AYŞEGÜL KASAP
aysegulkasap@diken.com.tr
@aysegul_kasap
Son üç haftada Türkiye’den Avrupa’ya gönderilen 20 ürün ‘zehir’ ve ‘kansorejen’ madde tespiti gerekçesiyle iade edildi. Bazıları piyasadan geri çekildi.
Tarım ve Orman Bakanlığı, 7 Ocak 2025’te yeni yönetmelikle pestisit limitlerinde güncellemeye giderek Avrupa Birliği (AB) standardı getirmişti.
Bakanlık yönetmeliğin yayınladığı tarihten itibaren üç ayda uyum sağlanacağını belirtmişti. O tarihten önce yürürlükteki hükümlere uygun olarak üretilmiş gıdalar içinse “Raf ömrü boyunca piyasada bulunabilir” denmişti.
Buna karşın Avrupa’dan gıda bildirimlerinin ardı arkası kesilmiyor.
11 Nisan: Üzüm yaprakları
Almanya Türkiye’den aldığı üzüm yapraklarında beş çeşit pestisit tespit etti. Bir üründe birden fazla pestisit olması ‘pestisit kokteyli’ olarak tanımlanıyor.
Tespit edilen pestisitler ve miktarları şöyle:
| Pestisit türü | İzin verilen limit | Saptanan miktar |
| Azoksistrobin | 0,01 mg/kg – ppm | 0,024 +/- 0,012 mg/kg – ppm |
| Boscalid | 0,01 mg/kg – ppm | 2,8 +/- 1,4 mg/kg – ppm |
Famoxadone | 0,01 mg/kg – ppm | 5,1 +/- 2,6 mg/kg – ppm |
| Flutriafol | 0,01 mg/kg – ppm | 0,14 +/- 0,07 mg/kg – ppm |
| Iprovalicarb | 0,01 mg/kg – ppm | 0,53 +/- 0,27 mg/kg – ppm |
Yani izin verilen limitin;
- 2,4 katı azoksistrobin
- 280 katı boscalid
- 510 katı famoxadone
- 14 katı flutriafol
- 53 katı iprovalicarb
tespit edildi.
Ürünler ‘potansiyel risk’ denilerek piyasadan geri çekildi.
Pestisitlerin zararları
Pestisitler, insanlarda kısırlık, hormonal sistemde ve sinir sisteminde bozukluklar ve kanser gibi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Pek çok kişi gıda ve su yoluyla bu zehirlere maruz kalıyor, ancak özellikle tarım işçileri gibi doğrudan pestisitlerle çalışanlar ve bunların uygulandığı bölgede bulunan kişiler özellikle büyük risk altında.
15 Nisan: Kabuklu antep fıstığı, kurutulmuş kekik
İtalya Türkiye’den aldığı antep fıstıklarında izin verilen limitin 1,3 katı Aflatoksin B1 saptadı. Total aflatoksin miktarıysa 1,11 katı fazla çıktı.
Ürünleri ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
Aflatoksin nedir?
Tarım ve Orman Bakanlığı sitesinde şu tanım yer alıyor: “Aflatoksinler, kuvvetli zehir ve kanserojen maddelerdir. En zehir etkili olanı hem kanser hem de gen yapısını değiştirebilen Aflatoksin B1’dir.”
Bakanlık sitesinden ayrıca, ‘tüketicilerin korunması için ithalat, ihracat ve rutin kontroller esnasında numuneler alındığını ve bakanlığa bağlı laboratuvarlarda analiz edildiğini’ belirtiyor: “Zararlı olabilecek miktarda aflatoksin içeren gıda ve yemler tüketime sunulmaz.”
Kurutulmuş kekik
Belçika Türkiye’den aldığı kurutulmuş kekiklerde pirolizidin alkaloidleri tespit etti. İzin verilen limit 1000 µg/kg – ppb. Bulunan miktarsa 14914 µg/kg – ppb. Yani 14,9 katı.
Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
Pirolizidin alkaloidler nedir?
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın sayfasında yer alan açıklamaya göre pirolizidin alkaloid (PA) grubu bileşikler bazı bitkiler tarafından sentezlenen toksik etkili sekonder metabolitler. Bu nedenle, PA’ların baharat, çay, bitkisel çay, takviye edici gıda ve bal gibi ürünlerde varlığının tespit edilmesi ve bunlardan kaynaklanan insan sağlığı risklerinin belirlenmesi önemli.
