30 yaş üstü üç kişiden beri, 65 yaş üstü iki kişiden biri gece en az bir kere tuvalete çıkıyor.
Gece boyu düzenli olarak iki kereden fazla tuvalete kalkıp uykuya dönmekte zorlanma ‘noktüri’ denen tıbbi bir sorun sayılıyor.
The New York Times’a konuşan ürolog Jeffrey Weiss, ‘‘Bu bir hastalık değil, belirti” diyor.
İdrar yolu enfeksiyonu ya da aşırı aktif mesane gibi üriner sorunların yanısıra diyabet, kalp hastalıkları ve uyku apnesi gibi sorunlar da insanı gece sık tuvalete kalkmak zorunda bırakabiliyor.
Uzmanlar hangi belirtilere dikkat edilmesi gerektiğini ve gece tuvalete kalkmanın nasıl azaltılabileceğini anlattı.
Noktüriye ne yol açıyor?
Noktüri iki nedenle ortaya çıkıyor: Ya vücut gece boyu fazla idrar üretiyor ya da mesane eskisi kadar idrar tutamıyor. Üç insandan biri bu iki durumdan mustarip.
En önemli risk etkenlerinden biri yaş. Uyku uzmanı Donald Bliwise’a göre genç yaşlarda vücut idrarın çoğunu gündüz üretiyor, ama yaşlandıkça hormonal değişimler ve böbrek işlevlerindeki bozulma nedeniyle bu üretim geceye kayıyor.
Yaşlanma aynı zamanda mesanenin esnekliğini yitirmesi, pelvik taban kaslarının zayıflaması ve prostat büyümesiyle ilişkilendiriliyor. Bu nedenle yaşlılarda noktüri daha yaygın.
Gelgelelim bazı sağlık sorunları hemen her yaşta noktüri riskini artırıyor. Örneğin diyabet ve yüksek tansiyon, böbreklerin fazla çalışarak daha çok idrar üretmesine yol açabiliyor; böylece gece tuvalete kalkma ihtimali artıyor.
Doktora görünmeli mi?
Noktüri bazen altta yatan başka bir sağlık sorununun işareti olabildiği için endişe yaratabiliyor. Ayrıca uykusuzluk belirtilerini gizleyebiliyor ya da uyku sorunlarını şiddetlendirebiliyor.
Noktüriyi temelde bir uyku sorunu olarak niteleyen hekim Alison Huang, ‘‘İnsanlar uyanınca günün sorunlarını ve dertlerini düşünmeye başlıyor, dolayısıyla hiç de dinlenmiş kalkmıyorlar” diyor.
Gece tuvalete kalkmak güvenliği de riske atıyor. 2019’daki bir çalışmaya göre noktüri, düşme riskini yüzde 20, kırık riskiniyse yüzde 32 artırıyor. Bu nedenle uzmanlar gece lambası kullanmayı, yataktan kalkarken terlik giymeyi ve banyoya giden yolu açmayı öneriyor.
Jeffrey Weiss’a göre sırf bu riskler nedeniyle noktüriyi doktora danışmak makul bir karar.
Noktüriyi azaltmak için ne yapılabilir?
Yaşlanmanın etkilerini hepten yok etmek mümkün olmasa da bazı basit yaşam tarzı değişiklikleri işe yarayabilir.
Alison Huang’a göre en önemli adımlarından biri akşam çay, kahve ve alkolden uzak durmak. Çünkü bu içecekler yalnızca uykuyu bozmakla kalmıyor, aynı zamanda vücudun daha fazla idrar üretmesine yol açıyor.
Dahası uzmanlar, uyumadan iki ila dört saat önce su dahil sıvı tüketimini sınırlamanın işe yarayabileceğini söylüyor. Yine de ilaç alırken ya da susadığınızda birkaç yudum içmekte sakınca yok.
Ayrıca kuşkonmaz, kereviz, karpuz ve üzüm gibi fazla su içeren bazı meyve ve sebzeler idrar çıkışını artırabiliyor. Vücutta su tuttuğu için tuz tüketimini azaltmak da işe yarayabilir.
Aşırı aktif mesaneye sahip kişiler pelvik taban egzersiziyle mesaneyi kontrol eden kasları güçlendirerek istemsiz kasılmaları azaltabiliyor.
‘‘İşe yarayan yöntemi bulmak için birkaç küçük değişiklik yapmak gerekebilir’’ diyor Huang ve ekliyor: “Noktürinin mucizevi bir çözümü yok.’’
