Uzun yaşamın sırları hakkında çeşitli ve bazı çelişkili sayısız hikaye var. Hayatınca sigara içmelerine rağmen 100 yaşına kadar yaşayan ‘eski toprak’lar; sağlıklı bir yaşam tarzı sürse de erken yaşta hastalıktan ölenler…
Öyle ki 100 yaşını aşmış kimselerin bazı alışkanlıkları egzersiz, diyet, sigara ve alkol hakkındaki bildik doğrularla, tavsiyelerle çelişebiliyor.
Tabii uzun süreli araştırmalar bu tavsiyelere kulak asmamanın sağlığı kötü etkilediğini ve ömrü kısalttığını ortaya koyuyor.
Peki bir insanın uzun yaşamasının ne kadarı yaşam tarzına, ne kadarı şansa (veya genetiğe) bağlanabilir?
Sağlıklı yaşam tarzı, ömrü 24 yıla kadar uzatıyor
The New York Times’ın haberine göre araştırmalar, 80 hatta 90 yaşına kadar yaşamanın büyük ölçüde elimizde olduğunu gösteriyor.
‘‘Nüfusun geneli için kanıtlar apaçık ortada: Sağlıklı yaşam tarzı ömrü uzatıyor’’ dedi Albert Einstein College of Medicine’de Profesör Sofiya Milman.
Geçen yıl yayımlanan bir araştırmada 276 bin Amerikalı kadın ve erkek emeklinin yaşam tarzları incelendi. Buna göre şu sekiz sağlıklı alışkanlığı edinmek insanların hayatını 24 yıla kadar uzatabiliyor:
- Sağlıklı diyet
- Düzenli egzersiz
- Stresi yönetebilmek
- Düzenli uyku
- Güçlü insan ilişkileri
- Sigara kullanmamak
- Aşırı alkol tüketiminden kaçınmak
- Opioid’i kötüye kullanmamak
İnsanlar bu sekiz alışkanlığın sekizini de edinirse, diyor araştırmacılar, hemen hemen 87 yaşına kadar yaşayabilirler.
87 birçok kimse için tatmin edici bir yaş olabilir; nihayetinde hem ABD’deki (79,46) hem Türkiye’deki (77.42) ortalama ömürden hayli fazla.
Fakat Milman uyarıyor: ‘‘Her şeyi eksiksiz ve doğru yapsanız bile 100 yaşına kadar yaşamayı bekleyemezsiniz.’’
Bir asrı aşabilmek için atalarınızın yardımı lazım. Çünkü yaşlandıkça, genetiğin rolü artıyor.
Bilim insanları kaç yıl yaşadığınızın yüzde 25’inin genleriniz, yüzde 75’inin çevre ve yaşam tarzınızca belirlendiğini düşünüyor. Tabii 100 yaş ve sonrasında bu yüzdeler tersyüz oluyor.
Genetik Piyango
Nitekim araştırmalara göre ABD’de üç haneli yaşları görenlerin çoğu, sıradan bir Amerikalıyla aşağı yukarı aynı alışkanlıklara sahip. Buna rağmen uzun yaşıyorlar ve kalp hastalığı, kanser ve bunama gibi yaşlılarda sık görülen hastalıklara nadiren yakalanıyorlar.
Uzmanlara göre bunun sebebi insanları hastalıklardan uzak tutan ve uzun yaşatan özel genetik varyasyonlar.
Bazı genler var ki, insanların belirli hastalıklara yakalanma ihtimalini artırıyor. Sözgelimi, APOE4 geninin Alzheimer gelişimini etkilediği biliniyor: APOE4 genine sahip olanlar için risk yüksek, APOE2 geni olanlar içinse düşük.
Yaşlanma sürecini etkileyen bir başka gen de FOXO3. Hücresel sağlığı etkileyen bu gen, yaşa bağlı birçok hastalığa karşı koruma sağlıyor.
Boston University’de Tıp Profesörü Thomas Perls, ‘‘Uzun bir ömür için gerekli olan genlere sahip olmak piyangoyu kazanmaya bedel’’ dedi.
Ayrıca ebeveynleriniz 100 yaşını gördü diye sağlıklı yaşama yüz çevirmenin yanlış olduğunu vurguluyor Perls: ‘‘Belki de genetik piyango size vurmamıştır. Sakın 100 yaşında birinden sağlık tavsiyesi alayım demeyin! Onlar için yaşam tarzı mühim olmayabilir, ama bizim için önemli.’’
