Britanya’da Tony Blair hükümetinin 2003’teki Irak işgali öncesi ve sonrası aldığı kararlara yönelik en kapsamlı soruşturmanın bulgularını içeren ve yedi yıldır beklenen Chilcot raporu açıklandı.
Ülkede dönemin başbakanı Tony Blair’in kararı ve parlamentonun onayıyla 2003’te Irak’ın işgaline dahil olunması, dış politikada son 50 yılda alınan en tartışmalı kararlardan biriydi.
Raporu hazırlayan soruşturma komisyonunun başkanı Sir John Chilcot, “Askeri harekat son seçenek değildi” dedi.
BBC Türkçe’nin aktardığına göre Chilcot, ülkenin Irak’ın silahsızlanmasına yönelik barışçıl tüm seçenekler tüketilmeden işgale katılmayı seçtiğini, işgal sonrası planlamanın ve hazırlıkların da yetersiz olduğunu söyledi.
Chilcot hükümetin, “Irak’ta askeri harekata katılmanın yasal temeli var” şeklindeki kararının da tatmin edici olmaktan uzak olduğunu belirtti.
2 milyon 600 kelimelik rapor
Başta Blair olmak üzere dönemin önde gelen isimlerinin eleştirildiği rapor, 2 milyon 600 kelimeden oluşuyor.
Sir Chilcot raporu açıklamadan önce BBC’ye gelecekte benzer kararların çok daha dikkatli bir analiz ve siyasi hüküm sonrası verilmesini umduğunu söylemişti.
Chilcot raporun Irak’ta hayatını kaybeden 179 İngiliz askerinin ailelerinin sorularının yanıtlanmasını yardımcı olmasını dilediğini de belirtti. Nitekim raporun ardından savaş karşıtları ve ölen askerlerinin yakınlarının Blair’e yeniden özür çağrısında bulunması bekleniyor.
Blair dahil 150 kişi ifade verdi
İşgalin ardından ülkede gerek muhalefet, gerekse de iktidardaki İşçi Partisi’nden bazı vekiller, işgale katılım sürecinin soruşturulmasını talep etmişti. Blair 2007’de başbakanlığı bırakmış, halefi Gordon Brown Haziran 2009’da Chilcot başkanlığında beş kişilik bir soruşturma komisyonu oluşturmuştu. 2001-2009 yılları arasındaki olayları inceleyen Chilcot Komisyonu’nun faaliyetleri 10 milyon sterline mal oldu.
Blair, Brown ve bazı eski bakanlar ile dönemin üst düzey askeri ve istihbarat yetkilileri dahil 150’den fazla kişi ifade verdi. 150 binden fazla resmi belge de incelendi. Bir sene sürmesi planlanan soruşturmanın tamamlanması yedi yıl aldı. Bu zarfta komisyon üyelerinden biri vefat etti. Irak’ın işgaline Britanya’dan 46 bin asker katıldı.
Uluslararası Ceza Mahkemesi raporu inceleyecek
Uluslararası Ceza Mahkemesi raporda adı geçenlere dönük soruşturma açılıp açılamayacağını tespit etmek için raporu inceleyeceğini açıklamıştı.
Irak’ta ölen 29 askerin avukatları da, raporun dönemin hükümeti aleyhine dava açılmasına zemin hazırlayabileceğini söyledi.
Ülkede daha önce de Irak işgali üzerine hazırlanan raporlarda, istihbarat hatalarına dikkat çekilmiş, ancak hükümet doğrudan itham edilmemişti.
