ve Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü (HÜNEE) iş birliğinde, İsveç Hükümeti’nin finansal desteğiyle yürütülen 2023 Türkiye Gençlik Araştırması’nın (TGA-2023) sonuçları açıklandı. Araştırmada ülke genelinde 67 ilde farklı yaşam koşullarına sahip üç bine yakın hanede 15-24 yaş grubunda yaklaşık bin 300 gence ulaşıldı.
Araştırmanın cinsel sağlık ve üreme sağlığı, çocuk yaşta evliliklerle ilgili dikkat çeken bulguları var. Gençlerin CSÜS, CYBE ve bağışıklama (aşılanma) konularında bilgi düzeyi düşük. Bilgi kaynaklarıysa internetle sınırlı.
16 yılda pek de yol alınmamış, eğitim hala şart!
Anlaşılan o ki gençler bilgi almak istiyor. Aslında güvenilir buldukları kaynaklarsa devlet ve sistem kaynaklı. Araştırmacılar bu nedenle kamu sağlığı kaynakları, özellikle de sağlık personelinin becerileri ve erişiminin güçlendirilmesini öneriyor:
“Gençlerin bilgi kaynağı olarak internet, arkadaş veya ebeveyn yerine sağlık personelini tercih ettiklerini belirttikleri göz önünde bulundurulduğunda, başta doktorlar olmak üzere sağlık personelinin çevrimiçi veya bireysel danışmanlık yoluyla gençlere ulaşma ve CSÜS konusunda güvenli davranışlara dair onları etkileme olanaklarının artırılması gerekiyor.”
TGA-2023, genel olarak gençler arasında ergen sağlığı ve üreme sağlığı bilgisinin TGA-2007’ye kıyasla beklenen düzeyde artmadığını hatta bazı yerlerde aynı kaldığını veya azaldığını gösterdi.
Araştırmacılar bu bulgunun, ergen sağlığı ve üreme sağlığı bilgilerinin, ulusal sistemler aracılığıyla (öğretmen ve öğrenci müfredatı da dahil olmak üzere) gerçekçi ve yaşa göre yapılandırılmasını için Sağlık ile Milli Eğitim Bakanlıkları arasında aktif bir iş birliğinin gerekliliğini ortaya koyduğunu söylüyor.
Eğitim düzeyi düşük, kırsal kesimde, doğu illerinde ikamet eden veya yoksul hanelerde yaşayan gençler CSÜS, CYBE’lerin önlenmesi, HPV aşısı, hijyenik petlere erişim gibi konularda oldukça dezavantajlı.
Nitekim araştırmacılar TGA-2023’ün en kritik bulgularından birinin, Sağlık Bakanlığının daha önce sahip olduğu birinci basamak sağlık genç dostu sağlık danışma ve hizmet sunum birimlerinin mevcut temel sağlık hizmet sunum sistemine bir an önce yeniden entegrasyonuna yönelik yüksek talep ve ihtiyacın olduğunu vurguluyor: “Yukarıda bahsedilen dezavantajlı grupların erişim kolaylığının sağlanmasına özel önem verilmeli.”
Gençlerin sadece üçte biri gebe kalma olasılığının yüksek olduğu dönemi biliyor
TGA-2023’ün verileri özetle şöyle:
- Kentsel alanlarda ve Batı bölgelerinde ikamet eden gençlerin kadın ve erkek üreme organlarına ilişkin bilgi düzeyi kırsal alanlarda ve doğu illerinde ikamet eden gençlerden daha yüksek. Kadın ve erkek üreme organlarını hiç bilmeyen gençlerin oranı eğitim seviyesi arttıkça önemli ölçüde azalıyor.
- Gençlerin sadece üçte biri gebe kalma olasılığının en yüksek olduğu dönemi doğru tanımlıyor. Yüzde 68’i (E:72, K:64) tek bir cinsel ilişkiden gebe kalınabileceğini kabul ediyor. TGA-2007-TGA-2023 döneminde, tek bir cinsel ilişkiyle gebeliğin mümkün olduğunu beyan eden gençlerin oranında bir düşüş (yüzde 74’ten yüzde 68’e) saptandı.
