Dostlar zirvede görsün: En büyük metan sızıntılarından biri Türkiye'de

İklim zirvesine ev sahipliği yapmaya hazırlanan Türkiye’nin katı atık tesislerinin en büyük metan gazı sızıntısı kaynaklarından biri olduğu gözler önüne serildi.

ABD’deki California Üniversitesi (UCLA) araştırmacılarının Carbon Mapper uydu verilerini kullanarak yaptığı analize göre İstanbul’un Silivri ilçesindeki katı atık tesisi saatte ortalama 7,4 ton metan gazını atmosfere salıyor.

Guardian’ın haberine göre miktar Silivri’yi Türkiye’nin en çok emisyon üreten çöplüğü yapıyor. Aynı zamanda tek başına küresel ısınmaya etkisi bakımından 1,5 milyon benzinli cipin yarattığı kirliliğe denk bir duruma düşürüyor.

Benzer bir durum da İstanbul’un diğer yakasındaki Şile’de var. Buradaki çöp depolama alanından atmosfere saatte 4 ton metan gazı sızıyor. Bu da yaklaşık 800 bin cipin emisyonuna eşdeğer.

Uydu verileri benzer sızıntıların İzmir (Menemen), Ankara ve Antalya’daki tesislerde de sürdüğünü gösteriyor.

‘Metan gazı gölgesi’nde iklim zirvesi

Ortaya çıkan veriler, iklim diplomasisi açısından kritik bir dönemece denk geliyor. Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31’inci Taraflar Konferansı, yani COP31, 9-20 Kasım 2026’da Antalya’da düzenlenecek. Türkiye, zirvenin eylem gündeminin merkezine metan emisyonlarının azaltılmasını koymuş.

COP31 başkanı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Başkanı Murat Kurum 9 Haziran’da metan emisyonlarını düşürmenin ‘yakın vadeli sıcaklık artışını yavaşlatacak en hızlı ve etkili strateji’ olduğunu vurgulamıştı:

“Atık sektörü, insan kaynaklı metan emisyonlarının yaklaşık yüzde 20’sini oluşturmaktadır. Elimizde kanıtlanmış ve ölçeklenebilir çözümler bulunmaktadır. Bu durum, özellikle insan kaynaklı atıklardan meydana gelen metan emisyonlarının azaltılması için önemli bir imkan sunmaktadır. Bütün tarafları, 2035 yılına kadar atık üretimindeki artışın yarı yarıya azaltılması hedefini benimsemeye çağırıyoruz.”

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ve BM Sıfır Atık Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan da uluslararası platformlarda sıfır atık ve emisyon azaltımı çağrılarını sık sık tekrarlıyor.

Buna karşılık Türkiye, metan emisyonlarını 2030’a kadar yüzde 30 azaltmayı taahhüt eden 159 ülkenin bulunduğu ‘Küresel Metan Taahhüdü’nü henüz imzalamadı. Ayrıca geçen yıl yürürlüğe giren emisyon izleme mevzuatı yalnızca karbondioksiti kapsıyor. Çöp gazından enerji üreten veya biyokütle kullanan tesisleri bu denetimin dışında tutuyor.

Köylüler kokudan şikayetçi

Silivri çöplüğüne yakın Yolçatı köylüleri yazın bile pencereleri kapattıran ağır kokudan şikayetçi. Tesisin işletmesinden sorumlu İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) İSTAÇ yetkilileriyse uydu görüntüleri karşısında kille kaplanmamış açık alanlara dikkat çekiyor.

Tesiste saatte 6 bin metreküp metan gazının yakalanarak enerjiye dönüştürüldüğü öne sürülüyor. Yetkililer, 1993’de Ümraniye çöplüğünde 39 kişinin öldüğü patlamayı hatırlatıp depolama sisteminin iyileştirildiğini savunuyor.

Metan gazı küresel ısınmanın dörtte birinden sorumlu

Küresel ısınmanın yaklaşık dörtte birinden sorumlu metan gazı, atmosfere salındığında karbondioksite göre çok daha güçlü bir sera etkisi yaratır. Atmosferdeki ömrü karbondioksite kıyasla daha kısa olduğu için, metan sızıntılarının kesilmesi bilim insanları tarafından iklim krizinde hızlı sonuç veren ‘acil durum freni’ olarak nitelendirilir.

Güney Kore gibi ülkeler gıda atıklarının neredeyse hepsini geri dönüştürerek çöplüklerde organik çürümeyi ve metan oluşumunu kaynağında engelliyor. Türkiye’de ise tesislerdeki bakımsızlık, gaz yakma yetersizliği ve organik atık yönetimi eksikliği devasa sızıntılara neden oluyor.

Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) 2025’teki verilerine göre 2018-2021’de metan salma potansiyeli en yüksek olan 10 bölge şöyleydi:

Verdiğiniz verilerin Türkçe karşılıklarıyla düzenlenmiş tablosu aşağıdadır:

2021’de metan gazı emisyonu kaydedilen en yüksek seviyeye çıktı

The Guardian araştırdı: Türkiye Avrupa’nın ‘plastik atık çöplüğü’ mü?