Prostat uyandırmadan, sen uyan!

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği prostat kanseriyle ilgili erkeklere sessizliği bozma çağrısı yaptı: “Prostat uyandırmadan, sen uyan”. Mahremiyet duyulması, utanma ve tabular sağlık kontrolünden alıkoyuyor. Dernek Başkanı Prof. Dr. Bülent Karabulut, kişisel risklerinin farkında olmak ve kontrollerini ertelememesinin önemini vurguladı.

Fotoğraf: AA

Dernek bu çağrısını ‘Prostat Kanseri Farkındalık Ayı‘ nedeniyle yaptı.  

Dünyada her yıl 1,5 milyon, Türkiye’de de yaklaşık 19 bin erkek prostat kanseri tanısı alıyor. Prostat kanseri, Türkiye’de en sık görülen ikinci kanser. Hastalığın erken tanısında iki büyük engel bulunuyor. İlki, erken evrede çoğu zaman belirti vermeden ilerleyebiliyor. İkinci ve daha büyük engelse mahremiyet duyulması, utanma ve tabular nedeniyle sağlık kontrollerinin ertelenmesi, hastalığın konuşulmaması ve tedaviden uzaklaşılması.

Yaşlı erkek hastalığı değil

Türkiye’de her yıl yaklaşık 4 bin 800 kişinin bu hastalık nedeniyle öldüğünü belirten Karabulut, yaygın kanının aksine prostat kanserinin sadece yaşlı erkeklerin sorunu olmadığına dikkat çekti.

Hastalığın 40’lı yaşlarda da görülebildiğini hatırlatan Karabulut şunları söyledi: 

“Prostat kanseri, vakaların yüzde 30’unda hiçbir şikâyete yol açmadan seyrediyor. 50 yaşından sonra prostat kanseri olma olasılığı hızla yükseliyor. Her 10 prostat kanserinden 6’sında erkeğin yaşı 65’in üzerinde. İdrar yapma güçlüğü, sık idrara çıkma, bel ve sırt ağrıları, idrarda kan görülmesi gibi şikayetler ortaya çıktığında vakit kaybetmeden doktora başvurulmalı.”

Karabulut hastaların kaygılarını paylaşabilmesinin, doğru desteğe ulaşmanın ilk adımı olduğunu belirtti: “Sosyal gerçekleri göz ardı ederek kanser tedavisi yürütemeyiz. Amacımız yalnızca hastalığı tedavi etmek değil, hastalarımızın yaşam kalitesini de korumak. Erkeklerimiz çekinmeden hekimleriyle konuşmalı.”

Genetiğin etkisi var

Ailede prostat kansare görülmesi riski artırıyor. Babasında kanser öyküsü olan erkeklerde risk 2 kat, kardeşinde olanlarda 3 kat artıyor. Ailede birinci derece iki veya daha fazla yakınında örneğin hem baba hem de erkek kardeşin kanser öyküsü taşıması durumundalza risk toplum ortalamasının 4 katına ulaşıyor.

Soldan: Okan Avcı, Bülent Karabulut, Tülay Eren. Fotoğraf: Diken

Kadınlarda meme ve yumurtalık kanserine yol açabilen BRCA2 ve daha düşük orandada olsa BRCA1 gen mutasyonu, erkeklerde prostat kanseri riskini artırıyor.

Biyolojik izler yıllar önce oluşuyor

Derneğin yönetim kurulu üyesi Doç. Dr. Tülay Eren, prostat kanserinin biyolojik izlerinin klinik tanıdan çok önce ortaya çıktığını gösteren bulguları anlattı: “Bir çalışmada yaklaşık 16 yıl boyunca takip edilen erkeklerin kan örneklerinde 6 binden fazla protein incelendi. Prostat kanseri tanısı alan 982 erkeğin kan örneklerinde 15 yıl öncesinde bile prostat kanseriyle ilişkili 12 protein belirlendi. Ayrıca hastalığın agresif seyriyle bağlantılı yedi protein tespit edildi.”

Henüz rutin kullanımda bir erken tanı testi yok. Ancak bu çalışma, gelecekte hastalık riskinin daha erken belirlenmesi ve agresif seyir gösterebilecek hastaların önceden saptanmasıyla ilgili yeni araştırmalara ışık tutması açısından önemli.