- Gençlerin yüzde 64’ü üreme sağlığı, cinsel sağlık ve aile planlamasıyla ilgili bilgilere internet üzerinden ulaşıyor.
- Gençlerin sadece yüzde 19’u (E:15, K:23) üreme sağlığı, cinsel sağlık ve aile planlaması hakkında bir yakını veya başka bir kişi ile konuşmuş. Hem genç kadınlar hem de erkekler bu konuları çoğunlukla akranlarıyla konuşuyor.
Üçte biri sağlık kuruluşuna başvuruyor
- Gençlerin sadece yüzde 3’ü gebeliği veya cinsel yolla bulaşan enfeksiyonları önleyici bir yöntem almak için bir sağlık kuruluşuna başvuruyor.
- Bilgi ve hizmet talebi yüksek. Gençlerin yüzde 73’ü (E:78, K:69) evli olmayan bireyler için gebeliği önleyici yöntemlerin ve (E:71, K:74) isteyerek düşük hizmetlerinin sağlanmasını/uygulanmasını öneriyor. Evli olmayan bireylere gebelik ve doğum hizmetlerinin sağlanmasını onaylayan gençlerin oranı TGA-2007-TGA-2023 döneminde yüzde 76’dan yüzde 81’e yükseldi.
Genç kadınlar kendi cinsellikleri hakkında karar alıyor
- Erkeklerin yüzde 92’si, kadınların yüzde 94’ü partnerlerinin cinsel isteklerine “hayır” diyebilecekleri söylüyor. 2007’den bu yana, genç kadınların partnerlerinin cinsel isteklerine “hayır” diyebileceği ifadesine katılan gençlerin oranı yüzde 86’dan yüzde 94’e yükseldi.
- “Genç kadınlar kendi cinsellikleri hakkında karar verebilir” ifadesine katılan gençlerin oranı 2007-2023 döneminde yüzde 73‘ten yüzde 85’e yükselmiştir.
- TGA 2007- TGA-2023 döneminde, erkekler ve kadınlar için ilk cinsel deneyim yaşının 18-24 ve 25 yaş ve üzerinde olabileceğini belirten gençlerin oranında kayda değer bir artış görülmektedir.
- İlk doğumunu 18 yaşından önce yapan genç kadınların oranı yüzde 6 iken, ilk doğumunu 20 yaşından önce yapanların oranı yüzde 19. Ortalama annelik yaşı 20,2.
- Gençlerin modern gebeliği önleyici yöntemlere yüksek düzeyde aşina oldukları görülmekle beraber, TGA-2007-TGA-2023 döneminde bu oran yüzde 99’dan yüzde 95’e düştü. Bu oran kadınlarda (yüzde 97) erkeklere göre (yüzde 92) daha yüksek. Erkekler arasında bilinen en yaygın yöntemler kondom (yüzde 91) ve geri çekme (yüzde 66); kadınlar arasında ise hap (yüzde 92), kondom (yüzde 84) ve rahim içi araç (yüzde 69).
Ertesi günü haplarını bilenler artıyor
- Acil korunma hapları (ertesi gün hapları) hakkındaki bilgi düzeyi 2007-2023 döneminde hem genç erkekler (yüzde 31’den yüzde 59’a) hem de genç kadınlar (yüzde 23’ten yüzde 68’e) arasında önemli ölçüde arttı.
- Gençlerin yüzde 21’i herhangi bir yöntem, yüzde 18’i modern bir yöntem, yüzde 16’sı geleneksel bir yöntem kullanmış. Bir yöntem kullanma oranı erkeklerde yüzde 27, kadınlarda ise yüzde 16.
- Gebe kalma olasılığının en yüksek olduğu dönemi doğru bilen gençlerin oranı TGA 2007-TGA-2023 döneminde yüzde 29’dan yüzde 20’ye düştü.
