İsrail hükümeti, İran’la savaşın medyada nasıl haberleştirileceğine ilişkin talimatlar yayınladı.
İsrailli Tuğgeneral Kobi Mandelblit çarşamba günkü genelgede, ülkedeki medya kuruluşlarının ve gazetecilerin İran saldırılarının etkileri konusunda neyi yayınlayıp yayınlayamayacağına ilişkin yeni kuralları duyurdu.
Al Jazeera’nın haberine göre İsrail’de sansür, ülke tarihinden bile eskiye dayanıyor. Öyle ki basın özgürlüğüne ilk kısıtlamalar 1945’te İngilizlerin Filistin Mandası döneminde başladı, üç yıl sonra İsrail devleti kurulduktan sonra da yasalara dahil edildi.
Mayıs 2024’ten beri İsrail’de Al Jazeera yasaklı. Kasımdan bu yana da İsrail’in ‘The New York Times’ı diye bilinen liberal gazete Haaretz‘e hükümet politikalarını eleştirdi diye yaptırım uygulanıyor. Haaretz, kısıtlı kaynaklarına rağmen Gazze’de olup bitenleri ve İsrail hükümetinin hatalarını gün gün detaylı haber ve analizlerle aktarıyordu.
Peki yeni kısıtlamalar neler ve İsrail’de medya özgürlüğü diğer ülkelere kıyasla ne durumda?
Yeni kısıtlamalar neler?
İsrail-İran savaşıyla ilgili yeni ‘düzenlemeler’, gazeteci ve editörlerin İran saldırılarının İsrail’e etkisini haberleştirmelerini kısıtlıyor.
Çarşamba yayınlanan ‘İsrail İç Cephesindeki Saldırıya İlişkin Medya Haberleri İçin IDF (İsrail ordusu) Sansür Rehberi’ başlıklı genelgede, editörlerden, füze ve insansız hava aracı saldırılarına ilişkin haber yaparken ‘sıkı önlemler’ alması istendi.
Ayrıca genelgede saldırı yerlerini ve hava savunma operasyonlarını gösterebilecek veya ‘düşmanın işine yarayabilecek’ ve ‘devlet güvenliğine somut tehdit’ oluşturabilecek hasar tespitlerini bildirmeme konusunda da uyarı yapılıyor.
Gazeteci ve editörlere özellikle şunlar yasaklandı:
- Özellikle askeri tesislere yakın hasar görmüş bölgelerden yayın yapmak.
- Hasar görmüş bölgeleri drone veya geniş açılı kameralarla göstermek.
- Güvenlik tesislerinin yakınında hasar görmüş bölgelerin konumunu belirtmek.
- İsrail füzelerinin fırlatılma anlarını ya da İran füzelerinin imha edilme görüntülerini yayımlamak.
- Sosyal medyada paylaşılan videoları ‘sansür makamı’ incelemeden paylaşmak (Kimi paylaşımların ‘düşman üretimi sahte haber’ olabileceği not düşülmüş).
Yeni kısıtlamalar derhal yürürlüğe girdi. Nitekim salı sabah limanı hedefleyen saldırıları görüntülemek için kamera hazırlayan fotoğrafçılar, liman kenti Hayfa’da gözaltına alındı.
Index on Censorship gibi basın özgürlüğü örgütlerine göre İran’la savaşa ilişkin haberler kısıtlanmadan önce de İsrail’de ‘güvenlik’ bahanesiyle sansür uygulamaları yaygındı. Öyle ki ordu, istihbarat teşkilatlarından idari tutuklulara kadar birçok alanda yetkiliydi.
Herhangi bir gazeteci veya medya grubu sansür kurulunun kararına karşı Yargıtay’a başvurabiliyor. Yargıtay’ın kararları bozma yetkisi var.
Sansür ne sıklıkla uygulanıyor?
Kısaca: Sık sık.
Mayısta İsrail-Filistin dergisi + 972, Gazze’ye saldırılar başladığından beri medya sansürünün ‘görülmemiş ölçüde’ arttığını yazdı.
Derginin aktardığına göre 2024’te İsrail askeri sansür birimi bin 635 haberi yasakladı, altı bin 265 habere de kısmen sansür uyguladı. Yani haberlere günde yaklaşık 21 kez müdahale edildi; bu sayı 2014’teki Gazze çatışmalarında aşağı yukarı 10’du, barış dönemindeyse 6,2.
İsrail’de basın özgürlüğü ‘Batı-tipi’ demokrasilere kıyasla ne durumda?
İsrailli liderlerin kendilerini aynı kefeye koyduğu demokratik ülkelerin hiçbirinde İsrail’in askeri sansür birimine benzer bir kurum yok.
Sınır Tanımayan Gazeteciler’in (RSF) Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’ne göre İsrail 180 ülke arasında 112’nci sırada, Haiti, Güney Sudan ve Çad gibi ülkelerin altında yer alıyor. Türkiye ise 159’uncu sırada.
RSF şöyle diyor: ”Hamas saldırısından sonra 7 Ekim 2023’te başlattığı Gazze savaşından bu yana İsrail, basın özgürlüğü, medya çoğulculuğu ve editoryal bağımsızlığa kısıtlamaları giderek artırıyor.”
RSF ayrıca İsrail’de yayınları denetleyen kurumlara hükümete yakın kişilerin atandığını ve üst düzey isimlerle yalnızca Kanal 14 gibi ‘yandaş’ medyanın söyleşi yapabildiğini belirtti.
