Bilim insanlarının bir gün kazanmak için hayaller kurduğu Nobel ödüllerinin tarihi skandallar, bilinmeyenler ve ilginç olaylarla dolu.
Ödül tarihi boyunca ünlü bilim insanı Albert Einstein’ın İzafiyet Teorisi reddedildi, bazı keşifler sonradan geçersiz sayıldı.
DW’nin derlediğine göre Nobel tarihinden öne çıkan bazı olaylar şunlar:
Nobel almaya doyamayan Curie ailesi
Marie Curie, 1903’te Fizik ve 1911’de Kimya olmak üzere iki farklı bilim dalında Nobel Ödülü kazanan tek kişi. Curie ilk ödülünü kocası Pierre Curie ile paylaştı. İkili radyoaktivite üzerine yaptığı öncü çalışmalar ve yeni elementlerin keşfiyle tanınmıştı.
Marie Curie’nin kızı Irène Joliot-Curie ise annesinin izinden giderek 1935’te eşi Frédéric ile Kimya dalında Nobel Ödülü aldı. Çift, laboratuvarda yapay radyoaktiviteyi, yani yapay radyoaktif izotop üretimini keşfetti.
Böylece aile iki kuşak boyunca toplam beş Nobel Ödülü kazandı.
Einstein Nobel’in verdiği parayı boşanmak için kullandı
Albert Einstein, 1919’da boşanmak üzere olduğu eşine ileride kazanacağı Nobel’in tüm para ödülünü eşi Mileva Marić’e vereceğine söz verdi.
Einstein 1921’de Nobel Ödülü’nü kazandığında bu sözünü tuttu ve ödül parasını Marić’e devrederek, onun ve çocuklarının maddi güvenliğini sağladı.
İzafiyet teorisine ödül verilmedi
Nobel Komitesi, Einstein’ın İzafiyet teorisini uzun süre ‘fazla teorik ve spekülatif’ bulduğu için reddetti ve yalnızca deneysel olarak kanıtlanabilen çalışmalara öncelik verdi.
Bilim dünyasından gelen yoğun baskı üzerine Einstein, 1921 Nobel Ödülü’nü kazandı; ancak bu ödülü izafiyet teorisiyle değil, ölçülebilir ve doğrulanabilir olan fotoelektrik etki teorisiyle aldı.
Neden Nobel Matematik Ödülü yok?
Yaygın bir inanışa göre Alfred Nobel’i karısı bir matematikçiyle aldattı, o da kendi adıyla verilecek ödüllere matematik kategorisini eklemedi. Fakat bu hikaye baştan yanlış çünkü Nobel hiç evlenmedi.
Karara gerekçe olarak Nobel’in matematiği insanlığa doğrudan ‘yararlı’ bulmaması gösterildi.
Nobel’in görmezden geldiği kadınlar
Nükleer fisyonun keşfinde önemli rol oynayan Lise Meitner, Nobel Ödülü’nü alamadı; ödül yalnızca kimyager Otto Hahn’a verildi. Meitner 48 kez aday gösterilmesine rağmen hiçbir zaman kazanamadı.
Pulsarların keşfini yapan Jocelyn Bell Burnell aynı şeyi yaşadı. Keşfi Nobel kazandı. Fakat ödül Bell Burnell’e değil, doktora danışmanı Antony Hewish ve Martin Ryle’a verildi.
Açık artırmada satılan Nobel madalyaları
Francis Crick’in Nobel madalyası, ölümünden sonra 2013’de mirasçıları tarafından vergi borçlarını ödemek amacıyla 2 milyon doları aşkın bir fiyata satıldı.
Crick, 1962’de DNA’nın yapısını keşfettiği için James Watson ve Maurice Wilkins ile bu madalyayı almıştı.
Ödülün alınmasında payı olan ve 37 yaşında yumurtalık kanserinden hayatını kaybeden Rosalind Franklin, erkek meslektaşları tarafından alınmadı. Çalışmadaki katkıları yok sayıldı.
James Watson da kendi Nobel madalyasını 2014’te yaklaşık 4,8 milyon dolara açık artırmada sattı. Madalyayı satın alan kişi daha sonra ödülü Watson’a geri verdi.
Yanlışlıkla verilen Nobeller
Nobel Ödülü, bilimsel bulguların daha sonra yanlış olduğu kanıtlansa bile, hiçbir zaman resmi olarak iptal edilmedi.
1926’da Nobel Tıp Ödülü’nü alan Danimarkalı doktor Johannes Fibiger, kansere parazitlerin neden olduğunu ileri sürmüş fakat bu teori daha sonra çürütüldü.
Antonio Egas Moniz, ruhsal hastalıkları tedavi etmek amacıyla beynin ön lobundaki sinirlerin kesilmesini içeren lobotomi yöntemini geliştirdiği için 1949 yılında Tıp Ödülü’ne layık görüldü. Ancak lobotomi, günümüzde artık etkisiz ve zararlı bir yöntem görülüyor.
2019 Tıp Ödülü sahibi Gregg Semenza gibi bazı bilim insanlarının makaleleri geri çekilse de ödülleri iptal edilmedi.
Nobelli kişilerin inandığı bazı hurafeler
Hem kimya hem barış Nobel Ödülü sahibi Linus Pauling yüksek dozda C vitamininin, yaşlılığa kadar neredeyse tüm hastalıklara iyi geldiğini savundu.
Kimya Nobel Ödülü’nü alan Kary Mullis de AIDS hakkında komplo teorileri yaymış ve UFO’lara inandığını açıkladı.
Nobel ödüllü fizikçi William Shockley de ırkçı ve öjenik inançlarıyla tepki çekti.
