Myanmar'dan Gazze'ye: UAD'nin soykırım kararı ne değiştirir?

Uluslararası Adalet Divanı (UAD), yedi yıl süren yargılamanın ardından Myanmar’ın Arakanlı Müslüman azınlığa soykırım yaptığına hükmetti. Peki bu karar, İsrail aleyhine süren soykırım davası için ne ifade ediyor?

Gazze. Fotoğraflar: AA

Lahey’de yer alan Birleşmiş Milletler’in (BM) en yüksek yargı organı UAD, 1945’te kurulduğundan beri ilk kez bir devletin soykırım yaptığına hükmetti.

Gambiya’nın Myanmar aleyhine açtığı davadaki kararı okuyan UAD Başkanı Yuji Iwasawa, Myanmar güvenlik güçlerinin binlerce sivili öldürdüğünü, cinsel şiddet uyguladığını ve Arakanlı Müslümanların evlerini yaktığını belirtti.

Myanmar ordusunun 2016-17’deki askeri operasyonları neticesinde 700 binden fazla Arakanlı Müslüman sınırı geçip Bangladeş’e sığınmak zorunda kaldı. Bangladeş’e ulaşanlar yetişkinlerin ve çocukların katledildiğini, toplu tecavüzleri ve köylerin yakıldığını anlattı.

Nazi Holokost’unun ardından 1948’de BM sözleşmesiyle tanımlanan soykırım suçunu kanıtlamak, savaş suçlarına göre daha zor. Soykırım için ulusal, etnik, ırki ya da dini bir grubu yok etmeye yönelik özel bir kastın varlığının kanıtlanması gerekiyor.

Myanmar kararı umut oldu

Myanmar kararı dünyanın farklı yerlerinde zulüm gören başka topluluklar için umut kaynağı oldu. Bir hükümetin soykırım kastını ortaya koyma konusunda emsal oluşturacak.

Uzmanlara göre bu karar, Güney Afrika’nın İsrail aleyhine açtığı soykırım davası için emsal oluşturabilir. Gazze’deki savaş nedeniyle açılan dava, UAD’de hala görülüyor.

Al Jazeera’ya konuşan Filistinli siyasi analist Ahmed Najar, şöyle dedi: ”Bu karar Gazze davasının sonucunu belirlemeyecek, fakat hangi hukuki çerçeveden değerlendirileceğini belirleyebilir.”

İsrail medyası da bu durumun farkında.

İsrail kamu yayıncısı KAN ve The Jerusalem Post gazetesi, UAD’nin Myanmar’a ilişkin soykırım kararında benimsediği hukuki ölçütlerin ve ortaya koyduğu içtihadın, İsrail’in Lahey’deki pozisyonunu zorlaştırabileceğini yazdı çizdi.

İşte bildiklerimiz…

Gazze’de Noel baba kılığına giren gönüllü gençler, Filistinli çocukların yüzünü güldürdü.

Güney Afrika’nın İsrail’e açtığı dava nedir?

Güney Afrika Cumhuriyeti, 29 Aralık 2023’te, 1948 tarihli Birleşmiş Milletler Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi’ni ihlal ettiği gerekçesiyle İsrail aleyhine Uluslararası Adalet Divanı’nda dava açmıştı.

Güney Afrika, Gazze’deki insani durumun aciliyet teşkil etmesi nedeniyle UAD’den ihtiyati tedbirlere hükmetmesini talep etmişti.

Divan, 26 Ocak, 28 Mart ve 24 Mayıs 2024 tarihlerinde üç ayrı tedbir kararı almıştı.

Bu kararlarda İsrail’in, Soykırım Sözleşmesi’nin 2’nci maddesinde tanımlanan fiillerin işlenmemesi için gerekli tüm önlemleri alması, İsrail ordusunun soykırım fiillerini engelleyecek tedbirleri ivedilikle uygulaması, özellikle Refah’taki soykırım tehlikesi oluşturabilecek askeri operasyonları sonlandırması istenmişti. İsrail aldığı tedbirleri düzenli olarak divana raporlayacaktı.

Mart 2024’te Güney Afrika, İsrail’in Gazze’deki toplu katliamlarını sürdürmesi üzerine ek tedbirler talep etti. Divan da Gazze’deki Filistinlilerin kıtlık ve açlıkla karşı karşıya olduğunu tespit ederek İsrail’e bölgeye gıda girişini sağlamasını emretti.

UAD, aynı yılın mayısında verdiği üçüncü kararda İsrail’e Refah’ta sürdürdüğü ölümcül kara harekatını durdurmasını emretti.

Gelgelelim, İnsan Hakları İzleme Örgütü’ne ve Uluslararası Af Örgütü’ne göre İsrail bu kararların hiçbirine uymadı.

