Yaşlı erkeklerin hastalığı sanılan prostat kanseri 40’lı yaşlarda da görülebiliyor. Cinsel fonksiyonları kaybetme endişesi özellikle genç hastaları tanı ve tedaviden alıkoyabiliyor. En yakınlarından dahi hastalığını gizleyenler var.
Prostat, erkek üreme bezlerinden biri. Hücrelerinin kontrolsüz büyümesiyle prostat kanseri oluşuyor. Kanser önce prostatın içinde, sonra çevreyen kapsülü aşarak yayılabiliyor.
Türkiye’de her yıl 25 bin erkek tanı alıyor
Prostat kanseri her sekiz erkekten birini etkiliyor. Türkiye’de yılda yaklaşık 25 bin erkeğe prostat kanseri tanısı konuluyor. Bu hem dünyada hem de ülkemizde ikinci en sık görülen kanser türü. Yaşla beraber sıklığı artıyor. 40 yaşın altındaki erkeklerde nadir görülürken, 50 yaşından sonra olasılığı hızla yükseliyor. Her 10 prostat kanserinden altısında erkeğin yaşı 65’in üzerinde. 70 yaşından sonra erkeklerdeki kanserler arasında birinci sıraya oturuyor.
Yaklaşık her üç hastadan birinde belirti vermeden, sinsi ilerliyor. Babası da kanser olanlarda risk iki kat, kardeşinde olanlarda üç kat artıyor. Hem babada hem de erkek kardeşte varsa toplumun geneline göre risk beş kat daha yüksek.
Hasta için yaşamak kadar cinselliğini korumak önemli
Prostat kanserinin tedavisinde çok yol alındı. Cerrahi, ilaç, ışın, nükleer tıp tedavileriyle hastalar uzun yıllar yaşıyor. Robotik cerrahi komplikasyon ve yan etkileri azaltarak hastaların hastanede kalış sürelerini kısalttı. Gelişen radyoterapi teknikleri tedavi başarısını artırdı, yan etkileri azalttı. Moleküler onkolojideki ilerlemeler sayesinde genetik değişikliklere yönelik hedef ilaçlar, moleküler tedaviler ve immünoterapiler giderek daha fazla yer buluyor. İlaç kombinasyonları çalışılmaya devam ediliyor. Gelecek yeni tedavilerin başarıyı artırması bekleniyor. Tümörün genomik değişikliğine göre tedavi planı yapılıyor.
Tüm bu olumlu gelişmeler, prostat kanserini kronik bir hastalığa dönüşmeye yaklaştırdı. Diyabet, hipertansiyon vs. gibi.
Ancak olumlu gelişmeler başka bir sorunu gündeme getirdi. Prostat kanseri hücreleri erkeklik hormonu olan testosteronla büyüyor. Testosteron üretimini durdurmak tedavinin bir parçası. Diğer yandan ameliyatlarda da cinsel fonksiyonlarla ilgili yapıların zarar görmesi mümkün. Önünde uzun yıllar olan pek çok hastaysa, bunu erkekliğinin sonu görüyor, cinsel hayata geçici ya da kalıcı veda etmek istemiyor.
Erkeklerin bir diğer tabusu prostat kanseri muayenesinde kullanılan yöntem olan rektal tuşe. Bu bile tek başına muayeneden kaçışa sebep olabiliyor.
Bu iki büyük faktör erken tanının da önüne geçebiliyor.
Sadece erkeği değil, aileleri ilgilendiriyor
Türk Tıbbi Onkoloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Nuri Karadurmuş geçmişte prostat kanserini ileri yaş hastalığı olarak görüldüğünü söyledi:
“Genellikle 70 yaş üzeri hastalarda görülen, dolayısıyla da cinsel aktivitenin çok konuşulmadığı bir hastalık durumundaydı.
Erken yaşlarda görülmesiyle tedaviye bağlı cinsel fonksiyonların bozulması önemli bir kişisel sorun olmanın ötesinde aileleri de ilgilendiren, psikolojik travmalara yol açan bir meseleye dönüştü.
