Orman yangınlarının etkileri, yangının yaşandığı bölgeyle sınırlı kalmıyor. Orman yangını dumanı ülkeleri, hatta kıtaları aşıp ulaştığı bölgelerin havasını kirletiyor. Halk sağlığı uzmanı Prof. Dr. Dilek Aslan, yangınlar sırasında çıkan dumanın son derece tehlikeli olduğunu söyledi.
İklim krizi orman yangınları riskini de artırıyor. Kuraklıkla tanışan bazı Kuzey Avrupa ülkeleri bu yaz büyük orman yangınları yaşıyor. Türkiye’de de her yıl meydana gelen yangınlarda binlerce hektar orman kül oluyor. Ormanların yanı sıra, kırsal alanlar da yanıyor.
Uzmanlar, orman yangınlarının yalnızca çevresel etkileriyle ele alınamayacak ciddi halk sağlığı krizi olduğunu söylüyor.
Yangın dumanının mutajenik (genetik mutasyonu artıran), kanserojen ve diğer uzun vadeli etkileri biliniyor. Ayrıca uzun süreli duman maruziyetinin DNA hasarı ve bağışıklık sistemi değişikliklerine yol açtığı da gösterildi.
Herkesi etkiler ama bazılarını daha çok
Orman yangınlarının tehlikesi yalnızca alevlerden değil, dumandan da kaynaklanıyor. Yangınlar sırasında çıkan dumanın son derece tehlikeli olduğunu belirten Aslan, şöyle devam etti: “Duman ağaçlar, bitki örtüsü, binalar ve diğer malzemeler yandığında açığa çıkan gaz ve partikül karışımı.
Yangınlar kentsel ya da endüstriyel alanları etkilediğinde, ek zararlar gündeme geliyor. Örneğin PM2.5 olarak bilinen partiküller de açığa çıkıyor. PM2.5, akciğerleri etkiler. Solunduğunda sıklıkla öksürük, nefes darlığı, hırıltılı solunum, baş ağrısı görülebilir. Gözler de olumsuz etkilenir.”
Duman maruz kalan herkesi etkiliyor. Ancak astım, kronik akciğer hastalığı ve kalp hastalığı gibi kronik hastalıkları olanların maruz kalması tabloyu ağırlaştırabiliyor. Aslan bunların hastaneye yatışı, acil bakım hizmet gereksiniminin artabildiğini söyledi: “Bebekler, küçük çocuklar, gebeler, yaşlı erişkinler, yeti kaybı olanlar, evsizler gibi incinebilir grupların etkilenim düzeyi daha yüksek olabilir. Yangınlarda görev yapan grupların da riskleri daha yüksek.”
Duman kokusu tek işaret değil
Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Çevre, İklim Değişikliği ve Sağlık Merkezi, uzakta bile olsa bölgede orman yangınları varsa, yetkililerin talimatlarının izlenmesi gerektiği uyarısı yapıyor: “Duman kokusu alıyorsanız, soluduğunuz havada duman var demektir. Özellikle risk grubundaysanız, maruziyetinizi azaltarak kendinizi korumalısınız.
Duman kokusu almasanız bile belirtiler yaşayabilirsiniz ve rüzgar yön değiştirirse orman yangınları aniden yön değiştirebilir, bu nedenle güncellemeler için tetikte olun.”
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) orman yangınları esnasında uyulması gerekenleri şöyle sıralıyor:
Yer değiştirme ve tahliye talimatlarına uyun.
Yangının yakınındaysanız ya da duman kaynaklı hava kirliliği yüksekse, tahliye önerisi alınmadığı sürece, kapıları ve pencereleri kapalı tutarak mümkün olduğunca evin içinde kalın.
Dışarı çıkılması gerektiğinde mutlaka koruyucu bir maske takın (pandemiden hatırladığımız FFP2 veya N95 maske).
Gerekli olmadıkça seyahat etmeyin.
Seyahat zorunluysa aracınızda gündüz farını açın. Araç filtreleme/havalandırma sistemlerinin bakımını yapın, araç pencerelerini kapalı tutun, klimayı hava akışını devridaim edecek şekilde kullanın.
Dışarıdan gelen partikül yükünü kısmen hafifletmek için sigara içmeyin.
Dumandan etkilendiğinizi düşündürecek belirtiler varsa mutlaka tıbbi yardım alın.
