Suskun kediler gazeli
S

C. Hakkı Zariç
C. Hakkı Zariç
Şair, yazar ve editör. 1999’dan bu yana yazıları ve kitapları yayımlanmaktadır. Türkiye Yazarlar Sendikası ve Türkiye PEN Yazarlar Derneği üyesidir. Manos Kitap ve Yeni e dergisinde editörlük çalışmalarını sürdürmektedir.

Felaket insanın yüzünde devam eder. Göç yolları insanın yüzündedir, ayrılık da öyle. Uzun yola çıkmanın yorgunluğu insanın yüzündedir, çakılı kalıp durağan göğün altında yaşlanmak da öyle. Gitmekle kalmak arasında, yurdunda mülteci olmakla gurbette elini kolunu sallayarak iş aramak arasında ince bir çizgi var sanırım.

Zamanı sarsarak Mahmud Derviş okumalarına yönelince, kaçınılmaz olarak Resim ve Heykel Müzesi’ne düştü yolum. Evden çıkıp karşı kıyıda soluğu almak, kendimce bir boşluğun biriken öyküsüne tanık olmak ve bir selam vermekti niyetim dizelere.

Aklımıza hep taş atan çocuklar geliyor Filistin deyince. Aklımıza hep cenazesini kucaklayıp haykıran babalar, döşünü döven anneler, çaresizliğin kardeşleri ve yas dolu yüzleriyle eşraf… Bir yerde yanılıyor bu kalıp algı, bir yerde yanlışa düşüyor ve olması gerekene değil, verili olana yamanıyor.

Oysa dünyanın nice ülkesinde filmleri gösteriliyor Filistinli yönetmenlerin, Filistinli cazcılar inanılmaz şarkılar söylüyor, ressamları ve şairleri Filistin’in, herkesin avcunda biriken notalar, renkler ve sözcükler bir taş gibi duruyor.

Oysa bir ülkeyi yeniden ve durmadan inşa etmek için mimarlar gerekiyor, mühendisler ve sanatçılar… Tiyatrocular, heykeltıraşlar, masal anlatıcıları, şarkı sözü yazarları, köprü ve hastane tasarımcıları, doktorları…

Bütün bunlardan uzak bir Filistin dolaştı durdu aklımızda yıllarca, Filistinli karikatürcüler aklımıza geldiyse de birkaç kareyle arkasını dönüp giden bir karakterle sınırlı kaldı her şey.

Dünyada elini Filistin’in kalbine koyan insanlar bir biçimde ses oldu işgale ve savaş acımasızlığına.

Neş’e Erdok’un Resim ve Heykel Müzesi’ndeki sergisini gezerken kırmızı çocuklar, gri ve bej kadınlar, çaresiz adamlar gördüm.

Her şey durağan, bütün figürler ne yapacağını bilemez halde boşluğa bakıyor ki evi, şehri ve ülkesi yıkılanın gözlerinde biriken boşluğa ad aramak anlamsız olduğu kadar nafiledir.

Neş’e Erdok müthiş bir duyarlıkla görmüş acımasızlığı. Sergideki resimler içinde ne bir İsrail askeri var, ne bir mermi kovanı, ne bir şarapnel parçası. Neş’e Erdok olan biteni adeta belgeselci gibi aktarmaya çalışırken, afili renkler kullanmaktan ve fiyakalı cümleler kurmaktan kaçınmış.

Gündelik bir hayat var resimlerinde; Filistinli çocuklar, anneler, çiçekler, kediler ve kuşlar her yerde.

Kediler… Ne biri şımarık, ne biri haşarı, ne biri oyunbozan. Bildiğimiz kedi değil hiçbiri. İnsanlardaki durağanlığı ve durup uzaklara bakarak dalgınlığa dönüşen yaşam pratiğini kediler de gözlemiş ve içselleştirmiş gibi. O oyunbaz canlılar, Neş’e Erdok’un Gazze’yi resmettiği sergide durmanın biçimini almışlar adeta.

İnsanın olmadığı tek bir resim var sergide; adı da Kumru. Bir balkonun çiçekli pervazında yemlenen bir kumru görüyoruz resimde. Telaşı yok kumrunun, arkada belki zakkum belki karanfil gibi bir çiçek tomurcuktan sürgün veriyor dallarına.

Her resimde kuşlar, kediler, çocuklar ve kadınlar var. Kadınlar gri, kadınlar bej, kadınlar kocaman elleriyle… Abartılı elleri ve ayaklarıyla insanlar, çadırın kenarında oturmuş boşluğun çorbasından payına düşeni almaya çalışırken bile etrafındaki canlıları koruyup kollamanın telaşındalar. Evet, kediler durağan, evet kediler oyunbaz değil Neş’e Erdok’un Gazze’yi çizdiği resimlerde ama kediler aç da değil. İnsanlar saldırı altındayken de yoklukla ve evsizlikle sınanırken de yola çıkıp başka bir hayat kurmak için umut ederken de yanlarında kediler var. O kediler ki ne olursa olsun paylaşılan azıkla değil tek başına, kucaklanan, sevilen, yaslanılan yol arkadaşları da aynı zamanda.

