ALTAN SANCAR
altansancar@diken.com.tr
@altansancarr
Altı muhalefet partisi, uzlaştıkları mutabakat metnini 28 Şubat 2022’de Bilkent Otel Konferans Merkezi’nde saat 13.30’da kamuoyuna duyuracak. Partilerin seçtiği adres Türkiye siyasetinde dikkat çeken kırılma anlarına tanıklık yapmasıyla biliniyor. Bilkent Otel, 2001’de AKP’nin kuruluş etkinliğine ve AKP’den kopanların partilerini ilanına ev sahipliği yapmıştı.
Tarih 14 Ağustos 2001, adres Ankara Bilkent Otel… Milli Görüş Hareketi’yle yollarını ayıran eski İstanbul belediye başkanı Tayyip Erdoğan ve yakın çalışma arkadaşları Abdullah Gül, Bülent Arınç, Abdülkadir Aksu ve Abdüllatif Şener gibi isimler Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) adını vererek kurdukları partinin hedeflerini açıklamak üzere yoğun güvenlik önlemleriyle konferans salonunda bir araya geldi. Partinin amblemi, ışık saçan ampul olarak belirlendi. Etkinlikte partinin programı ve hedefleri duyuruldu.
Partinin ilkelerinin amacı, ‘toplumsal merkezi siyasetin merkezine taşımaya yönelik’ olduğu ifade edilen programda,0 ‘toplumsal alanın geniş tutulmasının hedeflendiği’ savunulmaktaydı. AKP’nin Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Bildirgesi ve Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleşmesi belgelerini referans kabul ettiği duyuruluyordu.
Programda, şu ifadeler yer alıyordu: “AK Parti, en alt kademesinden genel başkanına kadar Türkiye’de görev süresini sınırlandıran ilk partidir. Adalet ve Kalkınma Partisi liderliğin bilincinde olan, ancak, partiyi liderlik sultasına dönüştürmeyen bir yapı ile siyasi hayata ‘Merhaba’ diyor. Adalet ve Kalkınma Partisi’nin lideri demokrat ve interaktiftir. Katılımı ve kolektif karar almayı benimser. Açık, inanılır, tutarlı ve ilkelidir.” Ek olarak eğitim ve sağlık gibi alanlarda özelleştirme hedefi açık biçimde duyuruluyordu. O gün kurucular arasında Ali Babacan ismi de yer alıyordu.
Aradan uzun yıllar geçti. AKP’nin 2001’de hedefine koyduğu özelleştirme hedefi 2002’de iktidara gelmesinin ardından harfi harfine gerçekleştirildi. Eğitimde özel okulların sayısı hızla arttı, şehir hastaneleri ve sayısı hızla artan özel hastanelerle sağlıkta özelleşme zirveye ulaştı. Özelleştirmeler, enerji alanından telekomünikasyona, savunma sanayinden tarıma kadar uzandı.
Öte yandan kuruluşunda Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleşmesi’ne bağlılık bildiren AKP, bu bünyede kurulan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarını uygulamamaya başladı. Yıllar sonra aralarında iş insanı Osman Kavala ve HDP’li seçilmişlerin de olduğu siyasilerin kararları için AKP’nin lideri Tayyip Erdoğan’dan “Bizim mahkeme kararlarımızı tanımayanı biz de tanımayız” cümleleri duyuldu.
2017 yılında Türk tipi başkanlık sistemi referandumuna gidildi ve bir yıl sonraki seçimde bu yetkiler AKP’nin lideri Erdoğan’a teslim edildi. Kuruluşunda “En alt kademesinden genel başkanına kadar Türkiye’de görev süresini sınırlandıran ilk partidir” denilen AKP’de üç dönem kuralı kaldırıldı ve Erdoğan hem cumhurbaşkanı hem de AKP genel başkanı olarak siyasi hayatını sürdürdü. Tam da bu tarihlerde parti içinde kaynamalar başladı.
AKP’nin kurucularından olan ve bakanlık görevlerini de üstlenen Ali Babacan, 8 Temmuz 2019 tarihinde partisinden istifa etti. İçinde bulunulan şartlarda, ‘Türkiye için yepyeni bir gelecek vizyonuna ihtiyaç duyulduğunu’ belirten Babacan, “Ülkemiz için her alanda doğru analizler, yeniden düşünülmüş stratejiler, planlar, programlar gerekmektedir” ifadelerini kullandı. Babacan’ın parti kuracağı iddiaları ise uzun süredir konuşulmaktaydı.