Zararları
Yine bakanlığın sayfasındaki bilgiye göre insanda akut toksik etkiler için hedef organ karaciğer. PA’ya yüksek miktarlarda maruz kalınması sonucunda, hepatomegali, karın bölgesinde inflamasyon ve birçok vakada siroza kadar ilerleyen bir tablo ortaya çıkabilir.
16 Nisan: İncir, buğday ekmeği
Türkiye’den Hollanda’ya gönderilen incirlerde izin verilen limitin 1,6 katı Aflatoksin B1 ve 1,1 katı da Okratoksin saptandı. Total aflatoksin miktarıysa 1,2 katı fazla çıktı.
Ürünler hakkında ‘tehlikeli’ koduyla göndericilere bildirim yapıldı.
Buğday ekmeği
Slovakya Türkiye’den aldığı buğday ekmeğinde benzoik asit ve propiyonik asit tespit etti.
Propiyonik asitte (E280) üst limitin 2000 mg /kg olması gerekirken 2495,6 mg /kg çıktı. Yani 1,24 katı fazla.
Hiç olmaması gerekirken 10,6 mg /kg benzoik asit (E210) bulundu.
E280 migren ağrılarına sebep olabilir. Yaygın olarak ekmek ve un mamullerinde koruyucu olarak kullanılıyor.
E210 katkı maddesiyse astıma,sinirsel bozukluğa, çocuklarda hiperaktiviteye ve kurdeşene neden olabilir. Ayrıca astımı ağırlaştırabilir.
Ürünler ‘potansiyel tehlike’ koduyla piyasadan geri çağrıldı.
17 Nisan: Kuru incir, organik nohut unu
Almanya Türkiye menşeili kuru incirlerde izin verilen limitin 3,3 katı Okratoksin A buldu. Ürünlere ‘tehlikeli’ koduyla el kondu.
Okratoksin A nedir?
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın açıklamasına göre Okratoksin A toksik (zehirli) bir madde.
Bu zehirli madde, bağışıklığı baskılayıcılık, böbreklerde fonksiyonel ve yapısal bozukluklar, kanser oluşumu, sinir sistemini bozma gibi insan sağlığı için son derece ciddi yan etkilere sahip bir mikotoksin.
Organik nohut unut
Alman yetkililer, hammaddesi Türkiye’den olan ve Almanya’da üretilen nohut ununda salmonella saptadı.
Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan geri çağrıldı.
Salmonella nedir?
Sağlık Bakanlığı’nın açıklamasına göre Salmonella enfeksiyonu (salmonelloz), bağırsak yolunu etkileyen bakteriyel bir hastalık. Salmonella bakterileri tipik olarak hayvan ve insan bağırsaklarında yaşar ve dışkı yoluyla atılır. İnsanlara en sık su veya yiyeceklerle bulaşır.
Salmonella bakterisinin vücuda alınmasından yaklaşık 12-72 saat sonra ishal, ateş, bulantı, kusma ve karın krampları şeklinde hastalık belirtileri ortaya çıkar. Hastalık genellikle dört-yedi gün sürer ve çoğu kişi tedavi olmadan iyileşir.
Bazı kişilerde, ishal hastanın hastaneye yatmasını gerektirecek kadar şiddetli olabilir. Yaşlılar, bebekler ve bağışıklık sistemi yetersiz olan kişilerde hastalık daha ciddi seyreder.
22 Nisan: Çikolata, antep fıstığı, kurutulmuş maydanoz
Bulgaristan, Türkiye’den aldığı limonlarda pestisitlerden chlorpyrifos-methyl buldu. İzin verilen limit 0,01 mg/kg – ppm. Analiz sonuçlarında çıkan miktarsa 0,149+/-0,075 mg/kg – ppm. Yani 14,9 katı.
Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla geri gönderildi.
Çikolata
Belçika Türkiye’den aldığı çikolatalarda buğday alerjeni tespit etti. Üstelik bu alerjen etikete de yazılmamış.
Çikolatalar ‘tehlikeli’ koduyla piyasadan geri çekildi. Ayrıca basın aracılığıyla kamuoyu bilgilendirildi.
Antep fıstığı
Almanya Türkiye menşeili antep fıstıklarında izin verilen limitin 3,9 katı Aflatoksin B1 saptadı. Total aflatoksin miktarıysa 3,37 katı fazla çıktı.
