Soma’da 301 işçinin canına mal olan maden faciasının üretimdeki ani sıçramadan kaynaklanıp kaynaklanmadığı tartışılırken, ocağın sahibi Soma Kömürleri A.Ş.’nin hükümetle varılan anlaşma üzerine 2012’den sonra üretimi iki kat artırdığı, kömürü de daha fazla paraya sattığı ortaya çıktı.
2012’de yeni anlaşma imzalandı, sıçrama başladı
Radikal’den Bahadır Özgür’ün haberine göre, 2012’de devlete ait Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) ile Alp Gürkan’a ait Soma Kömürleri A.Ş. arasında yeni bir anlaşma imzalandı. Bu tarihten sonra da hem devletin şirkete ödediği para, hem de üretim arttı.
Şirket verilerinin yanı sıra Ege Linyit İşletmeleri ve Sayıştay raporlarına dayandırılan habere göre, ‘facia madeni‘nde ihmallere kapı aralayan ‘yükseliş‘in öyküsü şöyle:
Ciner’le ilk anlaşmayı bile yerine getiremedi
* TKİ, Eynez’deki madenin işletmesini, alım garantili rödevans sözleşmesiyle 27 Temmuz 2006’da Turgay Ciner’e ait Park Teknik AŞ’ye verdi. Maden şirkete 11 Ağustos 2006’da teslim edildi. Park Madencilik, 2015’e kadar madenden 15 milyon ton kömür çıkarmayı taahhüt ediyordu. 2006’da 500 bin, 2007’de 1 milyon, sonraki yıllarda 1.5 milyon ton kömür çıkarılacaktı. Ancak şirket taahhüdü yerine getiremeyeceği gerekçesiyle işletmeyi 2009’da Alp Gürkan’a devretti.
* Devlet Ciner’le yapılan sözleşmede, baz kalori değeri 2 bin 600 Kcal/kg olan kömürün tonunu 24.75 liradan almayı taahhüt etmişti. Fiyat her yıl üretici fiyatları endeksi (ÜFE) oranında zamlanacaktı; devlet kömürün tonunu 2006’da 24.75, 2007’de 26.22, 2008’de ise 28.35 liradan satın aldı.
Devlet yüzde 17 fazla bedel ödemeyi kabul etti
* Ciner, madeni 2009’da Gürkan’a devrettiğinde aynı anlaşma geçerliydi. Yine ÜFE oranında yapılan zamlarla, devlet kömürün tonunu 2009’da 30.03, 2010’da 32.69, 2011’de de 37.05’e aldı.
* Fakat 2012’de yeni bir anlaşma imzalandı; hem üretim hem fiyat aniden arttı. Eski anlaşma sürseydi 2012 fiyatı 37.96 lira olacaktı. Fakat yeni anlaşmada üretim miktarı yıllık 2.6 milyon tona yükseldi; kömürün ton fiyatı da birden 44.34 liraya yükseldi. Yani devlet, yeni sözleşme sonrası yüzde 17 fazla bedel ödemeyi taahhüt ediyordu. Fakat Sayıştay raporuna göre, bazı maliyetlerin de eklenmesiyle 2012’de Soma AŞ’ye ton başına ödeme 44.79 liraya kadar çıktı.
Üretim 1.5 milyon tondan 2.6 milyon tona çıktı
* Üretimdeki artış ise şöyle gerçekleşti: 2012’de programlanan üretim 1 milyon 513 bin tondu. Ancak yeni anlaşmada üretim yaklaşık iki kat artarak 2.6 milyon tona çıktı. Öte yandan, Soma AŞ’nin madendeki fiili üretimi 2012’de 3 milyon 800 bin tonu buldu. Yani 1.2 milyon tonluk bir üretim fazlası gerçekleşti.
* Bu kömürün tamamını devlet aldı. 2013 ve 2014 yılındaki üretim miktarı da 2.5 milyon tonun altına hiç inmedi.
