Sıcak hava dalgası, kalp ve damar hastalıklarını tetikliyor.
İklim krizinin sonuçlarından aşırı sıcaklar, küresel bir halk sağlığı sorununa dönüştü bile. Bu sebeple sadece 2003 yazında 70 bin, 2022 yazındaysa 60 binden fazla ölüm kaydedildi. Başlıca ölüm nedeni kalp ve damar hastalıkları.
Geleceğe yönelik projeksiyonlar da iyimser değil. Sıcakla ilişkili kalp ve damar hastalıklarından ölümlerin 2036’ya kadar yüzde 233 kadar artacağı tahmin ediliyor.
İklim krizinin bir diğer sonucu soğuk hava dalgasının kalp ve damar sağlığı üzerindeki etkisi (damarları büzüştürüyor) yıllardır biliniyordu. Son zamanlarda aşırı sıcağa maruz kalmanın, kalp ve damar hastalıklarıyla ilgili risk ve ölümlerde artışa yol açtığı ortaya kondu.
Kalp ve damarla ilgili riskleri belirleyen diyabet, sigara içilmesi, yüksek tansiyon gibi faktörlere iklim krizi de eklendi. Bazı çalışmalara göre sıcak hava dalgası ölümleri, yüzde 12 oranında (her bir derecelik artış yüzde 2,1 oranında) artırıyor.
Vücudun yüksek sıcaklığa verdiği tepki, kalbi zorluyor. Oksijen ihtiyacı arttıkça kalp daha sert ve daha hızlı pompalamak zorunda kalıyor. Bu zorlanma, özellikle önceden kalp rahatsızlığı olanlar için tehlikeli.
Damar plakları yırtılıyor
Sıcaklık 32 derecenin üzerine çıktığında risk yükseliyor. Nitekim Kalp ve damar hastalıkları uzmanı Doç. Dr. Gökhan Alıcı, sıcaklığın arttığı dönemlerde kardiyoloji kliniklerine ve acillere başvuruların arttığını söyledi.
Sıcaklık bir yandan damarlarda gevşeme yaparken diğer yandan sıvı kaybına yol açıyor. Adrenalin yükseliyor. Oksidatif stres ve sitokinler artıyor. Kalp hızlanıyor.
Çoklu risk faktörleri olanların buna dayanamadığını belirten Alıcı, “Özellikle kalbi besleyen damar plaklarında ani yırtılma oluyor ve kalp krizi tetikleniyor” diyor.
Sıcaklarla birlikte kalple ilgili başka hastalıklar da baş gösteriyor. Kalp yetmezliği bunlardan biri. Çünkü sıcaklık, kalp yetmezliği hastalarında sıvı kaybına neden oluyor.
Adana Tabip Odası genel sekreteri de olan Alıcı şöyle söylüyor: “Aşırı sıvı kaybı ve sempatik aktivite artışıyla, kalbi zaten zayıf olan hastalarda kalp ve böbrek yetersizliği alevleniyor.”
İnmeye zemin oluşturuyor
Vücuttaki elektrolit (su ve mineral oranının) dengesizliği, ritim bozukluğu olan hastaları etkiliyor. Damar da tetiklenenlerden.
Alıcı şöyle diyor: “Bunlardan biri inme. Kalp damarlarındaki gibi damarın içindeki yağ plakları yırtılıyor, beyne pıhtı atıyor. Pulmoner embolide de yine venöz damarlarda pıhtı oluşup akciğere atıyor.”
Hava kirliliği eklendiğinde ‘sinerji’ oluyor
Sıcaklık, uzun süreli hava kirliliğine de yol açabiliyor. Limitlerin altındaki konsantrasyonlarda bile uzun süreli hava kirliliğine maruz kalmak, kalp ve damar hastalıkları riskini artırabiliyor.
Buna yine sıcaklarla artan orman yangınları eklenince etki daha da büyüyor. Mikro düzeydeki partiküller (PM2.5 vb.) solunum yoluyla dolaşıma giriyor. Kana karışıyor.
Alıcı, bu sürecin tromboz (pıhtı) riskini artırdığını söylüyor: “Sıcak havayla hava kirliliği birlikte riski çok yükseltiyor.”
Sıcak havayla baş etmek için
Dünya Sağlık Örgütü, sıcak havalarda sağlıklı kalmak şunları öneriyor:
Evinizi serinletin: Gündüzleri, pencerelerinizi perdelerle kapatarak sıcak güneş ışınlarını engelleyin ve gereksiz elektrikli cihazları kapatın. Sıcaklık 40 derecenin altındaysa vantilatör kullanın. Daha yüksek sıcaklıklarda vantilatör kullanmak vücudunuzu ısıtabilir. Geceleri dışarısı evin içinden daha serinse, ısıyı dışarı atmak için pencereleri açın.
Vücudunuzu serin tutun: Sıcak hava dalgası sırasında hafif ve bol giysiler ve yatak takımları kullanın. Serin duşlar veya banyolar alın. Cildinizi nemli bir bez, sprey veya ıslak giysiyle nemlendirin.
Su ihtiyacınızı karşılayın: Yüksek sıcaklıklarda susuz kalmamak içinsaatte bir bardak su için. Şeker, sodyum, kafein ve alkol oranı yüksek içeceklerden uzak durun. İdrarınızın rengi açık sarı veya berrak ise susuz kalmamışsınız demektir.
Sıcaklardan uzak durun: Özellikle günün en sıcak saatlerinde serin bir yerde vakit geçirin. Gölge, sıcaklığı 10-15 derece düşürebilir. Elektrik kesintisi varsa veya klimanız yoksa, serin kalmak için klimalı bir kamu alanı bulun.
