AKP ve MHP’nin Meclis’e getirdiği seçim kanunu ve bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair kanun teklifinin birinci bölümü kabul edildi. Böylece seçim barajı yüzde 7’ye indirilirken ittifak içindeki küçük partilerin vekil çıkarması zorlaştırıldı. Ayrıca seçim kurullarında kıdemli hâkim uygulaması yerine kura uygulaması getirildi.
Kamuoyunda ‘seçim kanunu teklifi’ olarak bilinen değişiklik teklifi temel kanun olarak iki bölüm halinde görüşülüyor.
Teklifin birinci bölümünde yer alan ve kabul edilen maddelere göre seçimlerde yüzde 10 olarak uygulanan ülke seçim barajı yüzde 7’ye indiriliyor. Görüşmelerde muhalefet tarafından verilen barajın kaldırılması, yüzde üçe düşürülmesi ve maddenin tekliften çıkarılması önerileri kabul edilmedi.
İttifakın aldığı oy toplamı ülke barajını geçerse seçim çevrelerinde milletvekili hesabı ve dağılımında, ittifak içinde yer alan her bir partinin o seçim çevresinde almış olduğu oy sayısı dikkate alınacak.
Bu maddenin ‘millet ittifakı’nda yer alan ve oy oranı düşük olan partilerin vekil çıkarmasının engellenmesi amacıyla getirildiği tartışılmıştı.
CHP’li Adıgüzel: AKP, siyasi mühendislik yapıyor
Maddenin görüşmesinde konuşan CHP’li Onursal Adıgüzel, AKP’nin ‘siyasi mühendislik yaptığını’ söyleyerek, şunları dedi: “2019 seçimlerinde siyaset mühendislikleri geri teptiği için yasayı değiştirmeye çalışıyorlar, Türkiye’yi içinden çıkılmaz bir ekonomik buhrana soktukları için, anketlerde tepetaklak oldukları için, cumhurbaşkanlığı seçiminin zaten kayıp olduğunu bildikleri için. Millet bizden seçim yasası beklemiyor, millet bizden sorunlarına çözüm bekliyor” dedi.
Konuşmaların ardından bu madde de kabul edildi.
Üçüncü madde küçük bir değişiklikle kabul edildi
Teklifin üçüncü maddesinde seçilme katılma yeterliliğine dair değişiklik, AKP’lilerin önergesiyle küçük bir oynamayla kabul edildi.
Teklif metninde yer alan, “Seçime katılma yeterliliği elde eden parti, Siyasi Partiler Kanunu’nda öngörülen ve parti tüzüğünde belirtilen süreler içerisinde ilçe, il ve büyük kongrelerini üst üste iki defadan fazla ihmal etmemiş olma koşuluyla seçime katılma hakkını muhafaza eder” cümlesindeki, ‘ihmal etmemiş olma koşuluyla seçime katılma hakkını muhafaza eder’ ibaresi, ‘yapmamış ise seçime katılma yeterliliğini kaybeder’ şeklinde değiştirildi.
Görme engellilerin tek başlarına oy kullanabilmesi için şablon sağlanacak
Teklifin dördüncü maddesi de Meclis’te AKP’lilerin önergeleriyle değiştirilerek kabul edildi.
AKP’lilerin önergesiyle görme engellilerin tek başına oy kullanması kolaylaştırıldı.
Böylece YSK, görme engelli seçmenlerin kullanabilmesi için oy pusulalarına uygun şablon sağlayacak. Yine aynı maddenin kabulüyle TBMM’de grup kurmuş olmak, seçime katılabilmenin yeter şartından biri olamayacak.
‘Yargıçları torbaya koymak istiyorsunuz’
Teklifin tartışmalı bir diğer maddesi olan en kıdemli hakimlerin seçim kurulu başkanı olmalarının yerine, birinci sınıf hakimlerin kurayla olması teklifini de içeren beşinci ve altıncı maddeler kabul edildi.
Maddenin görüşmeleri sırasında itirazlarını dile getiren CHP’li Ali Mahir Başarır, ‘hâkim ve savcı atamalarının liyakate göre yapılmadığını’ belirterek endişelerini söyledi: “2010 referandumunu ‘FETÖ’nün bekçiliğinde yaptınız. Bugün on iki yıl oldu, o dönem atanan bazı hâkimler hâlâ görev yapıyor, ayıklayamadınız ve birinci sınıfa ayrıldı, şimdi sandığı nasıl teslim edeceksiniz? Partinizin gençlik kolları, kadın kolları yönetiminden, avukatlıktan hâkimliğe geçen insanlar var. Avukatlıkta geçen süre, hâkimlik yaptığı süre; birinci sınıfa ayrıldılar ve bugün sandıkları teslim edeceksiniz.
Bakın, olmaz, olmaz; çok çok sakıncalı bir durum. Nesiniz, ne sanıyorsunuz bilmiyorum ama Türkiye Cumhuriyeti’nin yargıçlarını torbaya koymak istiyorsunuz. Hakimi nasıl kurada çekeceksiniz, neye göre yapacaksınız? Bugüne kadar duymadığımız, bilmediğimiz, görmediğimiz uygulamaları getiriyorsunuz. Bakın, bu maddeyle ilgili, belki de yüzyıllarca utanacağınız bir karara imza atıyorsunuz. Komisyonda söyledik, burada söyledik: Çekin bunu; liyakatten, bilgiden, tecrübeden korkmayın.”
Hakim değişikliğinin detayları
Maddelerin kabul edilmesiyle, il seçim kurulu, bir başkan, iki asıl üye ile iki yedek üyeden oluşacak.
İl seçim kurulu başkanı ve asıl üyeleri ile yedek üyeleri, iki yılda bir ocak ayının son haftasında, il merkezinde görevli, kınama veya daha ağır disiplin cezası almamış, en az birinci sınıfa ayrılmış ve birinci sınıfa ayrılma niteliklerini kaybetmemiş hakimler arasından, adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonunca ad çekme suretiyle tespit edilecek.
Ad çekmede ilk çıkan hâkim başkan, sonraki iki hâkim asıl ve son çıkan iki hâkim yedek üye olacak. Ad çekmeye katılacak hâkim sayısının beşten az olması durumunda, bu hakimler arasında ad çekme işlemi yapıldıktan sonra eksik kalan asıl ve yedek üyeler, en kıdemli hâkimden başlayarak belirlenecek.
Ad çekmeye katılacak hâkimin bulunmaması durumunda ise başkan ve asıl üyeler ile yedek üyeler en kıdemli hâkimden başlayarak belirlenecek. Bu suretle kurulan il seçim kurulu iki yıl süre ile görev yapacak.
İlçelerde, ilçede görev yapan kınama veya daha ağır disiplin cezası almamış en az birinci sınıfa ayrılmış ve birinci sınıfa ayrılma niteliklerini kaybetmemiş hakimler arasından, merkez ilçelerde ise aynı nitelikleri taşıyan hakimler arasından adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonunca ad çekme suretiyle belirlenen hâkim, kurulun başkanı olacak.
Görüşmeler devam edecek
Teklifin kabul edilen yedinci maddesi ile de sandık kuruluna üye bildirme hakkı olan bir parti; oluru olmadan başka bir parti üyesini sandık kurulu üyesi olarak gösteremeyecek.
Genel Kurul’da teklifin birinci bölümünde yer alan yedi maddenin kabulünün ardından ikinci bölümün tümü üzerindeki görüşmelere geçildi ve tamamlandı. Meclis’in ikinci bölümde yer alan maddeler üzerinde görüşmeleri devam edecek.