Ailede varsa kontroller 45 yaşında başlanmalı

PSA olarak bilinen prostat spesifik antijenin (yalnızca prostat bezi tarafından üretilen bir protein)  kan seviyesinin ölçülmesi tek başına bir tanı kriteri değil. Tanı sürecinde, PSA, MR, biyobelirteçlere bakılıyor ve kişisel risk değerlendirmesi yapılıyor. Tıbbi Onkoloji Uzmanı Doç. Dr. Okan Avcı, hastalıktan korunmanın ve erken teşhisin en temel yolunsa 50–70 yaş aralığındaki her erkeğin yılda bir kez ürolojik muayeneden geçmesi olduğunu ifade etti: “Aile öyküsü olanlar kontrollerine 45 yaşından itibaren başlamalı.”

Tedavi sürecindeyse, kılavuzlar yol gösteriyor. Hastanın ve tümörün özelliklerine göre kişiselleştirilmiş tedavi planları oluşturuluyor. Tümörün biyolojik özelliklerine uygun tedavinin verildiğini belirten Avcı, BRCA1, BRCA2, HRR ve ATM gibi genetik mutasyonların genomik testlerle saptanmasının, bazı hastalarda hedefe yönelik akıllı ilaçların kullanılmasına olanak sağladığını anlattı. Avcı “Aynı tanıyı alan iki erkek hastanın tümör biyolojisi farklı olabileceğinden tedavi yaklaşımları da birbirinden farklılaşabiliyor” dedi.

Mitler ve gerçekler

Prostat kanserindeki mitler ve gerçekler şöyle:

1) Prostat büyümesi (BPH) kansere dönüşür. → Yanlış.

BPH iyi huyludur ve kansere dönüşmez. İkisi aynı kişide birlikte olabilir ama birbirinin sonucu değildir.

2) Prostat kanseri bazen yıllarca hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir. → Doğru.

Erken evrede belirti olmayabilir, bu yüzden riskli kişilerde tarama önemlidir.

3) PSA yüksekse kesin kanserdir. → Yanlış.

Enfeksiyon, BPH (yaşlanmaya bağlı görülen iyi huylu prostat büyümesi), yakın zamanda ejakülasyon veya prostat işlemleri de PSA’yı yükseltir. Yüksek PSA ek inceleme gerektirir, tanı değildir.

4) Her prostat kanseri hemen tedavi edilmelidir. → Yanlış.

Düşük riskli tümörlerde düzenli PSA, MR ve biyopsiyle aktif izlem güvenli bir seçenektir.

5) Genç yaşta prostat kanseri görülmesi mümkündür. → Doğru.

Risk yaşla artar, ancak 50’li, hatta daha genç yaşlarda da görülebilir.

6) Prostat kanserine yönelik kalıtsal risk, yalnızca baba tarafından değil, anne tarafından da aktarılabilir. → Doğru.

BRCA1 ve BRCA2 gibi genetik değişiklikler hem anneden hem babadan aktarılabilir. Ailede meme, yumurtalık, pankreas ve prostat kanseri öyküsü de kalıtsal risk değerlendirmesinde önemlidir.

7) Ailede yoksa risk yoktur. → Yanlış.

Vakaların büyük bölümünde aile öyküsü yoktur. Yaş tek başına yeterli risk faktörüdür.

8) Tedavi mutlaka iktidarsızlık ve idrar kaçırmaya yol açar. → Yanlış.

Bu yan etkiler görülebilir ama her hastada gelişmez. Sinir koruyucu cerrahi ve modern radyoterapi teknikleri riski azaltmıştır.

9) Biyopsi kanseri yayar. → Yanlış.

Biyopsinin kanseri vücutta yaydığına dair kanıt yoktur. Enfeksiyon ve kanama gibi nadir komplikasyonlar ayrı konudur.

10) Prostat kanseri her zaman ölümcüldür. → Yanlış.

Birçok erkek prostat kanseriyle yaşar ve başka nedenlerle ölür. Erken evrede sağkalım çok yüksektir.

11) Bitkisel ürünler kanseri önler ya da tedavi eder. → Yanlış.

Bunu gösteren güçlü bilimsel kanıt yoktur. Bazı takviyeler tedavilerle etkileşip zarar verebilir, kullanmadan önce doktora danışılmalıdır.

12) Prostat kanserinde genetik testler tedavi kararına yön verebilir. → Doğru.

BRCA1, BRCA2 ve DNA onarım mekanizmalarıyla ilişkili diğer genlerdeki değişikliklerin belirlenmesi, özellikle ileri evre hastalıkta tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Cinsellik kaybı endişesi prostat kanseri tedavisinden alıkoyuyor