Araştırmacı Tıp Teknolojileri Üreticileri Derneği (ARTED) Başkanı Gürdal Şahin sağlıkta bir ürünün ya da teknolojinin değerinin yalnızca fiyatıyla ölçülmemesi gerektiğini belirtti: “En düşük fiyat, her zaman en düşük maliyet anlamına gelmez.”

ARTED, PwC Türkiye işbirliğiyle hazırlanan ‘Tıbbi Teknolojiler Ekosisteminde Sürdürülebilirlik’ raporunu açıkladı. Sektörün mevcut durumunu ortaya koyan rapor, sağlık sisteminin geleceği, tıbbi teknolojilerin üstleneceği rol ve sürdürülebilir bir sağlık sistemi için yapılması gerekenlere de işaret ediyor.
Rapora göre Türkiye tıbbi cihaz pazarı yaşlanan nüfusun büyüme hızı, tüketici tercihleri, dijital sağlık teknolojilerinin kullanımındaki artış ve önleyici sağlık uygulamalarının yayılımı nedeniyle büyüyor.
65 yaş ve üzeri bireylerden oluşan yaşlı nüfus son beş yılda yüzde 20,7 oranında artarak 2024’te 9,11 milyona ulaştı. Yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payı aynı dönemde yüzde 9,1’den yüzde 10,6’ya yükseldi. Rapora göre bu yükseliş, tıbbi cihaz pazar büyüklüğündeki artışın arkasındaki en önemli etmen.

Şahin, Türkiye sağlık sisteminin daha sınırlı kaynaklarla yüksek hacimde sağlık hizmeti sunduğunu, yaşlanan nüfus, artan kronik hastalık yükü ve büyüyen sağlık ihtiyacının mevcut performansın sürdürülebilirliğini daha da önemli hale getirdiğini söyledi.
Demografik değişim ve sağlık hizmetine artan talebin sistemi önümüzdeki yıllarda daha fazla kaynak baskısıyla karşı karşıya bırakacağı belirtiliyor.
Rapora göre sağlık harcamasının gayrisafi millî hasıladaki (GSMH) payı yüzde 4,3. Bu oran hem yüzde 6,8’lik küresel ortalamanın hem de yüzde 9,1’lik Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) ortalamasının altında.
Tıbbi cihaz dış ticaretinde en çok açık veren ülkelerdeniz
Türkiye 90 ülke arasında tıbbi cihaz üretiminde 27’nci, kişi başına düşen tıbbi cihaz üretimindeyse 43’üncü sırada.
Türkiye’nin tıbbi ekipman ithalatı yıllık 2,5 milyar doları buluyor. Bu tutar 2,1 milyar dolarlık küresel ortalamanın üstünde ancak 6,4 milyar dolarlık OECD ülkeleri ortalamasının çok altında.
Tıbbi ekipman ihracatına gelince Türkiye’nin yılda 1,1 milyar dolarlık hacmi var. 2022 verilerine göre Türkiye tıbbi cihaz ihracatında 992,6 milyon dolarlık ihracat hacmiyle 34’üncü sırada yer alırken tıbbi cihaz ithalatında 2,18 milyar dolarlık ithalat hacmiyle 25’inci sırada.
Türkiye’nin 2022’de tıbbi cihaz dış ticaretinde yaklaşık 1 milyar dolar dış ticaret açığı verdiği ve küresel bazda en çok dış ticaret açığı veren 11’inci ülke olduğu gözleniyor.

Sağlık ve biyoteknoloji sektöründeki girişim sayısı 2023’te yüzde 31 geriledi, en fazla düşüş yaşayan sektör oldu. Türkiye’nin 2023’te 4,6 milyar dolar büyüklüğe sahip tıbbi cihaz pazarının 2028’de 6,4 milyar dolara ulaşacağı öngörülüyor.