Ocak 2024’teki duruşmalar sırasında Gazze’de 10 bini çocuk olmak üzere yaklaşık 23 bin kişi öldürülmüştü.

Bugüne kadarsa Gazze’de tahminen 21 bini çocuk olmak üzere 75 bine yakın kişi öldürüldü, binlerce kişi hala kayıp.

Ekim 2025’teki ateşkesten bu yana en az 1662 kişi öldürüldü.

Taraflar yazılı dilekçe ve karşı dilekçelerini sunmak zorunda olduğundan, İsrail’in soykırım işleyip işlemediğine ilişkin karar birkaç yıl sürebilir. Güney Afrika sonraki dilekçesini Kasım 2027’de sunacak.

Gazze davasının Gambiya-Myanmar davasıyla benzerlikleri neler?

Hukuki süreçler kısa vadede esasen ne Arakanlı Müslümanları ne de Gazze’deki Filistinlileri koruyabildi. Her iki topluluk da yerinden edildi ve hala devlet şiddetiyle karşı karşıya.

Yine de iki dava benzeşiyor.

Myanmar’ın dehşet saçan ordusu Tatmadaw, ‘temizlik operasyonları’ yürüttüğünü iddia ediyordu, nefret söylemleri dur durak bilmiyordu. Orduya göre askeri operasyonlar, isyancı Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu’nun (ARSA) polis karakollarına düzenlediği saldırılara yanıttı.

Myanmar sivillere karşı suç işlediğini reddediyordu. Oysa fotoğraflar, videolar ve uydu görüntüleri toplu katliamları ve yerle bir edilmiş Arakanlı Müslüman köylerini faş ediyordu.

Nitekim UAD, Myanmar’ın ‘terörle mücadele’ iddiasını reddetti.

Divana göre Myanmar, sivil milislerin Arakanlı Müslümanları hedef almasına göz yumdu, sorumlu komutanları soruşturmadı ve cezalandırmadı. Myanmar ayrıca grubu yok etme ve doğumları engelleme ‘kastıyla’ hareket etti, kanıtların korunması için 2020’de verilen ihtiyati tedbir kararlarını ihlal etti.

Benzer görüntüler ve tanıklıklar Gazze’de de fazlasıyla var.

Bölgede şu anda 2,1 milyon kişi, İsrail’in habire ihlal ettiği ‘Sarı Hat’ sınırının gerisindeki 128 kilometrekarelik bir alana sıkışık yaşıyor. Bu alan Gazze’nin yüzde 35’ine denk.

İsrail’in aşırı sağcı yetkilileri de Gazze’deki ve işgal altındaki Batı Şeria’daki Filistinlileri aşağılayan çok sayıda açıklama yaptı.

Gazze…

Peki ya Gazze davası?

Divan, Myanmar davasında üst düzey askeri isimlerin açık ve yazılı emirleriyle yetinmedi, başka kanıtları da kabul etti. Gözlemciler bu nedenle divanın Gazze’deki savaş konusunda da benzer bir yaklaşım benimseyebileceğini düşünüyor.

BM uzman heyetleri, Gazze’de soykırım suçu işlendiği sonucuna çoktan vardı. Uluslararası Soykırım Araştırmacıları Derneği de aynı görüşte.

Tıpkı Myanmar gibi İsrail de ‘meşru müdafaa hakkı’ kartını kullanıyor. Öldürülenlerin çoğu kadın ve çocuk olmasına rağmen sadece ve sadece Hamas’ı hedef aldığını savunuyor.

Filistinli siyasi analist Najar’a göre divan, soykırım kastının eylem örüntülerinin bütününden çıkarılabileceğini gösterdi: ”Divan Gazze’ye ilişkin kanıtları bağımsız olarak değerlendirmek zorunda. Ancak (bu karar) Güney Afrika’ya çok daha net bir hukuki yol haritası sunuyor.”

Britanya merkezli savunuculuk kuruluşu CAGE International’dan Anas Mustafa’ya göre Myanmar davasının temelinde son 25 yılın sorusu vardı: Bir devlet, uyguladığı vahşete ‘terörle mücadele’ dediği sürece bir halkı yok edebilir mi?

Mustafa, UAD’nin ‘terörle mücadele’ savunmasını ilk kez reddettiğini vurguladı: ”Bu anlatıyı kullanarak yaptığı soykırımın hesabı Myanmar’dan soruldu.”

Mustafa ayrıca Arakanlı Müslümanlara ve Filistinlilere karşı kullanılan kalıpları ABD’nin ve başka sömürgeci Batılı ülkelerin oluşturduğunu söyledi: ”Afganistan ve Irak işgallerinden Gazze’deki soykırıma kadar bu dili yaratan hükümetler, şimdiye kadar benzer bir hesaplaşmadan bir şekilde kaçtı.”


Malezya hükümeti: 10 bin Arakanlı mülteci Türkiye’ye gönderilecek