Sel suları çekilse de geride sağlığı tehdit eden pek çok sorun bırakıyor. Su ve kanalizasyon sistemlerinin bozulması biyolojik ve kimyasal kirlenmeye yol açabiliyor. Kontamine gıda, su ve eşyalarla bulaşan enfeksiyöz hastalıklar sellerden sonra daha çok ortaya çıkıyor.
Su ve kanalizasyon alt yapıları zarar gördüğü için sellerden sonra öncelikle su ve besin kaynaklı ishalli hastalıkların ortaya çıkması bekleniyor. Enterotoksijenik e-coli enfeksiyonları, şigellozis, hepatit-A, leptospirozis ve giardiazis salgınları görülme riski artıyor.
Halk sağlığı uzmanı Doç. Dr. Cavit Işık Yavuz, sel suyuyla temas eden gıdaların tüketilmemesi konusunda uyardı.
Sel felaketleri yalnızca boğulma ve yaralanma gibi doğrudan tehlikelere yol açmıyor. Elektrik çarpması, doğalgaz kaçağı, yangın ve patlamaların yanısıra kirlenmiş su ve gıdalar aracılığıyla bulaşan hastalıklar da halk sağlığını tehdit ediyor.
Yavuz, sel ilerlerken kanalizasyon atıkları, kimyasallar ve çevredeki diğer kirleticileri taşıyabileceğini, bu nedenle sel suyuyla doğrudan temasın önlenmesi gerektiğini söyledi.
Yavuz’un verdiği bilgilere göre sel suları deri ve göz enfeksiyonlarına, su ve gıdalarla bulaşan hastalıklara yol açabilir. Özellikle açık yarası olan kişiler sel suyuyla temas etmemeli. Ayrıca eşyaların ve diğer malzemelerin yeniden kullanılmadan önce yıkanması hatta sulandırılmış çamaşır suyuyla dezenfekte edilmesi gerekiyor.
Elektrik çarpması ve gaz kaçağı tehlikesi
Sel sırasında altyapının zarar görmesi elektrik kaçaklarına ve doğal gaz sızıntılarına neden olabiliyor. Bu durum elektrik çarpması gibi ciddi tehlikeler yaratabiliyor. Nitekim son taşkında 14 yaşındaki bir çocuk elektrik çarpması sonucu hayatını kaybetti.
Yavuz, sel sularının bastığı evlere girildiğinde elektriklerin açılmaması ve elektrikli cihazların kullanılmaması gerektiğini belirtti. Binaların sel nedeniyle uğradığı hasara bağlı olarak doğalgaz kaçaklarının da meydana gelebileceğine dikkat çekti.
Kemirgenlerle karşılaşma olasılığı artıyor
Sel felaketleri, yalnızca insanları değil, diğer canlıların yaşam alanlarını da etkiliyor. Yaşam alanlarının zarar görmesi, bazı bölgelerde kemirgenlerle karşılaşma olasılığını artırabiliyor. Kemirgenlerle ilişkili hastalıklar ve ısırıkların yanı sıra yılan ve akrep sokmaları da sel sonrasında dikkat edilmesi gereken riskler arasında.
Yavuz, sel sonrasında vektörlerle bulaşan hastalıklar ve kemirgenlerle ilişkili sorunlara karşı da önlem alınması gerektiğini belirtti: “Özellikle ishalli hastalıklar açısından riskin daha uzun sürebileceğini unutmamak gerekiyor. Literatürde bazı bölgelerde selden birkaç ay sonra ortaya çıkan salgınlar var.”
60 santimetrelik su, aracı sürüklemeye yetiyor
Suyun 30 santimetre yükselmesi araç üzerinde 700 kilogramlık bir itmeye neden oluyor. 60 santimetrelik bir yükselme bir aracı sürüklemeye yetiyor.
Yavuz’un aktardığına göre sel sırasında araçta beklenmemesi gerekiyor. Araçlar sürüklenip kontrolün yitirileceğinden suyun yükselmesi durumunda güvenli ve yüksek bir alana geçilmesi önemli.
Sel suları içinde yürümeye çalışmak da ciddi riskli. Mümkün olduğunca suyla temastan kaçınılması ve güvenli bölgelere geçilmesi gerekiyor.
‘Erken uyarı sistemleri önemli‘
İklim kriziyle birlikte aşırı hava olaylarının önem kazandığını, kentlerinse bu olaylara karşı yeterince hazırlıklı olmadığını belirten Yavuz, bireysel önlemlerin yanısıra afet hazırlık planlarının da geliştirilmesi gerektiğini söyledi. Türkiye’de erken uyarı sistemlerinin çalıştığını, bunun takip edilmesi gerektiğini hatırlattı.
Yavuz, Dünya Meteoroloji Örgütü’nün erken uyarı sistemlerinin kayıpları yüzde 30 azalttığına ilişkin değerlendirmesine dikkat çekti. Özellikle dere yataklarındaki ev ve iş yerlerinde yaşayanların olası taşkın riskini önceden değerlendirmesi, şiddetli yağış ve sel durumunda geçilebilecek güvenli alanların önceden belirlenmesi gerektiğini söyledi.
‘Dizinizi geçen suya girmeyin‘
Türk Tabipleri Birliği Halk Sağlığı Kolu’nun sellerle ilgili uyarıysa şöyle:
* Sel alanlarından uzak durunuz, özel bir beceriniz yoksa kurtarma ve temizleme çalışmalarını engellemekten başka bir işe yaramayabileceğinizi unutmayın.
*Yüksek yerlerde bulunmaya dikkat ediniz ve sel basmış yolda araç kullanmayınız.
*Dizinizi geçen suya girmeyiniz.
*Kopmuş elektrik tellerinden uzak durunuz ve ilgili yerlere bildiriniz. Sele bağlı ölümlerin önemli bir kısmı elektrik çarpması sonucu görülür.
*Çocukların su birikintilerinde oynamasına izin vermeyiniz.
*Selden etkilenen binalarda el feneri kullanınız; yanıcı, patlayıcı madde riskine karşı kibrit, çakmak kullanmaktan kaçınınız.
Dokuz ölçü suya, bir ölçü çamaşır suyuyla temizlik
*Kaynağını bilmediğiniz suyu kullanmayın. İçilebilir özellikte olduğundan emin olmadığınız suları içmeyiniz. Sadece şişe suyu ya da önceden depoladığınız hazır gıdaları ve temiz suyu tüketiniz.
*Gerektiğinde su temizliği için klor kullanınız. Klor piyasada hazır tabletler halinde satıldığı gibi, tablet bulunmaması halinde belli noktalara dikkat ederek kireç kaymağı ve çamaşır suyu gibi malzemelerden de elde edilebilir. Konu hakkında daha doğru bilgi edinmek için en yakın sağlık kuruluşuna başvurunuz.
*Sağlıklı olmayan suları diş fırçalama, tabak yıkama, yemek yapmak ve buz elde etmek amacıyla kullanmayınız.
*Çocukların sel suları içinde veya sel suları ile kirlenmiş oyuncaklarla oynamalarına izin vermeyiniz.
*Evin temizlenmesinde dokuz ölçü suya bir ölçü çamaşır suyu katılmış suları kullanınız. Temizleme sırasında lastik eldiven ve bot giyiniz.