Her çiçek bir ağıtla biçim buluyor sanki. Çocuklar kırmızı yer yer. O yenilmişlik duygusu, o evinden ve ülkesinden sürgün edilme boşluğu birbirine kenetlemiş insanları. Ne olursa olsun birbirine temas ediyor insanlar. Anneler çocuklarını bağrına basıyor. Çocuklar kedilerini kucaklıyor, yıkıntılar arasından bir yerden beklenmedik bir çiçek çıkıveriyor.

İnsanlar açken ve bir tas çorba için bile umudunu çoğaltmaya çalışıp yardım almaya koşarken telaşlı değil kediler. Kendilerinden eminler. Sakinler. Bilmiyorum Neş’e Erdok’tan başka Filistin’deki kedileri düşünen ve onları hayatın içinde bu kadar yoğun ve anlamlı kılan başka ressam, şair, müzisyen var mıdır?

Çocukların oynamayı unuttuğu yerdeyiz, insanlar yaralıları taşıyor, çocuklar da kendinden küçük yaralıları çocukları taşıyor. Umutsuzluk ve yalnızlık yoksullukla sınanıyor. Ama o kadar temizler, o kadar tertipli ve tertemizler ki anlatılır gibi değil, kirlenmemişler. Korkuyorlar, ama ne olursa olsun korkudan kirlenmiyorlar. Umutlular. Umutlarını renklerle dile getirmeye çalışıyorlar.

Yas resminde ip yumağına bakan kedinin karşısında fare var ama ne kedinin fareye saldıracak yüzü var, ne de fare korkuyor kediden. İkisinin de yüzünde aynı durağanlık, akrabalık, aynı tanış olma hissi. İnsanın kalbini kırarcasına dolu yalnızlıkla her canlı.

Bir dilim ekmeğin peşinde bakımsızlıktan dişleri seyrelmiş birinin yüzünde ve yanındakilerin boşluğa bakan gözlerinde dinleniyor zaman. Filistin, beklediğini bulamadığı yardımları beklerken, İsrail’le petrol ve çelik ticareti yapanların cukkasını doldurduğu bir fırsatlar silsilesine tanık oldu dünya. Soykırım dedik adına, soykırımı paraya tahvil etmek isteyenlerin hevesine tanık olduk.

Gösterişsiz bir babanın göç yollarında sırtladığı çuval, simsiyah yüzünde kocaman gözleri, umut etmek istiyor ama anıları ve zaman ona yolun sonunda ışık olmadığını söylüyor. Bu yüzden gözleri inanılmaz. Bu yüzden yüzü karanlık. Bu yüzden kocaman yüzünün önünde bembeyaz leçeğiyle kadın çocuklarını kucaklıyor.

Neyse ki Filistin’in şairleri var ve dünyanın çivisini insanın aklına tersten çakmak için kalbini dağlamaktan geri durmuyor hiçbiri. Mahmud Derviş, Fadwa Tuqan, Taha Muhammad Ali, Mourid Barghouti, Mosab Abu Toha. Arkadaşım Necvan Derviş elbette…

Ben bir Gazze gördüm Neş’e Erdok resimlerinde. Filistin gördüm. Ama isteyen pek tabi Hatay depremini de görebilir. Çadır evlerde zamanı kullanmaya çalışan ve hayatta kalmak için birbirine sokulan insanların yüzlerine de tanık olabilir pek tabi. Bir madenin göçüğünden geride kalan ailenin kedileri de olabilir o resimdekiler… Bir görüş günü kapı önünde ve umutla bekleyen insanlar da diyebiliriz onlara.

Savaş tank ve mermiyse, direnmek şiir, müzik ve resim olabilir. İsrail işgal ettiği Gazze’de bir yıkımı gizlemeden sergilemek üzere kendini var etmeye yelteniyor ve bunu açık açık yapıyorsa, bir başka ülkede onurlu bir ressam çıkar ve kan saçan dehşetin resmini kan saçmaya ihtiyaç duymadan çizer.

Neş’e Erdok kucaklaşmanın resmini Gazze ve Filistin üzerinden çizmiş. Sergi insan olmanın bütün hallerini resmetmiş. Bekleyen insanların zayıf bedenleri, açlığın kapısında dayanışma ve bir arada olma isteği sürüyor. Her şey ve insanlar çok sakin. Kaçıp başka yere sığındıklarında kendilerine yeni bir gelecek bahşedilmeyeceğini biliyorlar.

Her yıkıntıda bir kuş, bir kedi, bir çiçek, ayakları ayakkabının içine sığmayan insanlar umudu ve doğrulmayı temsil ediyor Neş’e Erdok resimlerinde.

Elinde bir defter var çocuğun, elbet tarihin dokusunu soykırıma uğrayanların diliyle yazacaktır geleceğe.