ARTED’e göre artan sağlık ihtiyacının mevcut kaynaklarla nasıl karşılanacağı Türkiye’nin önündeki temel sorun. Derneğe göre bu nedenle mevcut kaynakların yalnızca verimli değil daha iyi sağlık sonuçları üretecek şekilde kullanılması önem kazanıyor.
‘Sadece harcama kalemi olarak görmek eksik’
Sağlık sistemlerinin çok önemli bir dönüşümden geçtiğini belirten Şahin “Nüfus yaşlanıyor, kronik hastalıkların yükü artıyor, sağlık hizmetlerine olan ihtiyaç çeşitleniyor ve bütün bunlarla birlikte sağlık harcamaları üzerindeki baskı giderek büyüyor” dedi.
Türkiye’nin dünya ülkeleriyle kıyaslandığında daha az kaynakla daha fazla hastaya hizmet noktasında daha başarılı olduğunu belirten Şahin, şöyle devam etti: “Dolayısıyla önümüzde çok temel bir soru var: Artan sağlık hizmeti ihtiyacını, kaynaklarımızı en doğru şekilde kullanarak nasıl karşılayacağız?
Biz bu sorunun yanıtında tıbbi teknolojilerin çok önemli bir yere sahip olduğuna inanıyoruz. Bugün teknoloji; hastalıkları daha erken teşhis etmemizi, daha etkin tedavi etmemizi, komplikasyonları azaltmamızı, hastaların yaşam kalitesini yükseltmemizi ve sağlık profesyonellerimizin zamanını daha etkin kullanmamızı mümkün kılıyor.
Bu nedenle tıbbi teknolojileri yalnızca sağlık bütçesinde bir harcama kalemi olarak görmek artık yeterli bir yaklaşım değil. Tıbbi teknolojiler aynı zamanda sağlık sisteminin verimliliğini ve sürdürülebilirliğini destekleyebilecek en önemli araçlardan biri.”
‘Klinik sonuçlara da bakmak lazım’
Şahin’e göre bir tıbbi teknolojinin gerçek değeri sağladığı klinik sonuç, kalitesi, hasta güvenliğine katkısı, kullanım uygunluğu, kullanım ömrü, bakım süreçleri ve sağlık sistemine toplam maliyetiyle birlikte değerlendirilmeli.
Değer bazlı yaklaşım bir teknolojinin yalnızca ilk maliyetine değil, hedeflenen sağlık sonuçlarına ne ölçüde katkı sağladığına ve sağlık ekosistemine uzun vadede ne kazandırdığına bakmayı gerektiriyor.
Dernek olarak yüksek fiyatı değil yüksek değeri savunduklarını anlatan Şahin, “Bir teknolojinin gerçek maliyetini değerlendirirken yalnızca satın alma bedeline değil, klinik sonuçlara, hasta güvenliğine, sağlık profesyonellerinin iş süreçlerine ve toplam bakım maliyetine olan etkisine birlikte bakılması gerektiğine inanıyoruz” dedi.
‘Türkiye’ye uygun model’
ARTED Genel Sekreteri Ferda Bayşu’ysa raporun yalnızca mevcut durumu ortaya koymak için değil sağlık ekosisteminde ortak bir anlayış ve çalışma zemini oluşturmak amacıyla hazırlandığını belirtti.
Yol haritasının merkezinde hastaların bulunduğunu belirten Bayşu şunları söyledi: “Önümüzdeki dönemde hedefimiz; değeri birlikte tanımlamak, ölçmek, pilot uygulamalarla göstermek, karar mekanizmalarına taşımak ve tüm paydaşlarla birlikte yaygınlaştırmak. İster finansman ister satın alma ister teknoloji ister inovasyon konuşalım; bütün bu sistemin varlık nedeni hastalarımız için daha iyi sağlık sonuçları üretmek. Raporumuzu bir sonuç değil, başlangıç olarak görüyoruz.”
Bayşu klinik sonuç, kalite, hasta güvenliği, kullanım uygunluğu, sağlık profesyoneline sağlanan katkı, toplam yaşam döngüsü maliyeti ve sağlık sistemine uzun vadeli fayda gibi unsurların ölçülebilir bir çerçeveye dönüşmesinin önemli hedeflerinden biri olduğunu belirtti.
ARTED üyelerinin uluslararası deneyimlerinden de yararlanarak Türkiye’de uygulanabilecek örnek modeller üzerinde çalışmak istediklerini vurgulayan Bayşu sözlerini “Amacımız hazır bir modeli sağlık sistemine önermek değil, Türkiye’nin ihtiyaçlarına uygun modeli ilgili paydaşlarla birlikte geliştirmek” diye sonlandırdı.