MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
Yaşa bağlı yakın görme kaybının (presbiyopi) tedavisine gözlüksüz, ameliyatsız ‘çözüm’ sunan göz damlası, gözlükleri ya da ameliyatları rafa kaldırır mı? Şimdilik ‘hayır’. Ama günün yaklaşık 10 saatini gözlüksüz geçirmeye olanak sunuyor.
ABD Gıda ve İlaç Kurumu’nun (FDA) onay verdiği bir göz dalması, yakın görme sorunu yaşayanlarda heyecan yarattı. Gözlüksüz ‘burnunun ucunu’ göremeyenler için, gözlerine damlattıkları bir damlayla görüş kazanmak kulağa çok hoş geliyor.
Sağlıklı gözlerde aydınlatmanın yeterli olduğu ortamlarda cisimlerden yansıyan ışınlar gözbebeği içerisinden önce kornea, daha sonrasında da göz merceğinde (lens) kırılarak göz retinasına düşer. Göz kaslar yardımıyla gözbebeği ve merceğini ayarlar. Cismin görüntüsünü en net görüntüyü elde edecek şekilde retinaya odaklamaya çalışır.
Yaşlanmayla göz merceği kırıcılık özelliğini yitirmeye başlar. Normalde retinaya ulaşması gereken cisim görüntüsü, retinanın arkasına düşer. Cismin bulanık algılamasına ve yakın görmenin bozulmasına neden olur. Cismin normal olarak algılanabilmesi için cisim görüntüsünün tekrar retina üzerine odaklanması gerekir.
Üçüncü seçenek: Göz damlaları
FDA pilokarpin etken maddesi içeren başka bir damlaya (Vuity) da onay vermişti. Göz tansiyonu (glokom) için geliştirilmiş bir ilaç. Hem göz bebeğine hem de gözün içindeki yakını görmeyi sağlayan odaklanma kasına etki ediyor. Göz bebeğini küçülterek yakın görmeyi düzeltiyordu. O zaman da benzer heyecanlar yaşandı. Endikasyonlarına presbiyopi eklendi.
Fakat bazı kullanıcılarda uzak mesafede bulanıklık, ışıkta azalma ve kaş bölgesinde baskı hissi gibi yan etkileri var. Ender de olsa retina ve göz içi sıvısıyla ilgili komplikasyonlar bildirildi. Vuity Türkiye’de de ruhsatlı ve ağırlıklı olarak göz tansiyonu için reçete ediliyor.
Lenz Therapeutics tarafından geliştirilen VIZZ, Vuity gibi önce göz tansiyonuna yönelikti. Aceclidine etken maddeli ilaç göz tansiyonu üzerinde beklenen performansı göstermese de yan etkisi başka bir kapıyı araladı. Doğrudan göz bebeği üzerinde etkili. Gözbebeğini küçültüyor ve yakın görmeyi düzeltiyor.
Malum göz kamera gibi çalışıyor. Mercek kısıldığında göze giren ışık azalıyor. Bu esnada odak derinliği artıyor. Daha net görülebiliyor. Böylece yaşla birlikte esnekliğini kaybeden göz merceğinin yakın görme yeteneğindeki azalma telafi ediliyor.
Gözdeki yaşlanmayı telafi etmek için yakın zamana kadar üç seçenek vardı. Yakın gözlüğü, lens veya cerrahi. Son yıllarda bunlara göz damlaları da eklenmeye başlandı.
Etkisi ortalama 6-8 saat sürüyor
Klinik çalışmalara göre VIZZ kullanan yüz kişiden 40’ında 10 saat geçmesine rağmen damla hala etkili. Odaklanma kasına belirgin etkisinin olmaması, ondan önceki tedavilerin yan etkilerini de büyük ölçüde ortadan kaldırıyor. Üç ayrı, çift kör kontrollü çalışmada (yaklaşık 30 bin kişi) ciddi bir yan etki bildirilmedi. Etkisi genellikle 15-30 dakika içinde başlıyor, ortalama 6-8 saat sürüyor.
Yeni ilacın FDA onayı alması ABD’de kullanılabileceği anlamına geliyor. Yıl sonuna kadar piyasaya verilmesi bekleniyor. Avrupa İlaç Ajansı (EMA) onayı henüz yok. Türkiye’de reçete edilebilmesi için Sağlık Bakanlığı ruhsatı alması gerekiyor.
Göz Vakfı Bayrampaşa Göz Hastanesi’nden göz sağlığı ve hastalıkları uzmanı Op. Dr. Nihat Tamer’e yeni seçeneği sorduk.
Tamer yakını bulanık görenlerin (45 yaş üstü) ortamdaki ışık artarsa daha iyi görebildiklerini vurguladı: “Bunun sebebi göz bebeklerinin küçülmesi.
Buna ‘pinhole etkisi’ (iğne deliği etkisi) diyoruz. Göz bebeğinin küçülmesi sonucu, yalnızca ortadan gelen görüntü tam göz merkezine oturur. Bu da net görmeyi sağlar.
Pilokarpin ve aceclidine damlaları, pinhole etkisini yapay olarak oluşturabiliyor.
Aceclidine daha seçici ve sadece göz bebeğine etki ediyor. Odaklanma kasına etkisinin çok az olması sebebiyle presbiyopi için tercih edildi.
Bildirilen yan etkiler aceclidinede daha az.”
Gece araba kullanılması önerilmiyor
Vızz’ın en önemli yan etkisi, göze az ışık girmesi. Tamer bu nedenle gece araba kullanılmasının riskli olacağı uyarısı yapıyor: “Merceğin kısılması yakın için net görüntü sağlasa da bu sefer içeri giren ışık azalıyor. Daha karanlık görülüyor.”
Tamer’e bu damlaları yakın görme nedeniyle kendisinin kullanıp kullanmayacağını sordum. Tamer, “Zorunlu kaldığım takdirde bugünü geçirebilmek için evet, kullanabilirim. Ama devamlı değil” yanıtı verdi.
Öte yandan ilacın geçici yanma, batma, bulanık görme, geçici göz kızarıklığı, aşırı sulanma, hafif baş ağrısı gibi yan etkileri olabiliyor.
