MESUDE DEMİR
Kalp damarlarında ciddi darlık olan her yüz kişiden yaklaşık 20’sinin beyni besleyen şah damarlarında da benzer darlık gelişiyor. Bu darlık inmenin en sık görülen nedenlerinden biri.
Tüm iskemik olayların (kan akışının azalmasıyla dokuların oksijensiz kalması) yaklaşık yüzde 25’i yine şah damarlarındaki (karotis arter) tıkanmadan kaynaklanıyor.
Şah damarı, aynen kalp damarlarında olduğu gibi ateroskleroza (kireçlenme) bağlı daralabiliyor. Ateroskleroz, yani damar sertliği hastalığı, şah damarının duvarında yağ ve kireç birikimine neden oluyor.
Şah damarının duvarında birikmiş yağ ve kireç tabakasının düzensiz yüzeyinde oluşan küçük pıhtılar, kan akımıyla beyin damarları içine kaçarak tıkanmalarına ve hastada ani inme (felç, beyin krizi) gelişmesine neden olabiliyor.
‘Tekrarlamasın diye inmenin sebebi bulunmalı’
Kalp ve damar hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Mutlu Vural’ın verdiği bilgiye göre, diyabet, sigara içilmesi, yüksek tansiyon ve yüksek kolesterolü olan, 70 yaşın üzerindeki hastalarda bu sıklık artıyor. Şah damarlarındaki tıkanıklık hiç belirti vermeyebiliyor.
Belirtisi olmayan bu hastaların şah damarlarına müdahale edilmediğini belirten Vural şöyle konuştu:
“Kalp damarlarında müdahale ediyoruz. Ancak beynin bir güzelliği var. Beyne iki vertebral arter gidiyor. İki tane de şah damarı var. Bu atardamarlar bir ‘havuz’a boşalıyor.
Birinde bir olay olduğunda, diğeri destekleyebiliyor. Bir de beyin içindeki damarlarda doğal baypaslar gelişebiliyor. Günümüzde belirtisiz hastada ilaç tedavisi eğilimi var.”
Vural, baypasa giden hastaların mutlaka boyun damarlarına da bakıldığını hatırlattı: “Açık kalp ameliyatlarında hasta kalp-akciğer pompasına bağlandığında nörolojik fonksiyonlarda kayıpların olmasından korkuluyor. Bunlara müdahale planları yapılıyor.”
Hasta inme ya da iskemik atak geçirmişse boyun damarlarına bakmak şart. İnme geçiren hastalara yapılan doppler ultrasonografi incelemesinde, yüzde 60’lara varan oranlarda şah damarlarında darlık saptanıyor.
Vural inmenin tekrarlama riski bulunduğunu söyledi ve ekledi: “Tekrarlamasın diye inmenin sebebini bulmamız gerekiyor.”
Kalp damarlarına iyi gelen, beyin damarlarına da yarar
Ender de olsa bazı hastalarda şah damarları kalp damarlarından önce tıkanıyor. Ancak kalp damarlarına iyi gelen her şey, şah damarına da yarıyor.
Neler yapılmalı?
Vural damar sağlığını korumak için şu önerilerde bulundu:
- Sigara içmeyin,
- Tansiyonunuzu normal sınırlarda tutun,
- Kan şekerinizi yönetin,
- Fazla kilo almaktan kaçının,
- Kan kolesterol ve lipid düzeyleri kontrol edin,
- Alkol miktarını kısıtlayın,
- Hareketli olun.
