MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
Bilecik Osmaneli Kaymakamlığı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’nın resmi internet sitesinde Türkiye’de kullanımı yasak ve ruhsatsız olan ısıtılmış tütün ürünü cihazı reklamı yapılıyor.
Vakfın sitesindeki reklamda, yalan, yanıltıcı bilgi de yer alıyor. Tütün ürününün adı verilerek, ‘Türkiye’de tamamen yasaklanmış değildir’ deniyor. Alınabileceği e-ticaret sitesine link veriliyor. E-ticaret sitesinde ürünlerin KKTC’den geldiği belirtiliyor.
Türkiye’nin kısa da olsa bir dönem başarıyla sürdürdüğü tütünle mücadelesi, darbe üstüne darbe alıyor. Mücadele programı çerçevesinde yürürlüğe giren önlem ve uygulamalar, kamunun kararlılığından ve denetimden vazgeçmesiyle kadük kaldı.
Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan en son geçtiğimiz haziranda, Dünya Tütünsüz Günü ve Çevre Haftası Programı kapsamında, farklı ülkelerden İstanbul’a gelen gençler ve sporcularla Vahdettin Köşkü’nde buluştuğunda tütün ve tütün ürünleriyle ilgili açıklamalar yaptı.
‘Bu sinsi tehlike’ye karşı mücadeleyi daha ‘kararlı’ ve ‘çok boyutlu’ sürdüreklerini belirten Erdoğan, aynı buluşmada “Tütün ürünlerine karşı en etkili, en kararlı mücadeleyi yürüten hükümetler bizim hükümetlerimizdir. Tavizsiz tavrımız neticesinde, ülkemizde sigara kullanımında az da olsa bir gerileme yaşandığını memnuniyetle müşahede ediyoruz” demişti.
Ancak pratik çok farklı.
‘Gevşemedik, tamamen bıraktık’
Tütün ve tütün ürünlerine karşı mücadele eden Sağlığa Evet Derneği Yönetim Kurulu Üyesi, göğüs hastalıkları uzmanı Doç. Dr. Osman Elbek, “Tütün kontrolünde gevşeklik yok, Türkiye tütün kontrolünden vacgeçti, bıraktı” dedi.
Endüstrinin yeni nesil ürünlerinin (e-sigara, ısıtılmış sigara vs.) kullanımları çocuk yaşlara kadar indi. En bilindik e-ticaret sitelerinde uluorta satışta. Hekimler, sağlık çalışanları, öğretmenler, emniyet mensupları vs. gibi rol modellik yapabilecek kişiler kullanıyor. Bazı sağlık çalışanları ve öğretmenlerin yeni nesil tütün ürünlerinin, endüstrinin dediği gibi daha az zararlı olduğunu düşündüklerini belirten Elbek şöyle eleştirdi:
“Görece zarardan korumak için hastalarına ve etraflarına öneriyor. Görünen o ki tütün endüstrisi bu alanda çok net hegemonyasını sağladı. Bunun karşısında kamu hiçbir şey yapmıyor. Ama artık reklamını yapmaya başladı. Önlemekle yükümlü olan kamu, gayrı yasal, Türkiye’de ruhsatlandırılmamış bir ürünün reklamını yapmaktan hiç ama hiç çekinmiyor. Çünkü gerçekten bir şey olmuyor. Bugün ısıtılmış ürünlere, e-sigaralara ulusal mevzuatta karşılığı olmamakla birlikte çok rahat ulaşılabilir. Bunu da herkes biliyor.”
‘Dumansız hava sahası artık yok’
Şu anda Türkiye’nin herhangi bir ilinde, tütün kontrol faaliyetiyle ilgili izleme, denetim, değerlendirme veya raporlama yapılmadığını belirten Elbek, şunları söyledi: “Dumansız hava sahası diye bir yer kalmadı. Kapalı ortamların tümünde duman altındayız. Hatta artık resmi olmasa da ‘iyi niyetli’ iş yerleri girişte ‘sigara içiyor musunuz?’ diye soruyor ve içmiyorsanız sizin için ayrılmış özel bir bölüme yönlendiriyor.”
Sayılarla konuşalım: 2012-2016 arasında kullanım sıklığı genelde yüzde 17, kadınlardaysa yüzde 47 arttı. Sağlık Bakanlığı’nın 2017 Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması bu kez sıklığın yüzde 33,2 arttığını ortaya koydu. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Türkiye Sağlık Araştırması, 2012-2020 arasında tütün kullanım sıklığının genelde yüzde 20, kadınlarda yüzde 38 yükseldiğini söyledi. 13-15 yaş grubu öğrencilerde tütün kullanım sıklığı alarm verici düzeyde. Türkiye ortalaması yüzde 18. Bazı yerlerde bu oran yüzde 30’lara ulaşıyor.
Türkiye şimdi ‘kötü örnek’
Sigara satış hacmi en yüksek 30 ülke arasında, en yüksek tüketim artışıyla (yıllık yüzde 2,7) yine Türkiye birinci sırada. Geçen yıl yasal sigara tüketimi bir önceki yıla göre yüzde 17,7 arttı. 137 milyar adet sigaraya erişti. Bu, bir yıl öncesine göre yüzde 18’lik bir artış. Benzer artış üretimde de var. Türkiye’de, yasal sigara piyasası dünyadaki eğilimin aksi yönünde büyüyor. 2011’den beri devam eden artış trendinde 2023’te rekor seviyelere ulaşıldı.
Elbek Türkiye’nin 2008-2011 arasında iyi-kötü bir tütün mücadelesi olduğunu ancak sonra bıraktığını söyledi:
“Herşeyi sıfırladık, başa döndük. 2008’de tütünle mücadele etmek isteyen kamusal otorite, siyasi bir iktidar vardı. Şu anda o yok. En kötü tarafı da dünyada tütün kontrolünde, özellikle Dünya Sağlık Örgütü raporları ve ödülleriyle Türkiye lider ülkeyken, şimdi tütün tükekiminin artması, politikaların sorgulanmasına neden oluyor.
Endüstrinin desteklediği vakıflar tarafından Türkiye’de tütün tüketimindeki artış gösterilerek politikaların işe yaramadığı öne sürülüyor. O yüzden zararımız sadece bu ülkenin insanına değil. Tüm dünyaya zarar verme aşamasındayız.”
Tütün mücadelesindeki gevşemenin üçüncü önemli göstergesi, nargile mekanlarındaki artış. Artık kapalı alanlarda da nargile içiliyor. Üstelik içindeki maddelerin ne olduğu da bilinmiyor.
Milletvekili Pala konuyla ilgili soru önergesi verdi
CHP Bursa Milletvekili ve halk sağlığı uzmanı Prof. Dr. Kayıhan Pala, Osmaneli Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’nın resmi internet sitesinde tütün ürünü reklamı yapılması hakkında İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’nın yanıtlaması istemiyle soru önergesi verdi.