AKP’nin ikinci genel başkanı ve 28 Ağustos 2014 – 24 Mayıs 2016 tarihleri arasında başbakanlık yapan Ahmet Davutoğlu’nun da partisinden ayrılacağı ortaya çıktı. Nitekim 13 Eylül 2019’da partisinden istifa etti. 12 Aralık 2009 tarihinde ise istifa ettiği AKP’nin temelinin atıldığı Bilkent Otel’de kurduğu Gelecek Partisi’ni ilan etti. Davutoğlu konuşmasında başkanlık sistemini eleştirerek “Bu sistem devam ettiği takdirde demokratik toplum düzenini sürdürmek mümkün olmayacaktır” dedi. Gelecek Partisi Genel Başkanı Ahmet Davutoğlu konuşmasında parlamenter sisteme geri dönüş mesajı verdi.
Davutoğlu’ndan önce istifa eden Babacan, 9 Mart 2020’de yine aynı adresi tercih etti ve Bilkent Otel’de DEVA adını verdikleri partinin kuruluşunu ilan etti. DEVA’nın 90 kişilik kurucular kurulu listesinde eski adalet bakanı Sadullah Ergin, eski sanayi bakanı Nihat Ergün, eski kadın ve aileden sorumlu devlet bakanı Selma Aliye Kavaf gibi eski AKP’liler de yer aldı.
Bilkent Otel’de kurulan AKP’yle iktidarda yer alanlar, yine aynı otelde ilan ettikleri yeni partileriyle muhalefet rolünü üstlenmeye aday olduklarını duyurmuştu.
İki partinin de üstlendiği muhalefet rolü sonrası, MHP’den kopanların kurduğu muhalefetteki İYİ Parti ve AKP döneminin ana muhalefet partisi CHP’yle temaslar başladı. Dört partinin görüşmeleri Demokrat Parti ve AKP’lilerin koptuğu Milli Görüş Hareketi’nin temsilcisi Saadet Partisi de katıldı. Altı muhalefet partisinin genel başkan yardımcıları, 2017 yılında referandumla getirilen başkanlık sistemini değiştirmek ve yerine ‘güçlendirilmiş parlamenter sistemi’ getirmek üzere görüşmeler yapmaya başladı.
CHP Genel Başkan Yardımcısı Muharrem Erkek, İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Bahadır Erdem, Saadet Partisi Genel Başkan Yardımcısı Bülent Kaya, Demokrat Parti Genel Başkan Yardımcısı Bülent Şahinalp, DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı Mustafa Yeneroğlu ve Gelecek Partisi Genel Başkan Yardımcısı Ayhan Sefer Üstün’ün gerçekleştirdiği toplantılar 12 Şubat 2022 gecesi partilerin liderlerini bir araya getirdi.
Bu toplantıdan parlamenter sistem hedefiyle birlikte AKP’nin kuruluşundaki Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) vurgusunun yer aldığı bir açıklama yapıldı.
Genel başkan yardımcılarının üzerinde çalıştıkları ve uzlaştıkları metnin de 28 Şubat 2022’de kamuoyuyla paylaşılacağı duyuruldu. Adres ise yine aynıydı: Bilkent Otel…
CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Demokrat Parti Genel Başkanı Gültekin Uysal, Gelecek Partisi Genel Başkanı Ahmet Davutoğlu, İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener ve Saadet Partisi Genel Başkanı Temel Karamollaoğlu Türkiye siyasi tarihini değiştiren anların yaşandığı otelde bir araya gelecek.
Bilkent Otel’deki etkinliğe sivil toplum, meslek örgütleri, barolar, insan hakları dernekleri, iş dünyası temsilcileri ile akademisyenlerin davet edilecek. Burada parti liderleri mutabakat metnini imzalayacak ve birer konuşma yapacak. Ardından çalışmaları yürüten genel başkan yardımcıları metni okuyacak ve Türkiye’ye ilan edecek. Partilerin cumhurbaşkanlığı seçiminde ortaklaşma ihtimali de bu toplantı ile daha da güçlendirilecek.
Kulislere yansıyanlara göre, duyurulacak ortak metinle cumhurbaşkanının yetkilerinin büyük ölçüde azaltılmasının hedeflendiği vurgulanacak. Parlamentonun yetkileri ise arttırılacak. Cumhurbaşkanının görev süresi yedi yıl olarak belirlenirken, bakanlar 2017 öncesinde olduğu gibi Meclis’ten belirlenecek.
Seçim barajı yüzde 7’ye indirilirken, hazine yardımı alınması için yüzde 1 oy yeterli görülecek.
Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK), hâkim ve savcılar açısında ikiye ayrılacak. Savcılar kurulunda adalet bakanı yer alabilecek, ancak hâkimler kurulunda yer alamayacak.
