Financial Times (FT), Türkiye’nin ‘sıfır atık’ hedefinin ‘geri dönüşüm’ politikalarıyla çeliştiğini yazdı: “Avrupa’nın en büyük plastik atık ithalatçısının kendine özgü sorunları var.”
Britanya merkezli Guardian, ağustosta geçen yıl Türkiye’ye Avrupa Birliği’nden en az 503 bin ton, Britanya’dan da 139 bin ton plastik atık gönderildiğini haberleştirmişti. Gazeteye göre özellikle Britanya’nın yaptığı ‘atık sömürgeciliği’. Yani, zengin ülkelerin daha az düzenleme bulunan yoksul ülkelere plastik atık ihraç etmesi.
Dahası bir AB belgesinde Türkiye’de plastik atıkların yalnızca yüzde 10’unun geri dönüştürüldüğü, geri kalanınsa çöp depolama alanlarına gönderildiği, yanlış yönetildiği veya çevreyi kirlettiği vurgulanmış, bu olumsuzluklar, AB’nin atık sevkiyat yönetmeliğine göre ihracatın askıya alınması için olası nedenler arasında sıralanmıştı.
FT’nin haberine göre ‘sıfır atık’ hedefiyle sektör gerçekleri birbiriyle uyumsuz. Habere göre Türkiye’deki tahmini 500 bin kayıt dışı atık toplayıcısı büyük ölçüde sıfır atık programının dışında.
Gazete çelişkiyi şöyle açıkladı:
* Programın başlatılması 2018’de Çin’in plastik atık ithalatını yasaklamasıyla aynı döneme denk geldi. Bu da Türkiye’nin Avrupa’nın en büyük ihtalatçısına dönüşmesine neden oldu.
* Türk yetkililer iddiaları reddediyor. İktidarın dezenformasyonla mücadele ofisi “Endüstride hammadde kullanılma üzere ayrıştırılmış temiz atıklara izin veriliyor. Lisanslı tesislerde işlenmesi şart” diyor.
* Buna rağmen Türkiye’nin ithal ettiği plastik atıkların büyük kısmının işlendiği Adana ve çevresindeki plastik kirliliği ciddi boyutlarda. Sulama kanallarında mikroplastik konsantrasyonları 132 kat kadar yüksek. Saat başı tahmini 5,3 milyar mikroplastik parçacık kanallardan geçiyor. Bu rakam Britanya’nın başkenti Thames Nehri’ndeki akışın yaklaşık 16 katı.
Bir de Türkiye’nin kendi çöpü var
Habere göre Türkiye’de belediyeler yılda 32 milyon metrik ton çöp topluyor. Bunun 3 milyon metrik tonu plastikten oluşuyor.
Avrupa Çevre Ajansı, Türkiye’deki iyiye gidişi kabul etmekle birlikte toplanan çöplerin depolama alanlarına gömüldüğünü öne sürüyor. Ajansa göre geri dönüşüm oranı yüzde 12 gibi düşük bir seviyede.
Bu düşüklüğün başlıca nedeni Türkiye’de atıkların kaynağında ayrıştırılmaması. Dolayısıyla geri dönüşebilecek malzemeler kirleniyor. Gömülmek ya da yakılmak zorunda kalıyor.
Sıfır atık projesi
Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın himayesinde 27 Eylül 2017’de başlayan, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen proje, ‘Dünya Ortak Evimiz’ sloganıyla BM nezdinde kabul gören küresel bir çevre hareketine dönüştü.
BM Genel Kurulu’nda, 14 Aralık 2022’de Türkiye’nin ana sunuculuğunda, 105 ülkenin de ortak sunucu olduğu oylamada 30 Mart ‘Uluslararası Sıfır Atık Günü’ olarak kabul edildi.
Türkiye, 2035’te geri kazanım oranını yüzde 60’a, 2053’te de yüzde 70’e çıkarmayı hedefliyor.
Avrupa atığının en büyük ithalatçısı Türkiye
Türkiye açık farkla Avrupa atığının en büyük ithalatçısı olması nedeniyle ana odak. Geçen yılki rakam yaklaşık 25 milyar adet yarım litrelik meşrubat şişesine eşdeğer 510 bin ton.
Bu miktar OECD ülkelerine ihraç edilen plastik atıkların yüzde 70’ine ve ihraç edilen tüm plastik atıkların yüzde 36’sına denk.
‘İngiliz plastik atığı Adana’da atılıp yakılıyor’
Gönüllü çevreci grup Greenpeace de 2021’deki bir araştırmasında İngiliz marketlerinden çıkan plastik atığın Adana’da gömüldüğünü ve yakıldığını duyurmuştu.
Guardian’a göre o yıl, Türkiye yoğurt kabı, salata poşeti ve plastik film dahil Britanya’nın plastik atık ihracatının yüzde 94’ünde kullanılan atık türlerini yasak ilan etmişti. Geri dönüşüm sektörünün baskısıyla yasak geri çekilmişti.