Ürünler hakkında piyasaya ‘tehlikeli’ koduyla bilgi geçildi.
Kurutulmuş maydanoz
İsviçreli yetkililer Türkiye’den adlığı kurutulmuş maydanozda kereviz tespit etti ve alerjen olduğunu niteledi.
Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla piyasadan geri çağrıldı.
23 Nisan: Kuru incir, limon, incir
İtalya, Türkiye’den aldığı kuru incirlerde izin verilen limitin 1,8 katı Aflatoksin B1 saptadı. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınır dışı edildi.
Limon
Türkiye’den Bulgaristan’a gönderilen limonlarda pestisitlerden prokloraz tespit edildi. İzin verilen limit 0,03 mg/kg – ppm. Analiz sonuçlarıysa 1.282+/-0.641 mg/kg – ppm çıktı. Yani 42,7 katı.
Limonlar ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
Kuru incir
İtalya Türkiye’den aldığı kuru incirlerde izin verilen limitin 3,9 katı Aflatoksin B1 buldu. Toplam aflatoksin miktarıysa 3,15 katı çıktı.
Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
İncir
Hollanda Türkiye’den aldığı incirlerde izin verilen limitin 4,5 katı Aflatoksin B1 saptadı. Total aflatoksin miktarıysa 3 kat fazla çıktı.
Ürünler ‘potansiyel risk’ denilerek sınırdan reddedildi
24 Nisan: Kayısı kurusu, antep fıstığı
Almanya Türkiye’den gönderilen kurutulmuş organik kayısı parçalarında izin verilen limitin 1,7 katı alfatoksin, 9 katı da Okratoksin A tespit etti.
‘Tehlikeli’ koduyla ürünlere el kondu.
Okratoksin A nedir?
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın açıklamasına göre Okratoksin A toksik (zehirli) bir madde.
Bu zehirli madde, bağışıklığı baskılayıcılık, böbreklerde fonksiyonel ve yapısal bozukluklar, kanser oluşumu, sinir sistemini bozma gibi insan sağlığı için son derece ciddi yan etkilere sahip bir mikotoksin.
Antep fıstığı
Türkiye’den İtalya’ya gönderilen antep fıstıklarında hiç olmaması gerekirken Aflatoksin B1 bulundu. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
25 Nisan: Kurutulmuş nane
Almanya Türkiye’den aldığı kurutulmuş nanelerde salmonella saptadı. Yetkililer ürünleri ‘potansiyel risk’ koduyla ya iade ya da imha edecek.
30 Nisan: Kabak
Avusturya Türkiye menşeili kabaklarda izin verilen limitin 2,7 katı 4-Klorofenoksiasetik asit buldu. Yetkililer bu pestisitle ilgili ‘potansiyel tehlike’ koduyla bildirim geçti.
2 Mayıs: Kahve
Almanya, Türkiye’den gönderilen kahve içeceğinde izinsiz sibutramin maddesi tespit etti. Hiç olmaması gerekirken çıkan miktar 4160 +/- 1246 mg/kg – ppm.
Sibutramin nedir?
Sibutramin, kilo vermede, verilen kilonun korunmasında ve obezite tedavisinde kullanılan bir ilaç. Avrupa’da sibutramin kullanımına izin vermiyor. Bu ilaç hakkında vatandaşlarını yüksek tansiyon veya kalp ritim bozukluğu gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
5 Mayıs: Mısır çerezi, susam tohumu
Almanya Türkiye’den aldığı kavrulmuş mısır çerezinde glisidol saptadı. Hiç olmaması gerekirken çıkan miktar 1569 +/- 471 µg/kg – ppb.
Mısırlar ‘potansiyel risk’ koduyla piyasadan geri çekildi.
Glisidol nedir?
Yiyecekler ısıl işlemlerden geçerken içindeki palm yağı yüksek sıcaklarda glisidil yağ asidi esterlerine neden oluyor. Glisidil yağ esterleri sindirildiğindeyse glisidol açığa çıkıyor. Kanser araştırmalarında glisidolün farelerin midelerinde iyi ve kötü huylu tümör büyümesinde etkili olduğu gözlendi. Bilim insanları bu nedenle hayvanlarda kanserojen etki yapan glisidolün insanlara da zarar verdiğini düşünüyor.
Susam tohumu
Yunanistan Türkiye’den aldığı susam tohumlarında salmonella tespit etti. Ürünleri ‘tehlikeli’ koduyla reddetti.
