Emekli aylıklarında yaşadığımız temel sorun, yalnızca artış oranlarının yetersizliği değil, emekli aylığı hesaplama sisteminin yapısal sorunlarıdır.
Türkiye’de emekli aylığı hesaplama sistemi yıllar içerisinde birçok kez değiştirildi. Özellikle 2000 yılı öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası dönemlerde farklı hesaplama kuralları uygulandı.
Bugünkü sistemde emekli aylığının belirlenmesinde sigortalının prime esas kazançları, prim ödeme gün sayısı, çalıştığı dönemler ve bu dönemlere ilişkin aylık bağlama oranları gibi unsurlar etkili oluyor.
Esasında sosyal güvenlik sisteminin temel mantığı son derece açık olmalı: Daha uzun süre çalışan, daha fazla prim günü bulunan ve daha yüksek kazanç üzerinden prim ödeyen sigortalı, emekli olduğunda bunun karşılığını aylığında görebilmeli.
Ancak mevcut sistem, özellikle düşük ve orta gelir grubundaki çalışanlar bakımından bu beklentiyi yeterince karşılayamıyor.
Üstelik en düşük emekli aylığına yönelik tamamlama uygulamaları, farklı prim günlerine ve kazanç geçmişlerine sahip emeklilerin fiilen aynı tutarda aylık almasına yol açabiliyor.
Bu durum yalnızca emeklilik döneminde gelir adaletini zedelemiyor, çalışma hayatında daha fazla prim ödeme isteğini de olumsuz etkiliyor.
Emekli aylığı sisteminin yeniden yapılandırılmasında öncelikle bir taban aylık belirlenmesi gerektiğini düşünüyorum.
Emeklilik için gerekli yasal koşulları yerine getirmiş bir kişinin alacağı en düşük yaşlılık aylığı, net asgari ücret tutarından az olmamalıdır.
