İlaç döviz kuru üç ayda, üç kez değişti; 1 Nisan’dan itibaren 29 lira 11 kuruşa yükseltilecek. Ancak reel kurdan (13 Mart itibariyle yaklaşık 51 lira) hala uzak. Bu yüzden ilaç yokluğunun sona ermesi beklenmiyor.
Artık kronikleşen ve eczane eczane gezdiren ilaç yokluğunu çözmek için Sağlık Bakanlığı önce ‘ilaç ihbar hattı’nı devreye soktu. İlaç sorgulama için e-posta adresi belirledi. Ardından e-Nabız sistemi üzerinden eczanelerde ilaç araması yapabilmek için ‘İlacım nerede’ adlı takip sistemini getirdi. Derken aralık ayında güncellenen ilaç avro kurunu iki kademe yükseltti. Yeni kur yaklaşık iki hafta boyunca 26 lira 87 kuruştan hesaplanacak. 1 Nisan’dan itibaren de 29 lira 11 kuruşa çıkacak.
Ancak eczacılar bu düzenlemelerin hiçbirinin sorunu çözmeye yetmeyeceğini, daha etkili önlemler gerektiğini düşünüyor.
Diken’in sorularını yanıtlayan Türk Eczacılar Birliği Merkez Heyeti üyesi Fikret Baransel, artışa rağmen ilaç fiyatlandırma modelinin ekonomik gerçeklere uymadığını söyledi.
Kişi başı ilaç satışının en düşük olduğu ülkeyiz
Verilere göre Türkiye OECD ülkeleri arasında kişi başına ilaç satışlarının en düşük olduğu ülke. 2023 verilerine göre kişi başına ilaç satışının en yüksek olduğu ülke, 2 bin 142 dolarla ABD. ABD’de ilaç satışlarının GSYH içindeki payı yüzde 2,7. OECD ortalaması 528 dolar. Türkiye, 119 dolarla Meksika ve Kolombiya’nın ardından kişi başı ilaç satışlarının en düşük gerçekleştiği OECD ülkesi. İlaç satışlarının GSYH içindeki payı, OECD ülkelerinde ortalama yüzde 1,3. Türkiye yüzde 0,9 oranıyla OECD ülkeleri arasında 26’ıncı sırada yer alıyor.
İlaç fiyatlarının belirlenmesinde uygulanan farklı politikalar, ülkelerdeki ortalama ilaç fiyatlarının da farklı seviyelerde tutuyor. 2023’te ortalama kutu fiyatı 3,3 dolar olan Türkiye’de ilaç fiyatları diğer ülkelerdeki seviyelerinin epey altında kalıyor.
‘Fiyat belirleme modeli değişmeli’
Baransel son fiyat düzenlemesinin iyi niyeti göstermesi açısından önemli olduğunu düşünüyor ve ekliyor:
“Fiyat kuru belirlenirken bir önceki yılın ortalama kurunun aritmetik olarak yüzde 60’ı alınarak hesaplanıyor. Bunun bir takım handikapları var. Çünkü yıl içinde kur dalgalanmaları çok dikine gerçekleşiyor. Yani çok yükseliyor. Bu sürdürülebilir bir model değil. Aslında 2025’in temmuz kuruyla 2026’nın ilaç pazarını yönetmeye çalışacağız. Özellikle kur hareketinin çok yüksek olduğu dönemler için bu ciddi bir problem.
Biz aslında bunu yıllar önce de söylüyorduk ama kur çok hareketli olmadığı için bir türlü kabul ettiremiyorduk. Bu kadar ciddi bir kur hareketi galiba öngörülmemişti.
Kamu da aralıkta yapılan yüzde 16.9’luk güncellemenin yeterli olmadığının farkındaydı. Zaten şubatta tekrar değerlendireceği madde olarak eklenmişti. Ancak marta kaldı. Martta da mevcut kurun yüzde 60’ı alınarak yeni kur belirlendi.”
Kur yüzünden yeni ilaçlara ulaşmak da sorun
Türk Eczacılar Birliği olarak daha reel hesaplama yöntemleri önerdiklerini vurgulayan Baransel, “Geçen yılın döviz kurunun aritmetik ortalaması değil, ağırlıklı ortalaması alınmalı. Bunun formülleri var. İlaç endüstrisinden, dağıtım kanallarına, eczanelere herkes bu konuda şikâyetçi. Bu şekilde sistem yürümüyor. Kamuyla sürekli görüşüyoruz. Onlar da farkındalar” dedi.
Tablonun sonuçlarından biri de yenilikçi ilaçlara erişim. Türkiye yüzde 4 erişim oranıyla Malta’yla birlikte erişimin en düşük olduğu ülke (incelenenler arasında).
Türkiye’deki hastaların yenilikçi ilaçların altısına erişebildiğini belirten Baransel, “Bunun temel nedeni de ilaç fiyatlandırma politikamız. Vatandaşın yenilikçi ilaç moleküllerine ulaşmasının önünü açmak için politikada bir takım değişikliklere ihtiyacımız var.” dedi.
‘İlacım nerede?‘ anlık durumu göstermiyor
Baransel e-Nabız üzerinden ilaç takibini de anlamlı bulmuyor:
“Bir yandan bu tür uygulamalarla ilacın piyasada olmadığını kabul ediliyor. Gerçekleri görmek, çözüm odaklı olmak gerekiyor.
Eczacıların olan ilacı zaten satıyor. Elinde olmayanları temin etmek için WhatsApp’tan sağdan soldan bulmaya çalışıyor. E-Nabız üzerindeki sorgulama, ilaç takip sisteminin veri tabanına dayanıyor. İlaç takip sistem veri tabanı anlık değil, bir gün öncesini gösteriyor.
Şimdi hasta sistemde gördüğü, uzaktaki eczaneye ilacını almak için gittiğinde eli boş dönebilir. İlaç satılmış olabilir. Halbuki yanındaki eczanede bulunabilir.
Daha çözüme hizmet eden şeyler yapılmalı.”
