ALTAN SANCAR
altansancar@diken.com.tr
@altansancarr
AKP ve MHP’nin seçim kanunu ve bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair teklifini değerlendiren HDP Yüksek Seçim Kurulu Temsilcisi Mehmet Ruştu Tiryaki, seçim barajının düşürülmesini MHP’nin oylarındaki erimeye bağladı. Tiryaki’ye göre ittifak sistemine müdahalenin nedeni ise az oy alan siyasi partilerin oylarının ittifaka yansımasını engellemek.
AKP ve MHP uzun zamandır çalıştığı kanun teklifini bugün Meclis başkanlığına sundu. Seçim barajının yüzde 10’dan 7’ye düşürülmesi, seçime girme yeterliliğinde Meclis’te grup olma şartının kaldırılması gibi değişiklikleri içeren düzenlemedeki en tartışmalı madde ise ittifakların milletvekili sayılarını belirleme sürecine ilişkin teklif.
Teklif kabul edilir ise seçim bölgelerinde ittifaklar üzerinden alınan ‘artık oylarla’ milletvekili çıkarılamayacak.
HDP’li Tiryaki’ye göre AKP ve MHP altılı bir ittifak durumunda DEVA, Gelecek, Saadet ve Demokrat Parti’nin getireceği oyların önüne geçmek istiyor.
‘İtifak içindeki oy dağılımını da değiştiriyorlar‘
Teklifin kâğıt üzerinde olduğunu ve sonuçlarının öngörülemeyeceğini söyleyen Tiryaki, AKP ve MHP’nin 2018 yılındaki seçim sonuçlarını esas aldığını söyledi.
Batman milletvekili şunları kaydetti:
“İttifaktaki partilerin aldığı oylar üzerinden vekil dağılımı hesaplanacak. En çok oy alan siyasi partinin daha fazla vekil çıkarmasını sağlayacak bir sistem. Bunların tamamı kâğıt üzerinde ve sonuçlarının ne olacağını şimdiden öngörmek kolay değil. Bir siyasi parti geçmiş seçim sonuçlarını göz önüne alarak böyle bir değişiklikle çıkar elde edeceğini umabilir ama böyle olmayabilir. 2018 yılındaki seçim sonuçlarına bakarak bir hazırlık yapılmış, demokratik bir düzenleme filan değil. Sonuç da bekledikleri gibi olmayabilir. Zira ittifak sistemi ‘cumhur ittifakı’nda daha çok ‘millet ittifakı’nın işine yaramıştır.
Yapmak istedikleri şey, ittifak içinde daha az oy alan siyasi partilerin vekil çıkarmasının önüne geçmek. Altılı bir ittifak olursa, DEVA, Gelecek, Saadet, Demokrat Parti’nin getireceği oyların önüne geçmek istiyorlar. İttifak sistemi içinde görece az oy alan siyasi partilerin oylarının ittifaka yansımasını istemiyorlar.
İttifak içindeki oy dağılımını da değiştiriyorlar. Toplam oylar üzerinden vekil dağılımı yapıldığı için, CHP’nin daha fazla vekil çıkardığını düşünüyorlar. Bu değişlikle bunun önüne geçmek istedikleri söyleniyor. Kâğıt üzerinde değişiklikle oylarını arttırmadan seçim sonuçlarını kendi lehlerine değiştirmek istiyorlar.”
‘Seçim kurulu başkanlarının da teminatı ortadan kaldırılıyor‘
Tiryaki, seçim kurulu başkanlıklarına kıdemli hakimler yerine, birinci sınıf hakimlerden kurayla isim belirlenmesinin teklif edilmesini de eleştirdi.
İktidarın görev almasını istediği isimlerin göreve gelmesi için müdahaleye açık bir sistem getirdiğini dile getiren Tiryaki ilgili maddeyi şöyle değerlendirdi: “En kıdemli hâkim kim ise seçim kurulunda o isim görev yapar ki bu bir anlamda yargıç güvencesidir. Bunu değiştirerek, birinci sınıf hâkimler arasında kurayla belirlemeyi istiyorlar. Görev almak istemeyenler de kuraya tabi tutulmayacak. İkisini bir arada düşündüğümüzde, görev almasını istemedikleri kişiye tehditle etki etmeleri mümkün olacak. Türkiye’de hâkim güvencesi olmadığı için bunu rahatlıkla yapabilir. Geçici bir maddeyle de 2022 Ocak ayında belirlenen ve 2024’e kadar görev yapacak hâkimlerin görevlerinin sona ermesini sağlamak istiyorlar. Bu madde olmasa hâkimlik yaptıkları sürece kimse onları oradan alamaz. Kısacası şu anda görevde olan seçim kurulu başkanlarının da teminatı ortadan kaldırılıyor.”
Muhtarlık seçimlerine ilişkin düzenlemenin de ‘seçme hakkına’ müdahale olabileceğini söyleyen Tiryaki, mevcut sistem ile teklif arasındaki farkı şöyle anlattı:“Muhtarlık seçimlerinde, adaylık başvurusu gerekli görülmüyor. Siz ‘Muhtar olmak istiyorum’ demeseniz bile birileri sizin adınızı yazabilir. Başvuru olmadığı için kimlerin koşulları taşıdığı bilinmiyor. Bu nedenle seçim sonrası itirazlar oluyor ve çok sayıda isim görevden alınıyor. Şimdi seçildikten bir ay sonra belgeleri toplayıp götürmesini istiyorlar. Eğer yeterliliğe sahip değil ise ondan sonra en çok oy alan isme geçecek. Bu durumun ciddi sakıncaları var. Bir mahallede 10 bin oy kullanıldığını düşünelim, 9 bin oy alan adaya karşı 600 ve 400 oy alan adaylar çıktı. Siz bir ay içinde seçilme yeterliliğini kanıtlayamaz iseniz, muhtarlık hakkınız sizden sonra en fazla oyu alan isme geçiyor. Mevcut sistemde ise bir kişi seçilme yeterliliğine sahip değil ise ihtiyar heyetine mazbata verilir ve seçim yenilenir. Burada seçme hakkına bir müdahale var.”
Teklifin bütününde MHP’nin baraj altı kalma ihtimalinin de göz önüne alındığını belirten HDP’li Tiryaki, ittifaka rağmen bu değişikliğe başvurulmasını ‘psikolojik bir durum yaratma amacı’yla açıkladı.
YSK temsilcisi, Türkiye’deki mevcut koşulların seçim yasasında değişikliğe uygun olmadığını ve olası değişikliğin seçim sonrası uzlaşıyla değerlendirilmesi gerekliliğini dile getirdi.
Tiryaki muhalefetin bu teklifin getireceklerine karşı birlikte hareket etmesi gerektiğini de söyledi: “Türkiye’de gerçekten seçim kanununa dair ya da siyasi partiler kanununa dair değişiklik yapılacak ise toplumsal uzlaşma gerekir. Ülkede şu an bunun koşulları yok ve bloklar arasında çatışma var. Ortak bir düzenleme yapılmasının koşulları da mevcut değil. İhtiyaç var ise seçimler yapıldıktan sonra, siyasi partilerin üzerinde seçim baskısı olmadan ya da lehlerine çevirecekleri bir ortam yaratmadan nesnel bir ortamda tartışma yürüterek değişiklik yapılmalıdır. Muhalefet buna karşı birlikte hareket ederek gerekli önlemleri alacaktır.”
