“…Lanet hastaneler doktorlara yüklenip durmasın.”
“…İronik olan şu ki, insanların birbirine tahammül edememesine tahammül edemez oldum…”
Bunlar, intihar eden iki hekimin son cümleleri.
Türkiye’deki hekimler, zorlu çalışma ortamları, ekonomik koşullar, sağlıkta şiddet, mobbing nedeniyle büyük baskı ve tükenmişlik hissediyor. Çıkış yolu bulamayan bazılarıysa hayatlarından vazgeçiyor.
Yaklaşık bir buçuk sene önce yayınlanan ‘Türk Hekimler Arasında İntihar Davranışı: Olumsuz Yaşam Olayları, Psikolojik Sıkıntı ve İntihara Yönelik Tutumlarla İlişkiler‘ başlıklı araştırma, hekimlerdeki sıkışmışlığı işaret ediyor. Yedi ayrı bölgeden toplam 512 hekimle yapılan çalışmaya göre (medyan yaşı 42, yüzde 72’si evli) Türk hekimler arasında psikolojik sıkıntı ve intihar davranışı sık görülüyor. Her beş kişiden biri (yüzde 22,3) son bir ay içinde ‘intiharla ilişkili’ davranış sergiledi. Neredeyse her on kişiden biri (yüzde 8,6) hayatının bir döneminde intihar girişiminde bulundu. Bu oran hem dünya genelindeki meslektaşlarından (dünyada hekimlerin yaşam boyu intihar girişimi yüzde 1,8) hem de genel popülasyondan (yüzde 2,7) dikkat çekecek düzeyde daha yüksek.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2024 verilerine göre, genel nüfusta intihar hızı yüz binde 5,22. En yüksek intihar oranı 25-29 yaşlarında. İntihar nedenleri arasında ilk sırada hastalık, ikinci sıradaysa geçim zorluğu yer alıyor. Çok sayıda olgudaysa sebep belirsiz.
Türk Tabipleri Birliği, Türk Tabipleri Birliği Asistan Hekim Kolu, Türkiye Psikiyatri Derneği ve İstanbul Tabip Odası’nın birlikte düzenlediği ‘Genç Hekimler İntiharları Çalıştayı’ şubatta İstanbul’da yapıldı. Sorunun ve çözüm önerilerinin konuşulduğu çalıştayın raporuysa yeni yayınlandı. Rapora göre genç hekim intiharları bireysel değil, yapısal bir sorun.
Münferit olaylar değil
Çalıştayda, genç hekim intiharlarının bireysel, münferit ve yalnızca öznel nedenlerle açıklanabilecek olaylar olmadığı bir kez daha ortaya kondu.
Raporda da genç hekimleri diğer yaş gruplarından ayıran temel etkenlerden birinin, mesleki tükenmişliğin toplumsal geleceksizlik duygusuyla iç içe geçmesi olduğu vurgulandı. Bu nedenle genç hekim intiharlarını, ‘genç kuşağın bütününü kuşatan bir umutsuzluk ikliminin parçası‘ olarak da okumak gerektiği belirtildi.
Raporda genç hekimlerin, bu yapısal riskin en yoğun biçimde hissedildiği kesim olduğu vurgulandı: “Uzun ve yıpratıcı bir eğitim süreci, hizmet üretiminin eğitimin önüne geçtiği bir çalışma düzeni, performans baskısı, güvencesizlik ve mobbing en çok bu dönemdeki meslektaşlarımızın omuzlarına binmektedir.
Genç hekimlerin yaşadığı kriz, içinden geçtiğimiz ülkenin politik ikliminden bağımsız değil. Derinleşen ekonomik kriz, liyakatsizlik ve geleceğe dair belirsizlik, bugün ülkedeki tüm genç kuşağın ortak deneyimi hâline geldi.”
Bunlar hekimi ‘tüketiyor‘
Çalıştay raporunda şu konular yer aldı:
- Sağlıkta dönüşüm politikaları çalışma koşullarını ağırlaştırdı.
- Performans sistemi hekim emeğini yoğunlaştırdı ve mesleki özerkliği zayıflattı.
- Mobbing, yalnızlaşma ve değersizlik hissi yaygınlaştı.
- Eğitim süreçleri hizmet baskısı altında aşınıyor.
- Ruhsal destek mekanizmaları yetersiz.
- Genç hekimlerin dayanışma alanları daraldı.
- İzin hakları ve sosyal yaşam alanları giderek kısıtlanıyor.
- Sağlık çalışanlarını hedef gösteren toplumsal ve medya dili ruhsal yükü artırıyor.
- Antidemokratik uygulamalar, ekonomik sorunlar, liyakatsizlik tüm genç nüfusu etkilediği gibi genç hekimlerde de geleceksizlik duygusu hissettiriyor.
Ruh sağlığı destek mekanizmaları gizli kurulmalı
Raporda sorunun çözümü için öneriler de sıralandı:
- Çalışma koşulları iyileştirilmeli.
- Mesleki özerklik güçlendirilmeli.
- Eğitim süreçleri yeniden yapılandırılmalı.
- Mobbing karşıtı politikalar uygulanmalı.
- Ruh sağlığı destek mekanizmaları erişilebilir ve gizli biçimde kurulmalı.
- Dayanışma ağları güçlendirilmeli.
- Hekimlerin özlük hakları korunmalı.
- Sağlıkta şiddet ve değersizleştirmeye karşı etkin politikalar geliştirilmeli.
- Sağlık sistemi, insan merkezli biçimde yeniden ele alınmalı.
