MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
İçişleri Bakanlığı, pandemide yasaklanan nargilenin ticari sunumuna tekrar izin verdi. İzin, Tarım ve Orman Bakanlığı ve Kahveciler, Kıraathaneciler ve Büfeciler Federasyonu’nun talebi üzerine çıktı.
Mart 2020’de gelen yasak, aslında alenen deliniyordu. Çünkü denetleyen yoktu.
Tütüne karşı mücadele veren sivil toplum kuruluşlarından Sağlığa Evet Derneği’ne göre nargilenin ticari sunumuna yeniden izin verilmesi (üstelik sağlıkla ilgili hiçbir kuruma danışmadan), son yıllarda Türkiye’de artan tütün kullanımının başta gençler olmak üzere toplum genelinde daha da yükselmesine yol açacak.
Peki nargilenin ‘ticari sunum’u ne demek? Tütün ürünlerinin ticari sunumu, ticari kazanç amacıyla, ürünün paketinin açılarak ürünün bölünmesi suretiyle tüketime sunulması. Mevzuat diğer tüm tütün ürünlerinde ticari sunumu yasaklıyor. Yani ticari sunum bir tek nargilelik tütün mamulü için geçerli. Bu ürünün tüketiminin büyük kısmı ticari sunum yoluyla gerçekleşiyor.
Yani ticari sunum nargile tüketimini teşvik edici bir ticari faaliyet. Hem halk sağlığı hem de düzenleme ve denetim açısından ciddi açmazlar içeriyor. İşletmelerin belgelendirilmesi, nargile şişelerinin üzerine sağlık uyarısı konulması gibi önlemlerin etkili olamadığı araştırmalarla gösterildi. Alanda yapılan araştırmalara göre Nargile Sunum Uygunluk Belgesi olmayan çok sayıda işletmede nargile sunumu yapılıyor.
Türkiye bir fırsatı kaçırdı
Sağlığı Evet Derneği Başkanı Prof. Dr. Elif Dağlı, pandemi sırasında başlatılan yasağın ülkemizde yasal ve toplumsal olarak kalıcı hale getirilmesi için çok değerli bir fırsatın kaçırıldığını söyledi.
Dağlı, nargilenin ticari sunumunun neden olduğu halk sağlığı ve düzenleme ve denetim açmazlarına çözüm getirmeyen sunum belgesi gibi piyasa düzenleyici düzenlemelerin sadece etkisiz değil aynı zamanda hatalı olduğunu söyledi: “Piyasa düzenleme anlayışı tüketim artışını engelleyemiyor. Bu açmazlar ve artan tüketimle mücadele ancak nargilenin ticari sunumunun yasal ve toplumsal meşruiyetinin ortadan kaldırılmasıyla olabilir.”
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın verilerine göre bu belgeye sahip 1875 nargile kafe var. 6 bin 626 nargile kafeninse uygunluk belgesine süre uzatımı yapılmamış. Yani resmi kayıtlara girmiş toplam 8 bin 501 kafe var. Sağlığı Evet Derneği’nden Efza Evrengil’in hesabına göre (kullanılan tütün, nargile vs.’ye bakarak) belge almayı umursamayan çok sayıda işletme de katıldığında bu sayı 15 bine ulaşıyor.
Esrar dahil yasaklı onlarca madde var
Öte yandan nargile daha çok Ortadoğu’da yaygın bir kültürdü. Türkiye’de de sayılı mekanda içilirdi. 1990’lı yıllarda sigara yasaklarının konuşulmaya ve hayata geçirilmeye başlamasıyla bir kıpırdanma oldu. Sigarada kullanılan pazarlama stratejileri nargileye uygulandı. Aromalı nargilelik tütün mamülleri çıktı. Tömbeki tarzı tütünden daha kolay içilebilir oldu. Böylece nargile tüm dünyaya yayıldı.
Türkiye’de halen 4207 sayılı kanunun (tütün ürünlerinin zararları ve etkilerinin kontrolü için çıkarılan) emrettiği kapalı alanda, tütün tüketimi yasağı nargileyle deliniyor.
Evrengil’in yaptığı ve Türk Toraks Derneği’nin 21’inci kongresinde sunduğu araştırmaya göre belge sahibi işletmelerin bile en az yarısında açık alan yok, kapalı alanda içiliyor. Nargile sunumu dışında çok çeşitli mutfak hizmetleri de vermeleri nedeniyle, müşteri kitlesinin önemli bir bölümü, tütün ürünü kullanmayanlar, hatta küçük çocuklar. Evrengil bu modellerin ‘yeni nesil nargile kafe’cilik olduğunu söylüyor.
Nargile şişelerinde yazması gereken sağlık uyarıları ya hiç yok ya da görülmeyecek kadar küçük. Belgeli ve belgesiz işletmelerin tamamına yakınında yasadışı ve kayıtdışı karışımlar sunuluyor.
Nargilelerin yüzde 25-30’u tütün, geri kalanı katkı maddeleri (gliserin, meyve melasları vs.) İşletmeler istediği maddeyi katıyor. Daha cazip hale getirmek için her geçen gün yeni bir aroma ekleniyor. Esrarlısı da var, viskilisi de. Kiminin adı tipitip, kiminin pembe inci. Ama tam olarak içlerinde ne olduğunu bilmenin imkanı yok.
Katkı maddeleri de sağlığı bozuyor
Nargilenin sağlığa etkileri özetle şöyle:
*Nargile dumanı, başta kanser ve akciğer hastalıkları olmak üzere pek çok sağlık sorununa yol açan nikotin, katran, ağır metaller, poliaromatik hidrokarbonlar gibi çeşitli toksik ve tehlikeli maddeler içeriyor.
* Sık nargile kullanımı, dünyada en çok ölüme yol açan hastalıklar arasında yer alan kalp hastalığı, kanser ve KOAH’a neden oluyor.
* Dünya Sağlık Örgütü, bir adet nargile kullanımın yüz sigara içmeye bedel olduğunu belirterek nargile tüketiminin ölümcül riskine vurgu yapıyor.
* Nargilenin ticari sunumunda, yaygın olarak ruhsatsız tütünler ve esrar dahil çeşitli katkı maddelerinin işletmeye özel karışımlar şeklinde sunulması, tüketicileri ek sağlık etkilerine maruz bırakıyor.