Cinsel aktivitenin bozulduğu bir ‘başarısızlık’ olarak algılanıyor.
Bu nedenle özellikle genç yaştaki hastaların tedavi süreçlerinde bunu göz ardı etmemek gerekiyor.
Oysa son derece güzel tanısal, etkin tedavi yöntemleri ve cinselliği bozmayacak tedavi gelişmeleriyle prostat kanseri korkutucu olmaktan çıktı.”
‘Maça eşleri de davet ediyoruz’
Derneğin başkan yardımcısı Prof. Dr. Bülent Karabulut, ileri yaşlarda tanı alan hastaların genellikle kanser dışı nedenlerle (kalp krizi, diyabet, beyin damarları sorunları vs.) öldüğünü söyledi. Ancak genç hastalarda durum farklı seyrediyor.
Karabulut bunun ailelerde krizlere de yol açabildiğini ifade etti:
“Biz hekimler kansere yönelik ‘Doğru ilacı verdik’ diyerek geri planda kalmamalıyız. Aileleri psikiyatristlere, psikologlara, üroloğa yönlendiriyoruz.
Bu maça hastaların eşlerini de davet ediyoruz. Eşlerin rolü çok büyük. Kaldı ki kocalarının yanlarında kaldıklarını görüyoruz.
Ayrıca çinsel fonksiyonlarla ilgili tedaviler (ilaçlar, protezler vs.) sorunla baş etmede çok yardımcı olabiliyor.”
Eşlerinden, çocuklarından bile saklayanlar var
Kanser Savaşçıları Derneği Başkanı Dr. Belma Kurdoğlu Akgün’ün gözlemleri de benzer:
“Bütün kan kanserleri, tümörler ve pediatri hastaları dahil olmak üzere kapalı gruplarımız var.
Ama prostat kanseri tanısı alan hastamız yok denilecek kadar az. Birkaç kişi. Onlar da eşleri aracılığıyla, zorlanarak bizimle tanışanlar. Tanı alanların bize ulaşmalarını istiyoruz.
Maalesef prostat kanseri erkeklikle, cinsel güçle çok ilişkilendirilen bir kanser türü. Prostat kanseri olup eşlerine, çocuklarına bilgi vermeyen hastalar var. Bu çok acı.”
Kadınlara görev: Kocanızı teste götürün
Karadurmuş, Karabulut ve Kurdoğlu prostatta erken tanı için kadınları da aktif rol olmaya, eşlerini test ve muayeneye zorlamaya çağırdı.
Özellikle ailede prostat kanseri varsa 40 yaşından itibaren ürolojik muayeneyle beraber kanda PSA testi yapılması gerekiyor. Prostat spesifik antijen (PSA), prostat bezindeki hücreler (hem normal hücreler hem de kanser hücreleri) tarafından üretilen bir protein. PSA çoğunlukla semende bulunur. Ancak kanda da az miktarda var. PSA kesin tanı anlamına gelmiyor. Daha ileri tetkikler gerekiyor.
Bu belirtilere dikkat
Bir çok vakada prostat kanseri tarama yoluyla erken evrede tespit edilir. Erken evre prostat kanseri genellikle belirtisiz seyreder. İleri evre prostat kanserleriyse aşağıdaki gibi belirtilere yol açabilir:
*Yavaş veya zayıf idrar akışı. Özellikle geceleri daha sık idrara çıkma ihtiyacı da dahil olmak üzere idrar yapma sorunları,
*İdrarda veya spermde kan,
*Ereksiyon sorunu (erektil disfonksiyon),
*Kalça, sırt (omurga), göğüs (kaburga) gibi kanserin yayıldığı kemiklerde ağrı,
*Bacaklarda veya ayaklarda zayıflık veya uyuşma, hatta omuriliğe baskı yapan kanser kitlesi nedeniyle mesane veya bağırsak kontrolünün kaybı.
Not: Bu sorunların birçoğunun nedeni prostat kanseri olmayabilir. Örneğin, sorunlu idrara çıkma, prostat kanserinden daha çok iyi huylu prostat hiperplazisinden kaynaklanabilir
