Türkiye son günlerde ifşaları, cinsel taciz ve saldırı mağdurlarını konuşuyor.
Peki ifşalar hukuki olarak ne anlama geliyor? İfşanın sınırı ve kapsamı nedir? İfşa eden biri nelere dikkat etmelidir? Bir ifşa haberi nasıl yazılmalı, gazetecinin sorumluluğu nedir?
Hukukçu Tuba Torun tüm detayları Diken’e anlattı.
Son günlerde sosyal medyanın gündemindeki konulardan biri kültür-sanat sektöründe cinsel taciz ve cinsel saldırı ifşaları.
Süreç bir grup kadının, erkek fotoğrafçıların tacizlerini açıklamasıyla başladı. Fotoğrafçıların kadınları çıplak poz vermeye ikna etmek için manipüle ettiği, hatta kadınlara cinsel tacizde bulunduğu iddia edildi.
Ardından kadınlar uğradıkları benzer saldırıları failiyle beraber ifşa etmek üzere ellerindeki mesajları paylaştı ve ifşa edilenlerin listesi oyunculardan sanat eleştirmenlerine hatta medyaya kadar genişledikçe genişledi. Paylaşımlar sürüyor.
Cinsel taciz ve saldırının hukuki boyutu
Cinsel taciz ve cinsel saldırı suçlarının basit halleri şikayete bağlı ve altı aylık süre içerisinde şikayet yapılmalı. Nitelikli halleri söz konusu olduğundaysa bu suçlar şikayete bağlı değil.
Oysa saldırının psikolojik yükünü kaldırmak ve olayın ilk şokunu atlatmak altı aydan fazla zaman alıyor.
Mağdur (18 yaşından büyük kişi) bütün yüzleşmelerini ve iç hesaplaşmalarını bir kenara koyarak bir avukata gittiğinde kendisine sorulan ilk soru şu: Olay ne zaman oldu?
İfşa nedir?
İfşa bu noktada tam olarak hukukun bittiği yerde devreye giren bir eylem ve yöntem.
Eğer şikayet edilen kişi beklenen ve yeterli cezayı almamışsa ya da zaman aşımından hiç soruşturma başlatılamamışsa kadın veya lubunya (LGBTİ+ bireyler) bu durumu kendi açık adıyla ve failin de adını belirterek yayınlayabilir.
İfşalar güvenlik ailevi ve psikolojik kaygılarla anonim de yapılabiliyor. Hatta mağdurun adının olmadığı failinse adının belirtildiği ifşalar yaygın.
Tuba Torun, ifşayı yapan kişinin bizatihi kendi adıyla bunu yapmasını ve yaşadıklarını böyle açıklaması gerektiğini söylüyor:
“İfşayı yaparken tabii ki dikkat edilmesi gereken şeyler var. Ama bana göre ifşayı, zaten bizatihi kişiler kendisi yapmalı. Yani mağdurun fiilin öznesinin bizzat işte ‘Ben bunu yaşadım, bu insan bana bunu bunu yaptı’ demesi. Çünkü ifşa meşruiyetini aynı zamanda tam da buradan alıyor. Yani başına geleni söyleme hakkında, ben bunu yaşadım diyebilme özgürlüğünden alıyor.”
İfşaların kolektif olması gerektiğini, bu şekilde faillere toplumsal yaptırımlar uygulanabileceğini söyleyen Torun, anonim kişilerce yayılan ifşaların veya “Duymuştum” şeklindeki iddiaların hukuki yaptırımlarla, tazminat davalarıyla karşılaşabileceğine dikkat çekiyor.
İfşaların haberleştirilmesi
Torun, ifşa, taciz ve cinsel saldırılara ilişkin haberlerde gazetecilere şu tavsiyeleri veriyor:
* Fail olduğu söylenen kişinin adı haberde olmalı ama adresinden tutun da telefonuna kadar hiçbir kişisel bilgisi paylaşılmamalı.
* İfşayı yapan kişinin açık adıyla bunu bizatihi yapması ve bunun da haberde yer alması mühim.
* İfşayı ve tacizi, saldırıyı anlatan mağdurun anlattığı şeyler iddia etti, ileri sürdü, öne sürdü vb. ifadelerle verilmemeli. Bu mağdurun anlattıklarını iddia kategorisine sokuyor. Halbuki ifşalar hukukun artık yetemediği, mağdurun yapacak başka bir şeyi kalmadığı noktada ortaya çıkıyor. Zaten tacizleri ve cinsel saldırıyı ispatlamak neredeyse imkansız.
Torun ısrarla haberlerde mağdurların ve faillerin adının yazması gerektiğini söylüyor, ifşaların yayılabilmesi ve kolektifleşebilmesi için bunun bir tür gereklilik olduğuna değiniyor.
Aklımızda bir soru: Hukuken ne tacizdir?
Cinsel taciz ve cinsel dokunmaya dayanan suçlarda mağdurun altı ay içinde şikayet etmesi gerekiyor. Cinsel istismarda mağdurun 15 yaşından küçük olduğu durumlarda zaman aşımı yok.
Hukuken tacize giren şeyler:
- Cinsel içerikli mesajlar atmak (seksi bulduğuna dair veya cinsel birliktelik istediğine dair mesajlar)
- İkiden fazla kez yapılan şey (mesajla, arama vs.) ısrarlı takibe girer, yani Türk Ceza Kanunu’na göre taciz.
- Fiziksel temas varsa, örneğin kalçanızı ellediyse biri bu cinsel saldırıdır. Kanunda bu basit cinsel saldırı olarak geçiyor.
- Tacize giren diğer şeyler: cinsel içerikli bir tutuş, zorla öpmek, kişiyi sıkıştırmak vb.
- Penetrasyon varsa nitelikli cinsel saldırıdır. Bazen penetrasyon olması da gerekmez. Yani mağdura bir cisimle bunu yapmaya çalışması da nitelikli cinsel saldırıdır.
Bazen cinsel içerikli olmasa da bir kişiye sürekli seni seviyorum diyerek, o istemediği halde veya istemediğini belli etmesine rağmen sürekli mesaj atmak, bunu yüz yüze söylemek, aramak da kişinin huzur ve sükununu bozma suçu kapsamına giriyor. Kısaca bu da taciz.
Torun’a göre mağdurun bu gibi durumlarda ısrarla hayır demesi herhangi bir hukuki süreçte elini güçlendirecektir. Ama mağdur taraf rahatsızlığı his ve tavır olarak da belli etmişse de bu mahkemeye bir taciz olarak sunulabilir.
Torun, mağdur tavırdan veya sözde cinsel içerikli bir taraf olduğunu hissediyorsa bunun taciz kapsamına girdiğini söylüyor.
Ayrıca mağduru sürekli aramak, mesaj atmak da ısrarlı takip suçu kapsamında.
